Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu’ndan “siyahi işverene beyaz tabela dayatmasına” onay

Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK), Ankara Kızılay’da Afrika yemekleri yapan ve tekraren isim ve tabelasını değiştirmek zorunda kalan Saab kafenin sahibi Muhammed İsa Abdullah’ın İçişleri Bakanlığı tarafından “ırk ve etnik köken temelinde ayrımcılık ve kötü muameleye” uğradığı savıyla yaptığı başvuruyu reddetti. Kurum, Abdullah’ın polis tarafından uğradığı baskıya ilişkin sunduğu görüntüler ile şahit tabirlerini ihlal için kâfi bulmadı. 5’e karşı 6 oyla alınan karara muhalif kalan üyeler ise müracaatçının kendisine yönelik baskı ve ayrımcılığı sunduğu görüntülerdeki kuvvetli emarelerle desteklemesine rağmen, “İçişleri Bakanlığınca ayrımcılık yasağının ihlal edildiği iddialarının aksini kanıtlayıcı bilgi yahut doküman sunulmadığı ve kolluk faaliyeti kapsamında yapılan farklı muameleyi haklı kılacak bir gerekçelendirme yapılmadığını” belirtti.

“Kızılay’da Somalili istemiyorum”

Ret münasebeti: “Videoda gülüşmeler var”

Kurum Abdullah’ın başvurusunu değerlendirerek reddetti. Kurumun ret kararında, müracaatçının gözaltında kötü muamele gördüğüne ilişkin iddialarının soyut olduğu ve beyanlarında çelişki bulunduğu öne sürülerek, sunduğu görüntülerde de kendisine ait bir özçekim görüntüsünde gülüşme sesleri olduğu, bu nedenle başvuranın kötü muameleye uğradığına ilişkin kanaat oluşmadığı ifade edildi. Müracaatçının, Ankara Göçmen Kaçakçılığıyla Mücadele ve Hudut Kapıları Şube Müdürlüğünde tutulduğu sürede şartların yetersiz olduğunu söylemesine rağmen bir komiserin kendilerine olumlu yaklaştığını söylemesini “tutarsızlık” olarak değerlendiren Kurum, “İlgililerin süreçteki olumlu halleri da nazara alındığında başvuranın iddialarının tutarlılık taşımadığı, iddialarının uygun kanıtlarla desteklenmediği ve makul kuşku kalmayacak şekilde kanıtlanamadığı” gerekçesiyle kötü muamele yasağının ihlal edilmediğine karar verdi.

“Denetimler mevzuat kapsamında”

Kurum, ırk ve etnik köken temelinde ayrımcılık argümanını ise enteresan münasebetlerle reddetti. İçişleri Bakanlığınca müracaata karşı verilen yanıtlarda Abdullah’a ait işyerinin çalışma müsaadesi ve işletme denetimleri kapsamında denetlendiğinin kaydedildiği aktarılan Kurum kararında, kontrollerin mevzuat kapsamında yapıldığı belirtildi. Kararda, polis tarafından restorandaki müşterilere yapılan kimlik denetimlerinin de kamu tertibinin sağlanması gayesiyle gerçekleştirildiği ifade edilerek, “İşletmenin çoğunlukla yabancı asıllı bireylere hizmet verdiği de dikkate alındığında ülkeye kaçak giriş yapan şahısların olup olmadığının tespiti açısından da kimlik denetimlerinin kamu güvenliğini müdafaayı hedeflediği değerlendirilmektedir” denildi.

“Uygulamalar haklı ve objektif nedenlere dayanıyor”

İçişleri Bakanlığınca, işletme tabelasının zorla değiştirilmesine ilişkin teze verilen yanıtta,  tabelalar için kuralların Türk Standartları Enstitüsü tarafından belli olduği, polisin denetlemelerinin de bu kapsamda olduğu formundaki karşılığına yer verilen kararda “dolayısıyla uygulamanın haklı ve objektif bir nedenden kaynaklandığı anlaşılmaktadır” tabirlerine yer verildi. Kararda polisin mevzuat kapsamında uygulama yaptığı vurgulanarak, şöyle denildi: “Uygulamaların mevzuata uygunluğu sağlamayı ve kamu nizamı ile güvenliğini muhafazayı amaçladığı, bundan ötürü uygulamaların legal bir hedefe dayandığı ve kolluk faaliyetlerinin haklı ve objektif bir nedenden kaynaklandığı değerlendirilmiştir. Anılan sebeplerle kolluk faaliyetlerinin yürütülmesi sırasında eşitlik unsuruna aykırı davranılmayarak ırk ve etnik köken temelinde ayrımcılık yasağının ihlal edilmediği kanaatine varılmıştır”

5 üye muhalif kaldı

11 üyeli Kurum kararı 5’e karşı 6 oyla alındı. Karara muhalif kalan üyeler ise, kötü muamele istikametinden bir ihlal olmadığı lakin ırk ve etnik köken temelinde ayrımcılık yasağının ihlal edildiği gerekçesiyle şerh düştü. Muhalefet şerhlerinde, müracaatçının savlarına ilişkin sunduğu görüntüler ile içeriğinde yer alan röportajlardan, yapılan kontrollerin ırk ve etnik köken temelinde farklı uygulama teşkil ettiği, kontroller ile ulaşılmak istenen hedef arasında adil bir istikrar kurulmadığı, başvurana orantısız bir külfet yüklediği, bundan ötürü yapılan uygulamanın orantılı ve ölçülü olmadığının anlaşıldığı kaydedildi.

“Bakanlık haklı bir gerekçelendirme yapamadı”

İşletme tabelasının kolluk güçleri tarafından zorla boyatıldığına ilişkin savlarına ilişkin değerlendirme de yapılan şerh yazısında, “sunulan görüntü ve kayıtlardan bu uygulamanın, başvurana orantısız bir yük yüklediği bedellendirilen uygulamaların devamı niteliğinde olduğu ve yapılan kontrollerin bu tarafıyla de ulaşılmak istenen maksat ile makul bir istikrar içinde olmadığı değerlendirilmektedir” denildi. Şerh yazısında, görüntülerdeki röportajların iddiaları dayanaklar nitelikte olduğuna da vurgu yapılarak, “Başvuranın ayrımcılık iddialarının gerçekliğine ilişkin kuvvetli emarelerin ve karine oluşturan olguların varlığını ortaya koyduğu ve ispat yükünün yer değiştirerek muhatapta olduğu kıymetlendirilmektedir. Lakin muhatap tarafından başvuranın ayrımcılık yasağının ihlal edildiği iddialarının aksini kanıtlayıcı bilgi yahut evrak sunulmadığı ve kolluk faaliyeti kapsamında yapılan farklı muameleyi haklı kılacak bir gerekçelendirme yapılmadığı değerlendirilmiştir” sözleri kullanıldı.

“Ayrımcılık yasağı ihlal edildi”

Şerh yazısında, polis kontrolünün legal bir maksat taşımasına rağmen, tavır ve kontrolün uygulanma formunun ölçülü olmadığı kaydedilerek, şöyle denildi:

“Uygulamada makul bir istikrarın gözetilmediği, muhatap Kurumun başvuranın ayrımcılık yasağı ihlaline ilişkin tezlerini çürütemediği ve kolluk faaliyetlerinin yürütülmesi sırasında eşitlik unsuruna aykırı davranarak ırk ve etnik köken temelinde ayrımcılık yasağını ihlal ettiği değerlendirilmektedir”