TCMB: En belirgin yavaşlama yüksek gelir grubuna hitap eden ürünlerde yaşandı

TCMB’nin blog yazısında, nakdî sıkılaşmayla birlikte tüketim harcamalarının tüm gelir kümelerinde yavaşladığı, en besbelli yavaşlamanın ise nakdî sıkılaşma öncesinde diğer gruplara kıyasla çok daha güçlü seyretmiş olan yüksek gelir grubuna hitap eden eserlerde yaşandığını söyledi.

Ekonomi

27.02.2025 09:30

A⁺

A^-

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının (TCMB) tahlilinde, son devirdeki mali transfer düzeneğini daha iyi anlaşılması amacıyla farklı gelir kümelerindeki tüketim harcamaları incelendi.

TCMB’de Genel Müdür Yardımcısı Altan Aldan, Yardımcı Ekonomist Barbaros Eriş ve Araştırmacı Alper Yıldırım tarafından hazırlanan ” Mali Sıkılaşma ve Gelir Seviyesine Göre Tüketim Harcamaları” başlıklı tahlil, Bankanın blog sayfası Merkezin Güncesi’nde yayımlandı.

TCMB’nin anazlisinde öne çıkanlar şöyle:

Sıkı para siyaseti, hanehalklarının tüketim harcamalarını gelir seviyelerine bağlı olarak farklı biçimlerde etkiliyor. Tasarruf imkânı daha fazla olan bireylerin yüksek mevduat getirileri sonucu harcamalarını azaltması beklenirken, talebi krediye hassas bireylerin harcamalarının ise yükselen kredi maliyetleriyle yavaşlaması beklenir. Bu yazıda, son periyottaki nakdî transfer düzeneğini daha iyi anlamak amacıyla farklı gelir kümelerindeki tüketim harcamalarını inceliyoruz.

Gelir kümelerine göre harcama kalıplarını TÜİK tarafından yayımlanan Hanehalkı Bütçe Anketi bilgileri ile izleyebiliyoruz. Fakat bu bilgiler yıllık olarak yayımlanıyor ve son bilgi 2023 yılına ait. Münasebetiyle, gelir kümelerine göre harcamaları vakitli bir şekilde ve yüksek bir frekansta direkt gözlemleyemiyoruz. Bu nedenle, 2024 yılına da ışık tutacak dolaylı bir yol izliyoruz.

İlk olarak, TÜFE sepetinde yer alan ürünlere tüketicilerin yaptıkları harcamaları ve hanehalkı gelirini kullanarak her bir ürün için temsili tüketici gelirini hesaplıyoruz. Akabinde her bir eseri ilgili kesim ile eşleştiriyoruz ve ürünlere yönelik talebi ölçmek amacıyla incelenen periyottaki perakende sektörü ciro ve satış hacmi datalarını kullanıyoruz. Ürün-sektör eşleşmesini ve temsili tüketici gelirini kullanarak perakende alt bölümlerini yüksek, orta ve düşük gelir grubuna hitap eden eserler olarak üç kategoriye ayırıyoruz.Son olarak, dalların cirolarını bu kategorilere göre toplulaştırıp gelir grubu bazlı ciroları ve satış hacimlerini elde ediyoruz.

Ciroların zaman içindeki seyri ayrıntılı incelendiğinde, cirolardaki yıllık artışın mali sıkılaşmayla birlikte tüm kategorilerde gerilediği gözleniyor. Bu gerileme yüksek gelir grubuna hitap eden eserlerde daha besbelli. Sıkılaşmanın başlamasındanönce -2023 yılının ikinci çeyreğinde- yüksek gelir grubuna hitap eden eserlerde yıllık ciro artışı düşük gelir grubuna hitap eden eserlerdeki artışın yaklaşık bir buçuk katı iken nakdî sıkılaşma ile birlikte her iki ürün kümesindeki artış oranları aynı düzeylere geriliyor. Ayrıyeten, mali sıkılaşma ile birlikte, yüksek gelir grubuna hitap eden eserlerde ciro artışları düşük gelir grubuna hitap eden eserlerdeki artışın altına iniyor. Bu durum, bilhassa yüksek gelir kümesindeki hanelerin tasarrufa yöneldiğine işaret ediyor.

Satış hacimlerine bakıldığında da bir fotoğraf karşımıza çıkıyor. Yüksek gelir grubuna hitap eden ürünlerin satış hacmindeki değişim nakdî sıkılaşma öncesinde düşük gelir kümelerindeki yıllık değişimin yaklaşık üç katı iken sıkılaşma sonrası artış oranları yakın düzeylere geriliyor. Diğer bir ifade ile yüksek gelir grubuna hitap eden eserlerdeki satışlar, düşük gelir grubuna hitap eden ürünlere göre mali sıkılaşmadan gerçek olarak daha fazla etkileniyor. Fakat cirodan farklı olarak, yüksek gelir grubuna hitap eden ürünlerin satış hacmindeki artış oranı diğer ürünlerin bir miktar üzerinde. Bu müşahede, ürün gruplarının izafî fiyatlarında farklılaşma olduğuna işaret ediyor.

Özetle, mali sıkılaşmayla birlikte tüketim harcamaları tüm gelir kümelerinde yavaşlıyor. En besbelli yavaşlama ise nakdî sıkılaşma öncesinde diğer gruplara kıyasla çok daha güçlü seyretmiş olan yüksek gelir grubuna hitap eden eserlerde yaşanıyor.