Tencerelere dikkat: Kansızlığa yol açabilir

En sık çocuklarda ve bayanlarda görülen anemi bir halk sağlığı sorunu olarak öne çıkıyor. Halsizlik, solgunluk, saç dökülmesi, “toprak yeme özlemi”, buz yeme isteği benzeri belirtileri bulunan aneminin tedavi edilmesi ehemmiyet taşıyor. Aneminin yemek pişirme malzemeleriyle de bağlı olduğunu söyleyen Doç. Dr. Ömer Ekinci, “Demir emilimini etkileyen birçok faktör söz hususudur. Alüminyum ve paslanmaz çelik tencereler demir emilimini azaltır. Buna tencerelerde pişirilen et, yeşil yapraklı zerzevat benzeri demir açısından varlıklı besinlerin emilim oranı azalmaktadır. Bu nedenle yemeğin pişirildiği kaplara dikkat edilmelidir” ihtarında bulundu.

“Anemi (kansızlık), kandaki eritrosit kitlesinin ya da kan hemoglobin ile hematokrit bedellerinin azalması olarak tanımlanır” diyen Medicana International İstanbul Hastanesi Hematoloji Bölümü’nden Doç. Dr. Ömer Ekinci, halk sağlığı sorunu olarak bilinen anemi hakkında açıklamalar yaptı. Ekinci, “Demir eksikliği ve buna bağlı gelişen demir eksikliği anemisi en sık görülen anemi çeşitlerinden biridir ve çok önemli halk sağlığı sıkıntılarının başında gelir. Temel olarak bedende bulunması gerekenden daha az ölçüde demirin oluşuyla karakterize, direkt ya da dolaylı olarak birçok sistemi etkileyen bir tablodur. Demir birçok organın fonksiyonlarını etkileyen sistemik bir tesire sahiptir. Gerek hücre içerisinde gerekse sirkülasyonda bulunan demir içeren bileşimler fonksiyonlarını gereğince yapamadığında hücresel işlevlerde, büyümede, motor gelişimde, davranış ve bilişsel işlevlerde, fizikî kapasite ve işgücünde, immün sistemde, deri ve mukozalarda çok önemli değişiklikler olmaktadır” dedi.

Beslenme demir eksikliğinde çok önemli rol oynuyor

Doç. Dr. Ekinci, “Demir eksikliğinin nedenleri çok değişken olabilmektedir. Temel nedenler; diyetle azalmış demir alımı, demir emiliminde azalma ve kan kaybıdır. Bilhassa yeni doğanlarda inek sütü kullanımı yetersiz demir içeriği nedeniyle diyete bağlı demir eksikliği anemisini oluşturur. Daha ileri çocukluk döneminde de büyüme ve gelişme suratına karşın diyetle demir alımı az olabilmektedir. Mide ve ince bağırsak ile ilgili birçok hastalık demir emilimine bağlı anemiye örnek verilebilir” dedi.

Mens kanamaları da anemi nedeni olabiliyor

Kadınlarda mens kanamalarının da anemi nedeni olduğunu dile getiren Doç. Dr. Ekinci, “Kan kaybı sebepleri olarak; gastrointestinal kanaldan kayıp (yemek borusu, mide, ince ve kalın bağırsaklar), genitoüriner kanaldan kayıp (kadınlarda mens kanamaları, böbrek, üreter ve mesanenin inflamatuar hastalıkları, taş ve tümörlere bağlı kronik kan kaybı), kanama bozuklukları gibi bir takım hematolojik hastalık tabanda gelişen kanamalara bağlı kan kaybı en sık görülen nedenlerdir. Gelişmiş ülkelerde diyetle alım kâfi olduğundan demir eksikliğinin nedeni çoklukla kan kaybı iken, gelişmekte olan ülkelerde ise yetersiz alım en sık nedeni oluşturmaktadır” sözlerini kullandı.

Toprak yeme isteği demir eksikliğini işaret edebilir

Doç. Dr. Ekinci, “Demir eksikliği anemisinin erken evrelerinde semptomlar (şikâyetler) daha hafif görülürken, aneminin şiddeti arttıkça semptomlar barizleşir. En sık görülen semptomlar solukluk, halsizlik, yorgunluk, iştahsızlık, çarpıntı, nefes darlığı, baş ağrısı, antrenman intoleransı, depresyon, huzursuz ayak sendromu, tırnaklarda değişiklikler, saç dökülmesi, ağız kenarı ve lisanda çatlaklar, yutma zahmeti, pika olarak tanımlanan “toprak yeme özlemi”, buz yeme ve çocuklarda nörogelişimsel gecikme sayılabilir. Demir eksikliği anemisini tanısı çarçabuk konulabilir. Tam kan sayımı, periferik kan yayması incelemesi, serum demir parametreleri) ve biyokimyasal testler teşhiste kullanılmaktadır. Demir parametreleri teşhiste, ayırıcı teşhiste ve eksikliğin derinliğini göstermede yol göstericidir. Birtakım olgularında teşhis koymak kolay olsa da bilhassa iltihap parametrelerinin de arttığı az sayıdaki hastalarda ayırıcı teşhiste zorluk yaşanabilir ve tedaviden tanıya gidilmesi söylediği söz edilen olabilir” diye konuştu.

Alüminyum ve paslanmaz çelik tencereler demir emilimini azaltır

Yemek pişirilen tencerelerinin kansızlığa tesir edebileceğini söyleyen Doç. Dr. Ekinci, “Demir emilimini etkileyen birçok faktör söz bahsidir. Alüminyum ve paslanmaz çelik tencereler demir emilimini azaltır. Buna tencerelerde pişirilen et, yeşil yapraklı zerzevat benzeri demir açısından varlıklı besinlerin emilim oranı azalmaktadır. Bu nedenle yemeğin pişirildiği kaplara dikkat edilmelidir. Kalsiyum da çok önemli bir molekül olup, diyetteki kalsiyum oranı artıkça demir emilimi azalmaktadır. Ayrıyeten çay, kahve ve kakao da içerdikleri tannik asit bundan ötürü demir emilimini azaltmaktadır. Demir tarafından varlıklı bir yemekten iki saat önce ya da sonra çay ve kahve tüketilmemesi daha sağlıklı olacaktır. Çay ile kahve kıyaslandığında çay daha çok demir emilimini azaltabilmektedir. Sonuç olarak; demir eksiliği anemisi Dünya popülasyonunun yaklaşık %12’sini etkilemektedir. Bilhassa az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerdeki üreme çağındaki bayanlar ve çocuklar esas etkilenen popülasyonu oluşturmaktadır. Ülkemizde tarama programları, gebelik öncesi ve sonrası takipler ve erken çocukluk çağında demir replasmanı stratejileri sayesinde bu tablo daha az görülmeye başlamıştır” dedi.