Türkiye-AB ilişkilerinde CHP’nin tarihsel rolü

*Gülseren Onanç

Avrupa Parlamentosu Türkiye raportörü Nacho Sanchez Amor, CHP heyeti ile buluşmasında “Dünyada sismik bir değişikliğin içinden geçiyor, bu kritik vakitlerde CHP’nin Brüksel’de olması çok önemli” dedi.

Trump idaresinin seçilmesinden beri dünya nizamının bildiğimiz ezberleri bir bir bozulurken, Brüksel yeni dünya nizamının kurgusunda çok önemli bir baş il olmak yolunda.

Bu tarihi süreçte CHP başkanı Özgür Özel başkanlığındaki heyetin 4-6 Mart 2025 te gerçekleştirdiği Brüksel ziyareti çok değerliydi. Ben de bu ziyarete gözlemci olarak katıldım.

Avrupa Birliği’nin (AB) Türkiye’de demokrasi temelinde eşitlik ve özgürlük gayreti veren bizler için ne kadar çok önemli bir çıpa olduğuna çok evvelden beri inanan feminist aktivist ve Floransa merkezli Avrupa Üniversitesi Enstitüsü (EUI) Ulusötesi Yönetişim Okulu (STG) konuk araştırmacısı olarak, CHP heyetinin bu ziyaretini çok önemsiyorum. İki günlük ağır program sonrasında, içimde yeşeren umut ile izlenimlerimi yazdım.

AB üyelik için ilk şart demokrasi

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın “AB’nin güvenliği için Türkiye’ye ihtiyacı var. Bu Avrupa için son çıkış” telaffuzunun Türkiye iç kamuoyunda bir karşılığı olması mümkün. Lakin Avrupalı muhatapların bu telaffuzun nasıl karşıladığı konusu merak ettiğim bahislerden biriydi.

Rusya – Ukrayna çatışmasında Trump idaresinin Ukrayna’ya askeri dayanağı kesmesi ile oluşan boşluk nasıl dolacak sorusuna karşılık arayan İngiltere ve AB ülkeleri önderlerinin İngiltere Başbakanı Keir Starmer daveti ile Londra’da düzenlenen Ukrayna ve Kıtanın Güvenliği Zirvesi’ne Türkiye’yi de davet etmesi AB ile alakaların canlanması için bir imkan perceresi aralıyor.

AB’nin savunma stratejisinde Türkiye askeri gücü stratejik olarak çok önemli olsa da, konu AB üyeliği olduğunda vazgeçilmez şart ülkenin demokratik gelişmişliği. “Üyelik ilgisi ile askeri iş birliği bağlantısı birbirine karıştırılmamalı. Müzakerelerin askıya alınmasının sebebi Kopenhag kriterlerinden uzaklaşılmasıydı. Türkiye’nin sekteye uğrayan üyelik süreci lakin demokratik ıslahatlarla yeniden canlandırabilir” diyerek bir yetkili AB’nin duruşunu net olarak ortaya koydu.

Açıklamaların tonundan ve vurgusundan Türkiye’nin mevcut iktidarının demokratik ıslahatlara ve Kopenhag kriterlerine geri dönebileceğine ilişkin inancın kaybolduğuna yönünde bir kant edindim. Türkiye’nin BRİCS’e başvurusu iktidarın AB’den vazgeçtiğine ilişkin bir algı oluşturmuş durumda.

Polonyalı Parlamenter “Mücadeleniz bize ümit oluyor”

Heyet görüşmeleri sırasında AB tarafındaki Türkiye’nin üyeliğine ilişkin öncelik ve heyecanı anlamaya çalıştım.

2022’nin Kasım ayında bir grup bayan hakları aktivisiti, sivil toplum temsilcisi ve siyasetçi ile yaptığımız Brüksel’e ziyaretinde görüşmelerden AB’nin geleceğinde Türkiye’nin olmayacağına ilişkin bir his ile ayrılmıştık. İstanbul Sözleşmesi’nden ayrılarak demokrasiden gitgide uzaklaşan Türkiye’nin bu durumunun AB tarafından önemsenmediği algısı ile geri dönmüştük. Buna ilişkin yazdığım yazıda bu yalnızlık hissinin hayla kırıklığı anlatmıştım.

Oysa geçen hafta AB’den aldığım his daha farklıydı;

Türkiye’nin mevcut iktidardan ibaret olmadığı, farklı yüzler ve sesler olduğunu ve Türkiye’nin AB’ye olan inancını bilen hatırı sayılır sayıda parlamenter olduğunu gözlemledim. Örneğin S&D kümeden Polonyalı bir bayan parlamenter “Mücadeleniz bize ümit oluyor” demesi Avrupa’nın Türkiye muhalefetinden beklentilerin yüksek olduğunu göstermesi açısından kıymetliydi. Görüşmelerin çoğu AB Parlamentosu’nun 8 politik grubundan ikinci en büyük olan Sosyalist ve Demokratlar (S&D) grubu ve parlamenterleri ile yapıldığının altını çizmeliyim.

CHP vizyonu: AB’ye tam üyelik

CHP heyeti Genel Başkan Özgür Özel, Genel Sekreter Selin Sayek Böke, Genel Başkan Yardıcısı İlhan Uzgel, CHP Eskişehir Milletvekili ve KPK üyesi Jale Nur Süllü, CHP genel sekreter yardımcılığı vazifesinde bulunmuş, Avrupa’nın sol sosyalist partilerinin ileri gelenleri ile yakın ilişkileri olan Şule Ertem Bucak yer alıyordu. CHP heyetinde yıllardır dış alakalarda sorumluluklar üstlenmiş kendi içinde uyumlu bir profesyonel takım vardı. Genel Başkan Özgür Özel her ne kadar CHP’nin AB ile ilişkiler konusunda geçmişte eksik kaldığını kabul etse de ortayı kapatmak için her türlü çabası göstereceklerini vurguladı.

CHP’nin yeni yönetimi iş başına geldiğinden beri Sosyalist Enternasyonal ilişkileri üzerinden Avrupa’nın sol ve sosyal demokrat partiler ve başkanları ile yakın ilişkiler sürdürüyor. Gelişen yakın şahsî ilişkiler sonucunda CHP heyeti AB Parlamentosu Sosyalistler ve Demokratlar (S&D) grubu başkanı Iratxe García Pérez tarafından Parlamento grubuna davet edildi. Garcia Perez’in Özgür Özel’i ve heyetini Parlamento S&D grubunun kapısında çok sıcak bir şekilde karşılaması son vakitte görmek istediğimiz bir uluslararası münasebet fotoğrafıydı.

Özgür Özel grup toplantısında bir konuşma yaptı ve soruları cevapladı. Özel; “Partimiz demokratik, barışçıl, laik, insan haklarına ve hukukun üstünlüğüne saygılı bir Türkiye arzuluyor. Biz bu türlü bir Türkiye’nin hayallerini kuruyor, bu türlü bir Türkiye için mücadele ediyoruz, Avrupa Birliği’ne tam üyelik hedefliyoruz” dedi.

Özel AB’nin Türkiye ile bağını göçmen pazarlıklarına hapsetmesini eleştirdi ve “Türkiye’nin demokrasi kültürü yeni AB adayı ülkelerden daha ileridedir” diyerek Türkiye’nin diğer aday ülkelerin arkasında anılmasını kabul edilemeyeceği vurguladı. Türkiye’nin üye olduğu bir AB’ye Trump’ın davranışının farklı olacağını vurgulayan Özel, “Türkiye’nin Londra zirvesine iştiraki çok önemli lakin Türkiye yalnızca güçlü ordusu olduğu için değil, büyük bir demokrasi açılımı ve atılımı yaparak AB üyesi olacaktır” dedi. Özel’in AB’ye Türkiye’nin AB tam üyelik süreci ile Gümrük Birliği sürecinin iki başka başlık olduğu ve durdurulan Gümrük Birliği güncellemesinin yapılması gerektiğini söyledi.

Türkiye’de AB üyeliğine kamuoyu dayanağının yüzde 66 olduğunu, bu oranın gençlerde yüzde 72 ye yükseldiğini söyleyen Özel, “önümüzdeki seçimler AB’ye tam üyelik vizyonu olan, kararlılıkla demokratik adımları atacak olan CHP ile Tayyip Erdoğan arasında bir referandum olacak” dedi.

AB Parlamentosunun S&D grubu üyeleri Türkiye’den Brüksel’e yapılan ziyaretlerin seyrekleştiğini ve Türkiye’den farklı kısımların Brüksel’de daha çok varlık göstermesinin AB – Türkiye ilgilerinin canlanmasında çok önemli rol oynayacağını vurguladı.

Bu ziyarette CHP bir müddettir boş olan Brüksel Temsilciliği misyonuna yeni bir atama yaptığını duyurdu. Daha önce de Brüksel’de çeşitli vazifelerde bulunmuş ve yerel yönetim ilişkiler konusunda tecrübeli olan yeni CHP temsilcisini önümüzdeki aylarda bayağı ağır bir gündem bekliyor.

Demokrasinin son kalesi şehirler

AB Bölgeler Komitesi (Committee of the Regions), Türkiye’de yerel yönetimlerin lider partisi olan CHP‘nin münasebetlerinin yakın olduğu bir komite. Komitenin Başkanı Kata Tüttö, Macar asıllı Budapeşte Belediye başkan yardımcılığı yapmış, genç ve dinamik bir kadın. “Yerelden ve Macaristan’dan geliyorsanız, hayatta kalmayı öğreniyorsunuz” diyen bu güçlü siyasetçi “şehirler demokrasinin son kalesidir” diyerek merkezi otoriterliğe karşı il idarelerinin demokrasinin savunulması açısından çok önemli fonksiyon yerine getirdiğini vurguladı.

Ekrem İmamoğlu’nun Avrupa kentlerinin belediye başkanları arasındaki kurduğu yakın bağ hem kendi Cumhurbaşkanlığı adaylığı sürecinde hem de CHP’nin AB vizyonunu uygulama sürecinde çok önemli bir faktör olacak. Diğer belediye liderlerinin da Brüksel ve AB kentleri arasında kuracakları networkler de Türkiye’nin AB üyeliğinin canlanmasında tesirli rol oynayacak.

Türkiye için yol haritası ve CHP’nin rolü

AB Parlamentosu temsilcileri, Türkiye’nin AB tam üyelik seyahatinde CHP’nin demokrasi, hukukun üstünlüğü ve özgürlüklerin savunucusu olarak göstereceği liderliği çok çok önemli buluyor. CHP’nin AB ile daha yakın temas kurması ve AB bedellerini seslendirmesi, yok olmaya yüz tutmuş Türkiye’nin AB üyelik sürecinin yeniden canlanması için çok değerli.

AB yetkilileri, ana muhalefet partisi CHP’yi Türkiye’nin demokratik dönüşümünde sağlam bir ortak olarak görüyor. Türkiye’de muhalefetin birlik içinde hareket etmesi de çok önemli bulduklarını belirtiyorlar.

Aile fotoğrafında Özgür Özel

CHP Lideri’nin 6 Mart’ta Brüksel’de düzenlenen “Ukrayna ve Savunma” toplantısı öncesi S&D Grubunun toplantısına davet edilmesi AB’den gelen çok çok önemli bir mesajdı. AB Konsey Başkanı Antonio Costa, Alman Başbakanı Olaf Scholz, İspanya Başbakanı ve Sosyalist Enternasyonal Başkanı Pedro Sanchez, Avrupa Parlamentosunda Sosyalist ve Demokratlar grup başkanı ve eski İsveç Başbakanı Stefan Löfven’in de bulunduğu çok sayıda siyasetçi ile gerçekleşen buluşma ve sonrasında çekilen aile fotoğrafında Özgür Özel’in yer almasını çok önemli buldum. AB Türkiye üyelik sürecinde CHP’yi muhatap olarak almak istiyor.

Özgür Özel tarafından kaleme alınan yazıda AB ile ilişkiler ve siyasetler Brüksel ziyareti kapsamında değerlendirilmiş. Benim de müşahedem CHP’nin üzerinde tarihi bir görev olduğu yönünde.

Brüksel gezisi uzun bir vakittir kaybettiğim umudu yeniden yakalamama yardımcı oldu.

Türkiye’nin AB üyeliği sürecini yeniden canlandırabiliriz.

*SES Eşitlik ve Dayanışma Derneği Başkanı
Avrupa Üniversitesi Enstitüsü Konuk Araştırmacı