Türkiye, Modern Kölelik Endeksi’nde dünyada beşinci, Avrupa’da birinci sırada

Türkiye, Walk Free isimli uluslararası insan hakları kuruluşunun Global Çağdaş Kölelik Endeksi’nde beşinciliğe yükseldi. Kuruluşun 2018’de hazırladığı son raporda Türkiye 48. sırada yer alıyordu. Bu, aradan geçen beş yılda büyük bir gerilemeye işaret ediyor.

“Modern kölelik” ile kastedilen kişinin tehdit, şiddet, zorlama, aldatma ve/veya gücün berbata kullanılması nedeniyle reddedemeyeceği ya da terk edemeyeceği istismar olayları.

Bu yıl Walk Free’nin endeksinde Türkiye’nin üzerinde yer alan ülkeler sırf Kuzey Kore, Eritre, Moritanya ve Suudi Arabistan oldu.

Rapora göre Türkiye’de 1,3 milyon çağdaş köle var. Kişi başına düşen çağdaş köle açısından dünyada 5. sırada yer alan Türkiye, toplam çağdaş köle sayısında da ilk 10’da yer alıyor.

Türkiye vakitte Avrupa ve Orta Asya bölgesinde çağdaş köleliğin en sık görüldüğü ülke oldu.

2011’den beri bu alanda çalışan Avustralya merkezli Walk Free, raporun Türkiye’yle ilgili kısmında, Türk hükümetinin çağdaş köleliğe karşı tedbir almak için en az adım atan ülkelerden olduğunu belirtti.

Türkiye’nin insan ticaretiyle mücadele planının 2009’dan beri güncellenmediğini belirten örgüt, Türkiye’de şartların kötüleşmesinin öne çıkan sebeplerini şöyle açıkladı:

• Siyasi kutuplaşmayla birlikte bayan haklarında ve bayanların korunmasında yaşanan gerileme,
• İnsan hakları savunucuları ve muhalifler üzerindeki baskılar,
• Azınlıklara yönelik ayrımcılık,
• Çatışmaların, bilhassa de Suriye’deki savaşın tesiri,
• Sığınmacılar ve LGBTİQ+

topluluğunda mağdur olan bireyleri tespit etmek için kâfi araçların geliştirilmemesi.

Rapora göre Türkiye’deki Suriyelilerin yarısı yoksulluk sonunun altında yaşıyor.

Türkiye’deki farklı açılardan çağdaş köleliğe maruz kalanlar, şu başlıklar altında inceleniyor:

1. Zorla çalıştırma

Göçmen ve sığınmacıların inşaat, tarım, ev personelliği ve dokuma aynıi bölümlerde zorla çalıştırıldığı olaylar tespit edildiğini aktaran Walk Free, buna örnek olarak yasa dışı bir şekilde çalıştırıldığı için garantisi olmayan ve patronu tarafından maaşları düşük ödenen, bazen de aylarca ödenmeyen Afganları gösteriyor.

2. Zorla cinsel sömürü

Rapora göre zorla cinsel sömürüye maruz bırakılan gruplar arasında Suriyeli bayanlar ve kız çocukları öne çıkıyor.

Özellikle dul bayanların hedef alındığını aktaran örgüt, bunun üzerinden para kazanan şahıslar olduğunu da belirtiyor.

3. Çocukların cinsel sömürüsü

Türkiye’nin bu alanda kâfi tedbir almadığını, bu tip olayların yetkililere gereğince bildirilmediğini vurgulayan Walk Free, kamplarda kalan Suriyeli çocukların hedef alındığına dair bulgular olduğunu söylüyor.

4. Zorla evlendirme

Türkiye’de zorla evlendirmeye dair resmi bir bilgi olmasa da Walk Free, Hacettepe Üniversitesi’nin Cumhurbaşkanlığı ve TÜBİTAK katkılarıyla hazırladığı 2018 Nüfus ve Sağlık Araştırması’nda 20-24 yaş arası bayanların yüzde 15’inin çocukken evlendiği bulgusuna yer verildiğini aktarıyor.

Suriye’den kaçarak Türkiye’ye gelen ailelerin bir kısmının kızlarını Türk erkeklerle evlenmeye zorluyor olabileceğini belirten örgüt, Türkiye’de imam nikahıyla evlenen bayanların da kısıtlı haklara sahip olduğunu, bu yüzden evlilik içinde istismar ve kötü muameleye maruz kalma risklerinin daha yüksek olduğunu söylüyor.

5. Organ ticareti

Türkiye’de organ ticaretine dair resmi bir istatistik yayımlanmıyor.

Walk Free bu yüzden, organ ticareti konusunda sırf polis operasyonlarına dair bilgiler edinebildiklerini, 2022’de Interpol’ün Türkiye’de Endonezyalıları organ ticaretine maruz bırakan bir çeteyi çökerttiğini aktarıyor.

Raporda Suriyeli sığınmacıların maddi zorluklar nedeniyle organlarını satmak zorunda kaldığı, bir Facebook kümesinde organını satanlara 10 bin dolar vadedildiği, bir Suriyeli’nin bu teklifi aylık maaşının 30 katı olması nedeniyle kabul ettiği ama organını sattıktan sonra sadece 500 dolar alabildiği de yer alıyor.

Walk Free, Türkiye’de hesaplamalara katacak kadar tesiri olmasa da çocukların silahlı çatışmalara dahil edilmesine dair olaylar da olduğunu, bilhassa PKK’nin çocukları kaçırarak zorla savaştırmakla suçlandığını, 2019’dan bu yana Diyarbakır Anneleri’nin bunu protesto ettiğini aktarıyor.

Örgüt tavsiyeler kısmında ise Türkiye’ye;

• Modern kölelik mağdurlarını tespit etme formüllerini geliştirme,
• Modern köleliği uluslararası standartlara uygun bir düzeyde suç olarak tanımlama,
• 18 yaş altı evliliğe onay verilmesini sağlayan tüm yasal açıkları kapama,
• Zorla evlendirmeyi uluslararası standartlara uygun bir şekilde suç haline getirme,
• 2009’da hazırlanan insan ticaretiyle mücadele ulusal eylem planını güncelleme,
• Sığınmacıları yasa dışı çalışmaya iten, çalışmayı zorlaştırıcı yasal pürüzleri kaldırma,
• Göçmenler, sığınmacılar, bayanlar, kızlar ve LGBTQİ+ topluluğuna yönelik ayrımcılıkla mücadele etme öğütlerini verdi.