Suriye’de anayasa çatlağı: Taslaktaki İslam hukuku vurgusu kriz yarattı

Suriye süreksiz Cumhurbaşkanı Ahmet el Şara tarafından imzalanarak kabul edilen ve dört ana kısımdan oluşan anayasa taslağında “İslam Hukuku”na vurgu yapılması, yetkilerin merkezde toplanması, Türk tipi Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi’ne yakın bir model tarif edilmesi, seçilecek cumhurbaşkanının Müslüman olması kuralının bulunması, başta Kürtler ve Dürziler olmak üzere ülkede etnik ve dini kümelerin reaksiyonuna neden oldu. Yapılan açıklamalarda taslak, “kabul edilemez” olarak değerlendirildi.

Uzmanlardan oluşan komite tarafından hazırlanarak Cumhurbaşkanlığı’na sunulan anayasa taslağı, geçiş devrinin Cumhurbaşkanı Şara tarafından imzalandı. Böylelikle taslak üzerinde çalışmalar resmen başladı. Taslak metinde Cumhurbaşkanı’nın dininin İslam olduğu, İslam hukukunun yasamanın birincil kaynağı olduğu, yargının bağımsız olduğu ve devletin resmi lisanının Arapça olduğu tabirlerine yer veriliyor. Taslakta, devletin isminin “Suriye Arap Cumhuriyeti” olarak korunacağı belirtilirken, geçiş dönemi 5 yılla sonlandırıldı.

Taslağa tepki

Taslağa ülke genelinde reaksiyonlar yükselmeye başladı. Kürtlerden Dürzilere, Alevilerden Hristiyanlara kadar birçok etnik ve dini topluluk, taslağı “kabul edilemez” buldu. Kuzeydoğu Suriye’deki Kürt yönetimi, taslağı sert bir şekilde eleştirdi.

“Anayasa Bildirgesi” taslağının, “Suriye’nin çeşitli topluluklarını temsil etmeyen, dışlayıcı bir çerçeve oluşturduğu ve Suriyelilerin karşı çıktığı merkeziyetçi ve otoriter yaklaşımın devamı olduğu vurgulandı. Açıklamada, “Bu taslak Suriye’nin çeşitliliğinin gerçekliğiyle çelişiyor ve ülkenin ulusal ve toplumsal kimliğini inkar ediyor” denildi.

Açıklamada, anayasa taslağının Kürtler, Araplar, Asuriler ve diğer etnik ve dini gruplar da dahil olmak üzere Suriye’nin ulusal yapısının temel bileşenlerini dışladığı ifade edilerek, taslağı bu haliyle reddettikleri ve kınadıkları belirtildi.

Açıklamanın devamında, “Bu kelamda anayasal çerçeve, Suriye halkının ve çeşitli toplulukların taleplerini yansıtmıyor” vurgusu yapılarak, “Suriye halkı buna aynı uygulamalara karşı ayaklandı ve bu modası geçmiş yaklaşıma geri dönüş, ulusun yaralarını daha da derinleştirecektir” ikazında bulunuldu. Açıklamaya şöyle devam edildi:

“Gerçek bir anayasa, tüm topluluklar tarafından birlikte hazırlanan ve üzerinde mutabakata varılan bir anayasadır.  Fakat bu sayede Suriye’de sürdürülebilir demokratik bir geleceğin temeli olarak hizmet edebilir. “

“Bize dayatılan süreksiz anayasayı reddediyoruz”

Süveyda Dürzi Operasyonları Komutanı Baha Cemal de Şam yönetimi tarafından hazırlanan yeni anayasa taslağının Dürzi toplumu tarafından kabul edilmediğini söyledi. Erbil merkezli Rudaw TV’ye konuşan Cemal, Anayasa taslağına yönelik görüşlerini aktarırken, “Dürzi toplumunun onayı olmadan geçerli değildir” dedi. Herhangi bir siyasi ya da tüzel düzenlemenin Dürzi toplumunun ruhani lideri tarafından onaylanması gerektiğine vurgu yapan Cemal, şöyle konuştu:

“Bizim hem dini hem de sosyal bir otoritemiz var ve bunun başında Ebu Selman Hikmet Hicri bulunuyor. O, topluluğumuzun manevî başkanıdır. Hangi taraf olursa olsun, tüm taraflara ve topluluklara hürmetimiz sonsuzdur, lakin Hikmet Hicri’nin onayı olmadan Süveyda’da alınan hiçbir karar geçerli değildir.”

Baha Cemal, Dürzi inancının lideri Hikmet el-Hicri’nin etkisine de dikkat çekerek, “Dağın üçte biri onun buyrukları altındadır ve bölgede ilk ve son söylediği söz o söylemektedir” dedi.

“Askerî olarak hazırlıklıyız”

Anayasa taslağıyla birlikte bölgede güvenlik tasalarının arttığına dikkat çeken Cemal, “Biz hazırlıklıyız, binlerce askeri çalışanımız ve silahımız var. Lakin ilk saldırıyı başlatmayacağız. şayet dağın herhangi bir bölgesine askeri bir saldırı olursa, kendimizi savunma hakkımız vardır” sözlerini kullandı.

“Mezhepsel değil, seküler bir devlet”

Baha Cemal, anayasanın İslami fıkhı temel yasa kaynağı olarak belirlemesine de tepki göstererek, “Biz bölünmeyi reddediyoruz lakin dini ve etnik temelli bir sistem yerine, insan haklarına saygılı bir devlet talep ediyoruz” diye konuştu.

“İsrail’in Dürzilere takviyesine olumlu bakıyoruz”

Suriye’deki Dürzilere İsrail’in verdiği takviyeye ilişkin Cemal, “Bizim Filistin ve İsrail’de akrabalarımız var. Askeri bir iş birliğimiz olmasa da, bölge dışındaki Dürzilere yardım eden herkese teşekkür ederiz” dedi.

Anayasa taslağı, dört kısımdan oluşuyor:

Suriye’de geçiş sürecini şekillendirmesi beklenen anayasa taslağı, dört ana kısımdan oluşuyor:

-Birinci Bölüm: Genel kararlar (11 madde)

-İkinci Bölüm: Hak ve özgürlükler (12 madde)

-Üçüncü Bölüm: Geçiş dönemi yönetim yapısı (24 madde)

-Dördüncü Bölüm: Sonuncu kararlar (6 madde)

Anayasa taslağı neleri kapsıyor?

Taslak hususlarından kimileri şöyle

Suriye kaynaklı North Press tarafından yayınlanan ve ülkede yaşayan etnik kimliklerin yansısına neden olan taslaktaki 43 husustan öne çıkanlar şöyle:

Madde 1:

Suriye Arap Cumhuriyeti bağımsız, tam hükümran bir devlettir. Bölünemez coğrafik ve siyasi bir ünitedir ve hiçbir kesiminden vazgeçilemez.

Madde 2:

Cumhurbaşkanının dini İslam olup, yasamanın temel kaynağı İslam fıkhıdır. İnanç özgürlüğü korunur, devlet bütün semavi dinlere hürmet gösterir ve kamu sistemini bozmamak kaydıyla bütün ibadetlerini yapma özgürlüğünü garanti altına alır.

Madde 3:

Ülkenin resmi lisanı Arapçadır.

Madde 4:

Suriye Arap Cumhuriyeti’nin başşehri Şam’dır ve devletin arması ve milli marşı kanunla belirlenir.

Madde 5:

Ulusal bayrak aşağıdaki form ve ölçülere sahip olacaktır: Uzunluğu genişliğinin iki katı olacak ve üç eşit, paralel renge sahip olacak, bunların en üst kısmı yeşil, akabinde beyaz ve siyah olacak. Beyaz kısım, düz bir çizgide üç adet beş köşeli kırmızı yıldız içerecektir.

Madde 6:

Bütün vatandaşlar, ırk, din, cinsiyet ya da soy ayrımı gözetilmeksizin, hak ve ödevler bakımından kanun önünde eşittir.

Madde 7:

Dini mezheplerin şahsi statüleri, kendi inanç ve şeriatlarına göre korunur ve uygulanır, ilgili kanunlarla düzenlenir.

Bölüm İki: Haklar ve Özgürlükler

Madde 13:

Devlet, niyet, fikir, haber alma, yayınlama ve basın hürriyetlerini teminat altına alır ve bunlar, kamu nizamının korunmasını ve diğerlerinin haklarına saygıyı sağlayacak biçimde, bu mevzuda düzenlenen kanunlara uygun olarak kullanılır.

Madde 14:

Devlet, siyasal katılma hakkına ve ulusal temeller üzerinde parti kurma hakkına hürmet gösterir.

Siyasi partiler kanununu hazırlamak üzere bir komisyon kurulur ve kanunla düzenleninceye kadar siyasi partilerin fliyeti ve kuruluşu durdurulur.

Madde 17:

Devlet, bayanın toplumsal statüsünü ve toplumdaki aktif rolünü müdafaayı, onu her türlü şiddet ve ayrımcılıktan müdafaayı thhüt eder.

Bölüm Üç: Geçiş Aşamasında Hükümet Sistemi

Birincisi: Yasama yetkisi

Madde 20:

Halk Meclisi, Cumhurbaşkanı tarafından atanır ve kalıcı bir anayasa kabul edilip yeni yasama seçimleri yapılıncaya kadar yasama organının (ve Halk Meclisi’nin) misyonlarını üstlenir.

Madde 21:

Halk Meclisi’nin görev müddeti her dönem için iki yıl olarak belirlenmiştir.

Madde 22:

Halk Meclisi ilk toplantısında bir Başkan, iki Başkan Yardımcısı ve bir Sekreter seçer. Seçim bâtın oyla ve hazır bulunanların çoğunluğu ile yapılır. Seçim yapılıncaya kadar toplantıya en yaşlı üye başkanlık eder.

İkincisi: Yürütme yetkisi

Madde 26:

Cumhurbaşkanı, Halk Meclisi önünde anayasal yemin eder. Yemin metni şu haldedir: “Devletin egemenliğini, ülkenin birliğini, topraklarının bütünlüğünü ve kararlarının bağımsızlığını sadakatle savunacağıma ve bunları savunacağıma Aziz İlah ismine yemin ederim. Kanuna saygılı olacağım, halkın çıkarlarını koruyacağım ve onlar için onurlu bir ömür sağlamak, aralarında adaleti sağlamak ve asil bedelleri ve faziletli ahlakı pekiştirmek için tüm samimiyetim ve dürüstlüğümle çabalayacağım.”

Madde 27:

Cumhurbaşkanı, devletin başı ve ordu ile silahlı kuvvetlerin başkomutanıdır. Birincil görevi, ülkenin işlerini, topraklarının birliğini ve bütünlüğünü yönetmek ve halkın çıkarlarını korumaktır.

Madde 33:

Cumhurbaşkanı, Halk Meclisi tarafından onaylanan maddeleri çıkarır. Halk Meclisi tarafından yeniden kıymetlendirilmek üzere alındığı tarihten itibaren bir ay içinde gerekçeli bir kararla bunlara itiraz edebilir. Yasalar, Yasama Meclisi’nin üçte ikisinin onayı olmadan itirazdan sonra onaylanamaz.

Madde 34:

Cumhurbaşkanı, kanuna aykırı olmamak kaydıyla özel af verebilir.

Üçüncüsü: Yargı Otoritesi

Madde 35:

Yargı bağımsızdır, hakimler yalnızca hukuka ve vicdana tabidir.

Madde 36:

Kanun dışında suç ya da ceza yoktur. Sanık, kendisini savunması için tüm yasal garantilerin sağlandığı adil bir yargılamada suçlu bulunana kadar günahsızdır. Olağanüstü mahkemelerin kurulması yasaktır.

Madde 37:

Mahkemeler ve bunların teşkilatı, adaleti ve uyuşmazlıkların hızla tahlilini sağlayacak şekilde teşkilatlandırılmıştır.

Madde 38:

Terör mahkemeleri kaldırılır ve bundan doğan sonuçlara, adalet unsurlarına ve yürürlükteki kanunlara göre Yüksek Yargı Kurulu tarafından bakılır.

Madde 39:

Yüksek Yargı Kurulu, askeri yargının bağımsızlığını sağlamak üzere onu denetler ve temsil eder; bu şuranın yargıçları genel yargıya uygulanan standartlara tabidir.

Madde 40:

Yüksek Yargı Kurulu, bu Anayasa Beyannamesi kararlarına göre oluşturulur.

Dördüncü Kısım: Son Hükümler

Madde 41:

Uygulanacak kanunlar, bu Beyanname kararlarına uygun olarak değiştirilinceye ya da yürürlükten kaldırılıncaya kadar yürürlükte kalacaktır.

Madde 42:

Bu Beyanname’nin hiçbir kararı, Süreksiz Halk Meclisi’nin kararı ve üçte iki çoğunluk olmadan değiştirilemez.