Siber hukuk uzmanı Yaman Akdeniz, dezenformasyon yasasını değerlendirdi: Binlerce kişi yargılanma ile karşı karşıya kalacak

“Dezenformasyon yasası”nı DW Türkçe’ye değerlendiren siber hukuk uzmanı Yaman Akdeniz, düzenlemedeki “yanıltıcı bilgiyi alenen yayma” suçu nedeniyle “Binlerce kişi yargı önüne çıkacak” ihtarında bulundu.

“Dezenformasyon yasası” olarak bilinen ve Basın Kanunu ile birtakım kanunlarda değişiklik öngören kanun teklifi Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Adalet Komitesi’nde tartışmalar eşliğinde kabul edildi.

Teklifin önümüzdeki hafta TBMM Genel Şurası’na gelmesi bekleniyor. Düzenleme yasalaştığında “halkı kaygı, panik ve kaygıya sevk etmek yahut kamu barışını bozmak amacıyla aldatıcı bilgiyi alenen yayma” eylemi, suç kapsamına alınacak. Bu suçu işleyenler için 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası öngörülüyor.

Siber hukuk uzmanı Yaman Akdeniz, binlerce kişinin sosyal medyadaki paylaşımları nedeniyle yargılanabileceği ihtarında bulundu. Yeni düzenleme ile “ülkemizde yeni bir boyutta endişe iklimi oluşturacak” diyen Akdeniz’e göre yasa gereği sosyal medya platformlarından kullanıcı bilgisi talep edilebilecek ve anonim hesaplara ulaşılabilecek. Peki düzenleme ne manaya geliyor? Yaman Akdeniz, kanun teklifi ile ilgili DW Türkçe’nin sorularını yanıtladı.

-DW Türkçe: Hukukta “yanıltıcı bilgiyi yayma” gibi bir suç tarifi olabilir mi? Teklifte, bilhassa de hapis cezası öngören madde tam olarak ne manaya geliyor?

Yaman Akdeniz: Kamuoyunda dezenformasyon suçu olarak uzun vakittir tartışılan ve önümüze ‘halkı aldatıcı bilgiyi’ alenen yayma suçu olarak çıkan madde Meclis’te kurullardan geçti. Teknik olarak bu suçun ne manaya geldiğine baktığımız zaman tanımlamasında yalnızca ‘halk arasında telaş, dehşet ya da panik yaratmak’ saikiyle denilmiş. Sınırlı bir bilgi çizilmiş aslında. Ülkenin iç ve dış güvenliği, kamu sistemi ve genel sıhhatiyle ilgili gerçeğe aykırı bir bilginin paylaşılması durumunda. Ve tabii halk arasında kaygı, dehşet ya da panik yaratmak saikiyle paylaşılmış olması gerekiyor. aynı vakitte tehlike suçu olarak tanımlanmış. Yani ‘kamu barışını bozmaya elverişli şekilde alenen yayan bireyler bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır’ denilmiş. Buradan birçok sorun tespit etmek mümkün. Çünkü gerçeğe aykırı bir bilgi olup olmadığı değerlendirmesi kim tarafından yapılacak. Tabii ki, değerlendirme öncelikle cumhuriyet savcılıkları tarafından yapılacak. Gerisinden şayet iddianame hazırlanırsa yargı makamları yani mahkemeler bunun değerlendirmesini yapacak.

-Düzenleme bu haliyle ne gibi sakıncalar doğurur, ne çeşit sonuçlara yol açar?

O kadar geniş tanımlanmış ki; halk arasında kaygı, dehşet ya da panik duyan vatandaşlar ‘endişelendim’ diyen vatandaşlar, internette muhalif kesim tarafından ya da gazeteciler tarafından yapılmış haber ve içerikleri cumhuriyet savcılıklarına sıklıkla şikayet edecekler. Kaldı ki savcılıklar tarafından resen soruşturmalar başlatılacak. Bundan Ötürü 2023 seçimlerine doğru yaklaşırken yüzlerce hatta binlerce kişi bu yeni suç tiplemesinden soruşturulmak ya da yargılanmak ile karşı karşıya kalacak. Tabii ki bu geniş tanımlamanın yapılmış olması, ülkemizde yeni bir boyutta dehşet iklimi oluşturacaktır.

-Hangi haberler yahut içerikler “kamu barışını bozmaya” yönelik olarak kıymetlendirilebilir? Örnek verebilir miyiz? Bunun ucu nereye kadar gidebilir?

Türkiye özelinde vatandaşların rahatsız olduğu her türlü içerik ya da halk arasında infial yarattığı iddia edilen olaylar kamu barışını bozmaya elverişli olacaktır. Bundan Ötürü aslında bir taraftan yüksek bir kriter konulmuş gözükse dahi sosyal medyada sıklıkla gördüğümüz gibi vatandaşların her türlü içerikten ya da hoşlanmadıkları haberden rahatsız olmaları mümkün ve tabii ki ‘biz bundan kaygı duyduk. Ortamızda dehşet ya da panik yaratıldı’ denebilir. ‘Enflasyon yüzde 150 olacak’ denildi ya da ‘Dolar sene sonunda 30’a çıkacak’ denildi gibi açıklamalar yaptığınızda spekülatif açıklamalar yaptığınız ya da gerçeğe aykırı bilgi paylaştığınız iddia edilerek en azından hakkınızda çarçabuk suç duyurusunda bulunmak mümkün olacak. Ve bundan sonra siz bu argümanlar karşısında aylarca kendinizi savcılık makamlar karşısında ya da mahkemelerde savunmak durumunda kalacaksınız. Ve bundan ötürü ifade ve basın özgürlüğünüz kısıtlanmış ve bir nebze de tabii otosansüre itilmiş olacaksınız. Çünkü bu tehlikeyle karşı karşıya kalan gerek gazeteciler gerek basın mensupları, gerek olağan vatandaşlar, sade vatandaşlar, otosansür uygulamaya başlayacaklar, zira aksi takdirde yargılanmaları ya da soruşturulmaları söylediği söz edilen olacaktır. Ben bunu söylediğim için bile, bu savda bulunduğum için dahi bu madde meclisten geçtikten sonra soruşturulmam ya da yargılanmam söylediği söz edilen olacaktır. Ben bu hususta çalışan bir uzman olarak kendi birikimim dahilinde ve tabii ki diğer uygulamaları da bilen kişi olarak bunu öngörebiliyorum.fakat öngördüğünüz bir şeyin gerçek bilgi olmadığını söyleyebilecekler.

-Gerçek olduğu bilinen bir bilgi dahi, bu kapsamda kıymetlendirilebilir mi?

Bir örnek vermek gerekirse Türkiye’de binlerce kişi cumhurbaşkanına hakaret suçundan soruşturuluyor ve yargılanıyor. Ve resmi istatistikler de Adalet Bakanlığı tarafından açıklanıyor. ama resmi bilgiler elimizde olmasına karşın sayın cumhurbaşkanı çıkıp Türkiye’de o denli bir şey yok diyebiliyor dış basında. Bundan Ötürü buradaki sorun hangi bilginin gerçek olduğuna kim ne şekilde karar verecek. Burada da tabii Türkiye’deki yargı organlarının bağımsızlığı da sorgulanacaktır diye düşünüyorum.

-Teklif yasalaştığında sosyal medya kullanımını nasıl etkileyecek?

5651 sayılı kanun ve internet kanununda yapılacak değişikliklerle sosyal medya platformlarından bilhassa anonim hesaplardan yapılan paylaşımların kimler tarafından yapıldığını anlamak için bilgi talep edilecek. Sosyal medya platformları bu bilgileri makamlarla paylaşmazsa cezalandırılacak. Hatta Türkiye’den erişimleri kısıtlanabilecek.

-VPN kullanılsa dahi sosyal medya platformları, bu bireylerin bilgilerini yetkili makamlara verebilecek mi?

Türkiye’de yumurta hesap dediğimiz ya da farklı isimler kullanılarak yani insanların kendi isimlerini kullanmadan oluşturdukları hesapların iletişim bilgileri sosyal medya platformlarının elinde var. En azından elektronik posta adresleri ya da kullandılarsa telefon numaraları olduğu için bunların VPN kullanılsın ya da kullanılmasın kim olduklarının tespit edilmesi mümkün olacaktır sosyal medya platformları bakımından. ama tabii sosyal medya platformlarının bu bilgileri bugüne kadar pek de paylaşmadıklarını Türk makamları bilmekle birlikte bundan sonraki süreçte ve bilhassa Türkiye’de kurmuş oldukları şirketler ve o şirketlerde görevli şahıslar aracılığıyla bu bilgilerin talep edilmesi söylediği söz edilen olacaktır.

-Sosyal medyada suça husus olan paylaşımı retweet yapan, alıntılayan şahıslar de mi suç işlemiş olacak?

TCK’ya eklenecek olan maddede ‘açıkça alenen yayan kimse’ denilmiş. Bundan Ötürü aslında bu tip içerikleri yalnızca ilk paylaşan şahıslar değil,zamanda yayan, bundan ötürü sosyal medyada beğenen ya da paylaşan şahıslar, hatta o şahıslar hakkında açılan soruşturmalara tepki gösteren ve yargılananlar hakkında ‘bu kadar da olmaz’ tepkisi gösterenlerin de şayet o içerikleri paylaşması söylediği söz edilen olursa yargılanmaları söylediği söz edilen olacak. Bu da keyfiyete izin veren sistem olacaktır. Bu da tabii kaygı iklimini ve otosansürü tetikleyecek bir yapıya işaret etmektedir.

-Eylemin örgütlülük halinde yapıldığı tespit edilirse cezası yarı oranında artırılacak. Örgütlülük halinde yapılıp yapılmadığı tespit edilebilir mi?

Türkiye’de tabii örgüt dediğiniz zaman tam olarak ne manaya gelmediği ya da işte OHAL sürecinde biz irtibat, iltisak gibi kavramları da Türk hukukunda görmüş olduğumuz için burada da tekrar tabii geniş tanımlanmış ve keyfiyete izin veren bir durumla karşı karşıyayız. Zira kanun hususunun ikinci paragrafında bir örgütün faaliyeti çerçevesinde bir paylaşım yapıldığı iddia edilirse o zaman cezanın yarı oranda artırılması söylediği söz edilen olacak. Bundan Ötürü birlikte düşündüğümüzde bunlar hükümetin 2023 seçimlerine hazırlığı ve bundan ötürü oluşturulacak kaygı iklimiyle hükümete yönelik tenkitleri azaltmak, devam eden tenkitleri ise cezalandırmak hedefinde olduğunu değerlendirmekteyim.

Eray Görgülü