Türkiye’ye casus yazılım satan FinFisher iflas etti

Elmas Topcu

Geçen yılın sonunda iflas edeceği iddiaları gündeme gelen şirket ve yan kuruluşları Almanya’da bir müddettir eleştirilen odağındaydı.

FinFisher ve yan kuruluşlarının, aralarında baskıcı ve otoriter rejimlerin de bulunduğu pek çok ülkeye casus yazılım sattığına dair haberler 2018 yılında basına yansımış, dört sivil toplum kuruluşu topladıkları ispatlarla birlikte şirketin merkezinin bulunduğu Münih kentinin başsavcılığına suç duyurusunda bulunmuştu.

Almanya Özgürlük Hakları Cemiyeti (GFF), Hudut Tanımayan Gazeteciler örgütünün Almanya temsilciliği (ROG), Avrupa Anayasa ve İnsan Hakları Merkezi (ECCHR) ve bağımsız araştırmacı gazetecilik sitesi netzpolitik.org, şirketin söylediği söz edilen casus yazılımı Alman hükümetinden ihracat müsaadesini almadan Türkiye’ye yasa dışı yollarla sattığı suçlamasını yargıya taşımıştı.

Soruşturma iflasa karşın sürecek

Başsavcılık da FinFisher’in Türkiye’ye yasa dışı yoldan casus yazılım sattığı teziyle 2019’da soruşturma başlattı. Soruşturma kapsamında 2020’de şirketin Almanya ve Romanya’daki ofislerinde arama yapıldı. Geçen sene sonunda da şirketin mal varlıklarına haciz konulması için sorumlu savcılık harekete geçti.

Soruşturma ile ilgili olarak DW Türkçe’nin sorularına karşılık veren Münih Başsavcılığı, soruşturmanın şirketin iflas bildiriminden bağımsız şekilde sürdüğünü, FinFisher’in mal varlıklarına ilişkin önlem kararı alındığını ve haciz kararı çıkarıldığını, lakin iflas bildirimi üzerine bunun uygulamaya konulamadığını iletti.

Savcılık, soruşturmanın hala sürdüğünü münasebet göstererek daha fazla bilgi veremeyeceğini de belirtti.

FinFisher’in iflası memnuniyet yarattı

Aralarında Mısır, Bahreyn, Suriye, Myanmar, Etiyopya, Brezilya ve Türkiye ülkelerin de bulunduğu ülkelere casus yazılım satan ve dünyada casus yazılım kesiminin önde gelenlerinden olan FinFisher’in iflası hak savunucuları arasında ise memnuniyet yarattı. Şirketin casus yazılımı yasa dışı yoldan Türkiye’ye sattığı ve yazılımı muhaliflere karşı kullanıldığı iddiası üzerine FinFisher hakkında suç duyurusunda bulunan dört STK’dan biri olan Almanya Özgürlük Hakları Cemiyeti’nin (GFF) hukuk müşavirliğinden Sarah Lincoln, iflası “başarı” olarak niteledi. Lincoln, “FinFisher’in baskıcı rejimlere yasa dışı yollardan casus yazılım satması temeline dayanan işletme modeli çöktü. Bu, bizlerin yaptığı suç duyurusunun direkt başarısıdır” açıklamasını yaptı.

Almanya Federal Meclisi İnsan Hakları ve İnsani Yardım Komitesi üyesi Yeşiler partili Max Lucks da DW Türkçe’ye verdiği demeçte, Türkiye’deki temel hak ve özgürlüklerin durumunun kaygı verici boyutu çoktan aştığını belirterek Cumhurbaşkanı Erdoğan döneminde muhalifler ile gazetecilerin terörle suçlanıp haklarında davalar açıldığına dikkat çekti.

“Unutulmaması gereken, bunadinleme faaliyetlerinde olaylarla alakası olmayan aile üyeleri ve yakınlar da işin içine çekiliyor” diyen Lucks, sözlerini “Dolayısıyla FinFisher yararını insan haklarından üstün tutmuş ve müsaadeye bağlı yazılımı belliki ihracat yasasını da çiğneyerek yasa dışı yollardan Türkiye’ye satmış. FinFisher’in iflası, sivil toplumun eforlarının çok önemli bir sonucudur” diye sürdürdü. Lucks, ayrıyeten Türkiye’de kullanıldığı uluslararası kuruluşlar tarafından tespit edilen yazılımın hala kullanımda olup olmadığını denetlemenin de siyasetçilerin görevi olduğunu belirtti.

Muhalifler ve CHP’li vekiller hedef alındı

Casus yazılım FinSpy, cep telefonu üzerinden yapılan yazışmaların görüntülenmesini, telefon konuşmalarının kaydedilmesini, telefonun kamerasıyla kullanıcının izlenmesini ve mikrofonu üzerinden de dinlenmesini sağlayan, vakitte kullanıcının pozisyon tespitini de yapabilen bir program.

Kılıçdaroğlu kime satıldığını sordu

CHP lideri Kemal Kılıçdaroğlu, casus yazılımın yasa dışı yollardan Türkiye’ye satıldığının ve aralarında CHP’li vekillerin de bulunduğu çok sayıda muhalifin cep telefonlarına indirildiğinin ortaya çıkmasındansonra yaptığı grup toplantısında FinSpy’ın Türkiye’de kim tarafından satın alındığını sormuş, fakat sorusuna yanıt alamamıştı. Kılıçdaroğlu, Türkiye’de kullanımını “Demokrasi ismine bir utanç belgesidir” diye yorumlamış ve devrin başbakanı AKP’li Binali Yıldırım’dan da “Emniyet’in mi yoksa Milli İstihbarat Teşkilatı’nın mı, hangi kurumun Almanya’dan satın aldığını açıklamasını” talep etmişti.

Casus yazılım FinSpy’ın Türkiye’de kullandıldığının ortaya çıkmasından sonra Mayıs 2018’de, aralarında Sezgin Tanrıkulu ile Veli Ağbaba’nın da bulunduğu bir grup CHP’li vekil de suç duyurusunda bulunmuştu. Suç duyurusunda, “FinFisher isimli şirketin kimler tarafından kurulduğu belli olmayan bir site üzerinden Adalet Yürüyüşü iştirakçilerini dinlediğinin ortaya çıktığı, bunun da anayasal garanti altında bulunan özel hayatın kapalılığının ihlal edilmesinin açık ispatı olduğu” ileri sürülmüştü. 

FinSpy casus yazılımın Türkiye’deki kullanımını tahlil eden global insan hakları ve özgürlükler grubu Access Now’un tahlili ise Türkiye’de de görülen uygulamanın 2016’ya ait olduğunu ortaya koyuyor. Türkiye’ye yasa dışı yoldan satışı yapıldığı argümanıyla suç duyurusunda bulunan dört STK, FinSpy’ın Türkiye’ye Ekim 2016-Temmuz 2017 arasında bir tarihte satıldığından yola çıkıyor. O tarihte de satışı için Alman hükümetine izin başvurusu yapılmamış olması, yasa dışı yoldan satıldığı kuşkularını güçlendiriyor.

Almanya’da 2015 yılında Avrupa Birliği (AB) kapsamında çıkarılan düzenlemeye uygun olarak yürürlüğe giren kanunla casus yazılımların AB üyesi ülkeler dışına satılması hükümetin sıkı kontrolüne ve müsaadesine bağlandı. Düzenlemenin çıkış noktası olarak baskıcı rejimlere satışın engellenmesi olarak gösterilmişti.