Türkiye’de ekonomi, eğitim, nüfus, iklim, su ve sağlık konularında toplumsal kırılganlık hızla artıyor; en büyük stres kaynakları mülteciler ve adaletsizlik 

Türkiye’nin toplumsal dayanıklılık kapasitesini ölçmek için Sustainable Brands Türkiye ve FutureBright Group iştiraki ile ‘Türkiye Toplumsal Dönüşüm Araştırma’sı yapıldı. Bahsin uzmanları ve kamuoyunun görüşlerine başvurulan rapora göre; ekonomi, eğitim, nüfus, iklim, su, kentleşme ve sağlık aynıi makro sorunlar nedeniyle toplumsal kırılganlığımız süratle artıyor. Rapora göre; mevzunun tahlili için ise yerel yönetimler, sivil toplum örgütleri ve markaların inisiyatif üstlenmeli.

Araştırma kapsamında görüşlerine başvurulan uzmanlar ve kant liderlerine göre Türk toplumu gitgide kırılganlaşıyor. Toplumun tüm bölümlerini direkt etkileyen ekonomik kriz; kuraklık ve çölleşme benzeri tehditlerle gündeme gelen, ülkenin besin güvenliğini bile tehlikeye atabilecek çapa ulaşmış iklim değişikliği; iklim değişikliğine ek olarak plansızlık ve göç baskısıyla azalan su kaynakları; içerdikleri tüm sıkıntılarla birlikte devleşen mega kentler; süratle artan çöp, atık ve sera salınımıyla ağırlaşan ekolojik buhran; başta obezite olmak üzere çeşitli sebeplerle bozulan fizikî sıhhatimiz; buna eşlik ederek istikrarsızlaşan ruh sıhhatimiz; bir meseleye dönüşen eğitim sistemimiz; süratle yaşlanan nüfusumuz ve buna rağmen bölgesel krizler sonucunda ülkemize yönelen ağır göç faktörler, bu kırılganlığı artıran alarm verici tehditler olarak ön plana çıkıyor.

Her üç bireyden 2’si kendini güvende hissetmiyor

Uzmanlar, Türkiye’de yaşanan işsizlik, ekonomik meseleler, umutsuz gençler, liyakatsız iş hayatının olağanlaşması, insanlarda adalete olan itimadın sarsılması ve sokaklarda güvensizlik hissetmesi gibi problemlerin ülkenin direncini zayıflatan faktörler olduğunu belirtiyor. Araştırmanın nicel kısmı da kırılganlık tablosunu teyit eden sayılara sahip. Verilere göre; toplumun yüzde 65’i berbatlaşan ekonomik şartlardan, yüzde 46’sı denetimsiz mülteci akınından, yüzde 44’ü adaletsizlikten, yüzde 37’si ise eğitim sistemindeki bozulmadan şikayetçi. Tansiyonu artıran bütün bu gerilim kaynakları karşısında toplumun sırf yüzde 36’sı kendini hâlâ güvende hissettiğini ifade edebiliyor. Bu da neredeyse her üç bireyden ikisinin kendini güvende hissetmediği bir kırılganlık tablosuna işaret ediyor.

Umutsuz kesim yüzde 21

Araştırma raporu, bütün bu aksiliklere karşın, toplumun umut ve inancının, öbür bir deyişle dayanıklılık potansiyelinin hâlâ güçlü olduğunu gösteren bilgileri içeriyor.
Araştırmaya katılanların yüzde 48’i, Türkiye’nin söylediği söz edilen toplumsal tansiyonlardan sıyrılma kabiliyetinin yüksek olduğunu ifade ederken, sadece yüzde 22’lik bir kesim umutsuz bir tavır sergiliyor. Araştırma kapsamında görüşlerine başvurulan uzmanlar ve kant liderleri de, bu görüşe destek veriyor. Buna göre büyük bir kriz ya da felaket yaşandığında toplum bütün kutupluluğuna karşın tek gövde haline gelip gerektiğinde kendi tahlillerini de üretebiliyor.

Çözüm için devlet, STK’lar ve markalar insiyatif üstlenmeli

Öte yandan Türkiye’de toplum, buna benzer olağanüstü durumlarda tümüyle seferber olurken, nispeten olağan vakitlerde daha pasif bir tavır sergiliyor. Araştırma raporunda yapılan değerlendirmeye göre, Türkiye’de tek tek insanlar, daha güçlü bir toplum inşa etmek üzere meselelerin tahliline kişisel katkı sunmaya hevesliler fakat adım atmak için bir yol gösterici ya da kılavuza ihtiyaç duyuyorlar. Bu bahiste yol gösterici ya da kılavuz olarak merkezi idarenin, yerel yönetimlerin, sivil toplum örgütlerinin ve markaların inisiyatif üstlenmesi bekleniyor. Kapsamlı araştırma raporunda Türkiye’de sosyal sorumluluk üstlenme konusunda en çok takdir edilen şirket ve markalara ilişkin skorlara da yer veriliyor. Raporda ayrıyeten, Türkiye’nin toplumsal dayanıklılığını artırma maksadı doğrultusunda markalara düşen vazifelerin yanı sıra hangi markaların hangi alanlarda rol üstlenmesi ve hangi toplum kısımlarına öncelik vermesi gerektiğine ilişkin bir tahlil de sunuluyor.

Araştırma sonuçları hakkında yorumda bulunan FutureBright Research Genel Müdürü Karolin Kuyumcu, ‘Türkiye Toplumsal Dönüşüm Araştırma’sı ile toplumumuzun dayanıklılığını azaltıp kırılganlaştıran dinamikleri ortaya çıkarmayı, bu dinamiklerin sosyo-kültürel yapımız ve toplumsal kurumlarımız üzerindeki tesirlerini anlamayı hedeflediklerini belirtti.

Sustainable Brands Türkiye Ülke Başkanı Semra Sevinç de, sonuçlara göre Türkiye’de güçlü bir toplum oluşturmak için markalara pek çok iş düştüğünü ifade etti.

Araştırmanın metodolojisi

Araştırmada iki etaplı bir metodoloji kullanıldı. Niteliksel olarak tasarlanan ilk basamakta, farklı disiplinlerden kant başkanları ve uzman isimlerle yapılan derinlemesine görüşmelerle, Türkiye’nin toplumsal dönüşüm süreci çeşitli boyutlarıyla ele alınıp değerlendirildi. Ülkenin sağlam bir toplum olma kapasitesinin tahlil edildiği bu ilk evrede elde edilen yorum ve iç görülerden, takip eden niceliksel basamağın soru formunun geliştirilmesi için yararlanıldı. Türkiye çapında 1.200 şahısla yürütülen ve online görüşme tekniği ile uygulanan niceliksel kademede ise, son tüketicilerin toplumsal dönüşüm ve dayanıklılık konusundaki farkındalıklarının yanı sıra algı ve davranışları ölçümlendi.