Tayfun; Türkiye’nin geliştirdiği ilk kısa menzilli balistik füzeyle ilgili neler biliniyor, tesirleri ne olabilir?

Türkiye, Ekim ayının ortasında bir füze denemesi yaptı. Zımnilik içinde yürütülen ve yıllar süren bir çalışmanın eseri olan bu füze, bilinen ilk testinde 456 saniyede 561 kilometreye ulaşarak Türkiye’nin elindeki en gelişmiş füzenin menzilini ikiye katlamış oldu.

Rize’den fırlatılan ve Karadeniz üzerinden 456 saniyede Sinop açıklarına ulaşan bu füzenin ismi Tayfun. Türkiye’nin ilk kısa menzilli balistik füzesi.

Henüz resmen envantere girmemiş olan bu füzenin denemesi de aslında öncesinde duyurulmamıştı. Fakat görüntüler 18 Ekim’de haber ajansları ve haber kanallarına sızdırıldı. O denli ki; Ege Denizi’nde tansiyonun arttığı bir periyoda denk gelen bu deneme, hükümete yakınlığıyla bilinen gazete ve televizyon kanallarında “Menzili Ege Denizi’ni aşıp Yunanistan’a ulaşıyor” tabirleriyle haberleştirildi.

Bu haberler de, savunma kabiliyetini ve askeri gücünü ABD ve Fransa’dan satın aldığı savunma sistemleri ve savaş uçaklarıyla geliştirmeyi hedefleyen Yunanistan’da dertle karşılandı.

Hükümet, kapalılık içinde yürütülen bu balistik füze çalışmasının sızdırılması sonrası bir süre sessiz kalsa da 21 Ekim’de Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, “Blokzincir İstanbul” programına katıldığında, Tayfun’u ilk defa kamuoyu önünde -detay vermeden de olsa- açıkladı ve haberleri teyit etmiş oldu:

“Artık bizim Tayfunumuz da var. Bunlar artık bir yerlere de işaret oluyor ve zevkle takip ediyorlar. Bunları şu anda çok daha ileri safhaya taşımanın uğraşındayız.” 

Peki Tayfun’un Türkiye’nin savunması ve askeri gücü için manası ne? 

BBC Türkçe‘ye konuşan Emekli Hava Pilot Tümgeneral Beyazıt Karataş, ülkenin savunması için hazırlanan bu yeni balistik füzeyle “caydırıcılığın artırılacağını” söylüyor:

“Biz bu füzeyi komşularımıza karşı değil, ülkemizi hedef alan tüm ülkelere karşı caydırıcılığı artırmak için geliştiriyoruz. Bulunduğumuz coğrafyada çabucak hemen herkesin balistik füzesi yahut füze fırsat kabiliyeti var. Bundan Ötürü bu gündemde uzun müddettir vardı. Savunma endüstrinde üretilen buna aynı silahlar ülke savunmasına daha büyük katkıda bulunacaktır.”

Özellikleri hakkında neler biliniyor?

Türkiye’nin uzun yıllardır hem kısa ve orta menzilli balistik füze hem de hava savunma sistemleri üzerine çalıştığı; bu esnada dışarıdan satın alınan ve NATO ile uyumlu füzeleri envanterine eklediği biliniyor.

1988 yılında Türk Silahlı Kuvvetleri’nin (TSK) roket ve füze muhtaçlığının karşılanması gayesiyle kurulan devlet kurumu Roketsan tarafından üzerinde çalışılan Tayfun, 500 kilometre üzerinde menziliyle ve balistik özelliğiyle Roketsan’ın ürettiği diğer füzelerle arasında büyük bir fark yaratıyor.

Menzili 1000 km’den düşük olan, karadan atılan ve yere neredeyse dik açıyla yaklaşarak diğer ağır silahlara göre yüksek hızla hedefe ulaşan, birçoğu nükleer başlık da taşıyabilen füzelere “kısa menzilli balistik füze” ismi veriliyor. 

Roketsan’ın ürettiği balistik füzeler “taktik balistik füze” özelliğini taşıyor. Yani muharebe sahasında kullanılan ve menzili daha düşük ve stratejik maksatlara ateş eden füzeler. 

Bunlardan en gelişmişi olan Bora, 8×8 Taktik Tekerlekli Araç ve Roketsan Çok Namlulu Roket Atar Silah Sistemi üzerinden atılıyor ve 280 km menzile sahip. 470 kilogramlık savaş başlığına sahip Bora’nın hedefe ulaşırken yanılma hissesi da 50 metre olarak veriliyor.

Bora’nın üretiminde çoğunlukla ABD’den ithal eden modüller ve ara eserler kullanılıyor. Türkiye’nin 10 yılı aşkın müddettir, daha uzun menzilli ve daha ağır başlıklı Bora-2 üzerinde çalışıyor. Bora’nın geliştirilmiş ve güncellenmiş versiyonu demek; en az 300 kilometre menzili olması demek. Lakin Bora-2’yle hedeflenen menzille ilgili resmi bir açıklama yok.

Roketsan’ın, 561 km menzile ulaşan Tayfun’un üretiminde bu çalışmalar sırasında edindiği tecrübesi kullanmış olması muhtemel.

Tayfun’la ilgili çalışmaların hangi evrede olduğu, ne zaman envantere girebileceğine dair bilgiler kamuoyuyla paylaşılmadı. Roketsan, üzerinde çalışılan projelerle ilgili bilgileri internet sayfasından paylaşırken Tayfun’a ait herhangi bir bilgiye halkın erişimine açık platformlarda yer vermiyor.

Karataş, “Testleri de muvaffakiyetle yapılmış olan bu füzenin önümüzdeki sene içinde ilgili üniteye teslim edileceğini düşünüyorum” yorumunu yapıyor:

“Her projenin idaresiyle ilgili süre de belirlenmiş oluyor. Tasarım, test, üretim, teslim planları vardır lakin bunları biz gerçekleşmeden bilemeyiz. Şahsi değerlendirmem önümüzdeki yıl Kara Kuvvetleri Komutanlığı’nın envanterine girmiş olacağı yönünde.” 

300 km üzerinde menzille kritik bir eşik mi aşıldı?

Tayfun’un üretilmesi aslında Türkiye’nin savunma sanayii için kritik bir gelişme.

Zira bu balistik füze, 1987’de ABD’nin öncülüğünde kurulmuş olan Füze Teknolojisi Denetim Rejimi’nin (FTKR) 300 km menzil sonunu aşıyor.

Bu muahedede menzil ve taşınabilen yük kapasitesi belli bir eşiğin üzerinde olan balistik füzelerin ihracının ve yayılmasının sonlandırılması amaçlanıyor. 

Türkiye’nin de 1997 yılında taraf olduğu rejime göre 300 km’den daha uzun menzili olan ve 500 kilogramın üzerinde yük taşıyabilen balistik füzelerin ihracatı yasak. Bu füzelerin üretilmesi için gerekli olan stratejik gereçlerin ihracatı ve dışarıdan teknoloji dayanağı de rejime göre kısıtlanıyor. 

Bu rejim, kendi balistik füze üretim ve geliştirme kapasitesi üst seviye olan ülkelerin, diğer ülkelerin kapasitesini sonlandırmak için oluşturduğu bir rejim olduğu gerekçesiyle eleştiriliyor. Rejimin hususları üzerinde anlaşırken ise “kitle imha silahlarının yayılmasının önlenmesi” münasebet gösterilmişti.

Bu muahedeyi 2012 yılında Güney Kore, Kuzey Kore’den gelen tehdidin arttığını söyleyerek ve ABD ile yeni bir anlaşma imzalayarak aslında ihlâl etmiş oldu fakat muahedeye bağlandığı için bir yaptırımı olmadı. Çin’in muahedeyi ihlâl edecek şekilde 300 km’den uzun menzilli birtakım füzeleri ve teknolojisini farklı ülkelere satması ise; çeşitli yaptırımlarla sonuçlandı.

Türkiye’nin ilk defa 300 km üzerinde kısa menzilli balistik füzeyi üretmiş olması, teknoloji transferi yapmadan, kendi imkanı ile bunu yapabileceğini gösteriyor.

Eğer tarafı olduğu rejimi ihlâl etmediyse, Türkiye böylelikle bu imkanı geliştirdiğini ve bundan sonra daha gelişmiş silahlar üzerinde de çalışacağını göstermiş oldu.

Hükümete yakınlığıyla bilinen kimi gazetelerde, Tayfun’un üretiminde yerli imkanların kullanıldığı; bir öbür deyişle yerli savunma sanayi ürünlerinin kullanıldığı da yazıyor.

Bunun ayrıntısı şimdi resmen açıklanmadı, füzenin üretimi de saklılık içinde yürütüldü. Bu sebeple hem Füze Teknolojisi Denetim Rejimi hem de Türkiye’nin savunma sanayi konusunda gösterdiği gelişim açısından Tayfun’un sonuçları ve tesirleri, zaman içinde ortaya çıkacak.

‘Çeşitlilik çoğu zaman ülke güvenliğine katkı sağlar’

Peki Tayfun’un geliştirilmesi, son periyotta F-16’ların güncellenmesi ve F-35’lerin satın alınmasıyla ilgili, ABD ile yaşanan siyasi kriz sebebiyle meseleler yaşayan TSK açısından ne manaya geliyor?

Bazı savunma sanayi uzmanları, balistik füzelerin aslında dezavantajlı olduğunu savunuyor. Karadan güdümlü füzelerin tek kullanımlık silahlar olması, belli bir yükteki patlayıcıları yüksek maliyetle taşımasıi tenkitler var… Balistik füzelerin evvelden belirlenmiş gayelere kilitlenmesi; buna rağmen savaş uçaklarının ani beliren gayelere yönelerek yolunu değiştirebilmesi özellikler de hatırlatılıyor. 

Diğer yandan savaş uçaklarının daha ağır patlayıcıları tekraren taşıyarak hedefe ulaştırabildiği; gayeler konusunda daha esnek olduğu ve maliyetinin de daha düşük olduğu ifade ediliyor.

Yani özetle, balistik füze sahibi olmak “mali, teknolojik ve insan kaynağı gücü olan ülkelerin” tercih ettiği bir savunma metodu olarak görülüyor.

Türkiye’nin de bu alanda kendisini göstermek istediği anlaşılıyor.

Emekli pilot Karataş ise savunma alanında çeşitliliğin çok önemli olduğunu; taktik planlamada farklı silahların farklı biçimlerde işe yarayacağını söylüyor:

“Her bir silah tipinin kullanma amaçladığı ve yeri farklı. Her silah sisteminin kendine göre maksatları var. Sahanın durumu, maksatlar, savunma anlayışı ve planlamaya göre bu sistemlerin kullanılma sıralaması değişebilir.

“Örneğin Rusya-Ukrayna arasındaki savaşta uçakların kâfi olmadığı yerlerde füzelerin kullanıldığını; onun mümkün olmadığı durumlarda uçakların kullanıldığını görüyoruz. Çeşitlilik çoğu zaman ülkelerin savunma sanayi ve güvenliğine katkı sağlar.”