TÜSİAD’da Orhan Turan dönemi

TÜSİAD’ın genel kurulu yapıldı. İlk konuşmayı yapan YİK Başkanı Tunca Özilhan, TÜSİAD’ın başkanlık misyonuna Yönetim kurulu başkan adayı olarak Liderler Kurulu, TÜSİAD üyesi Sayın Orhan Turan’ı önerdiğini söyledi..

Özilhan, “Orhan Bey’i TÜRKONFED’in yönetim kurulu başkanlığı döneminde yakından tanıma fırsatı bulduk. TÜRKONFED Anadolu’daki SİAD’ları ve sektörel dernekleri kucaklayan bir konfederasyon” dedi.

TÜSİAD’ın 1994’den beri SİAD’larla ve kesim dernekleriyle yaptığı işbirliğinin sonucunda Türkiye’deki iş dünyası artık temsil konusunda çok daha güçlü olduğunu belirten Özilihan, Orhan Bey’i TÜRKONFED’in yönetim kurulu başkanlığı döneminde yakından tanıma fırsatı bulduklarını dile getirdi.

Özilhan konuşmasında şu noktalara değindi:

“Altı ay önce gerçekleştirdiğimiz Yüksek İstişare Kurulu toplantımızda TÜSİAD’ın kuruluşunun ellinci yıl dönümü için hazırladığımız “Yeni Bir Anlayışla Geleceği İnşa” başlıklı çalışmamızı tanıtmıştık.

O günkü konuşmamda tansiyonların şiddetli biçimde üst üste yığıldığı tarihî devirlerden geçtiğimizi belirtmiştim.

Geleceğin, geçmişten ve bugünden radikal biçimde farklı olacağını ve karşı karşıya olduğumuz tehditlerin en başında da jeopolitik gelişmelerin olduğunu söylemiştim.

Ama doğrusu bu ikazları yaparken, birkaç ay içinde bizi bu kadar derin bir krizin beklemekte olduğunu tahmin etmemiştim.

Son on beş yıla bakıyorum: 2008 krizi, Covid-19 pandemisi, iklim krizi ve şu anda de Ukrayna krizi.

Tam en berbat sünü geride bıraktık artık toparlanma dönemi dediğimizde orijinal bir krizle karşı karşıya kalıyoruz. “yeni normal” kavramı ilk defa 2008 krizinden sonra gündemimize gelmişti.

Adeta krizlerin daima hale gelmesi, belirsizlik ve öngörülemezlik yeni normalimiz oldu.

Pekala, krizlerin süreğen hale geldiği şartlarda ne yapmak gerekiyor?

Bunun hiç elbet kesin ve tartışmasız bir karşılığı yok.

Farklı birçok kriz görmüş herkesin aklına geleceği gibi karşılık ihtiyatlı olmaktan ve değişen şartlara ahenk yeteneğini artırmaktan geçiyor.

“Yeni bir krizle müsabaka ihtimali yok; yakında düzlüğe çıkarız” varsayımıyla hareket etme lüksümüz yok.

Elimizdeki imkanları önlemli kullanmak ve en kıymetlisi de bünyemizi kuvvetlendirmek zorundayız.

Müsaadenizle bunları biraz açmak istiyorum.

İçinde bulunduğumuz kaotik ortamda karşılaştığımız her kriz daha ilk anda çok kuvvetli bir takım tesirler yapıyor.

Lakin şiddeti söndükten sonra bile krizlerin tesirleri farklı alanlarda devam ediyor.

Her kriz uzun vadede içinde yaşadığımız düzen üzerinde dönüştürücü bir tesir yaratıyor.

Bu dönüştürücü tesirlerin üst üste eklenmesinin sonucu ise topyekün bir değişim.

Bu değişimin ikili boyutu artık barizleşmiş durumda: bir yandan dünyadaki jeopolitik istikrarlar, bir yandan da global ekonomi politik değişiyor.

Fiyatların artması kaçınılmaz

Yakın geleceğe baktığımızda dünya iktisadının tam da pandeminin yol açtığı resesyondan çıkmaya hazırlandığı bir evrede patlak veren Ukrayna krizinin tesiri ile sert bir darbe alması kaçınılmaz. Bu kere karşı karşıya kaldığımız sorun stagflasyon.Çünkü hem üretimin yavaşlaması hem de fiyatların artması kaçınılmaz. Enerji, besin ve öteki temel mallarda fiyat artışı ve tedarik problemleri en çok Avrupa’yı ve bizi olumsuz etkileyecek. Rusya ve Ukrayna dünya buğday ihracatının üçte birini gerçekleştiriyor. Bu ülkeler benzeyenzamanda en çok önemli gübre üreticileri.

Nikel, paladyum ve titanyum gibi birtakım metal ve minerallerin arzı açısından da kritik önemdeler.

Ukrayna krizinin yarattığı bu meselelere Çin’de Covid-19 ölümlerinin yeniden başlaması ile tekrar gündeme gelen kısıtlamalar ekleniyor. Bu gelişmeler maalesef global üretim zincirlerinde yeniden aksamalara yol açacak.Ukrayna krizinin sonuncu ekonomik tesiri ise sürecin nasıl geliştiğine bağlı olacak. Bu nedenle etkiyi bugünden sağlıklı biçimde öngörmek kolay değil.

OECD de gelişmelerin meçhullüğü nedeniyle dünya iktisadının nasıl bir darbe alacağının tahmin edilmesindeki zorluklara işaret etti ve bu sene ara devir ekonomik görünüm raporunu olağan formatında yayınlamama kararı aldı.

Bununla birlikte, ilk tahminlere göre bu sene dünya ekonomisindeki büyümenin yüzde 1, Avrupa’da ise yüzde 1.5 puan aşağı inebileceğine dikkat çekti.

Üretim zincirlerindeki aksamaların boyutları, enerji sorunları ve yükselen fiyatlar dikkate alındığında Ukrayna krizinin Avrupa ekonomisi üzerindeki tesirlerinin pandeminin tesirini aşabileceğinden korkuluyor.

Enflasyondaki yükseliş her yerde kaygılara yol açıyor

FED başkanı iktisatta fiyat istikrarına dönülmesi konusundaki gereksinime dikkat çekti ve bu emelle ellerindeki araçları kullanacaklarını ifade ederek faiz artırımlarını başlattı.

Ülkemiz maalesef bu son krize iktisadının pek de güçlü olduğu bir ortamda yakalanmadı.

Türkiye hem Ukrayna ve Rusya ile ilişkileri nedeniyle direkt hem de Avrupa ekonomisindeki yavaşlama nedeniyle dolaylı olarak etkilenecek.

Yüksek enflasyonun yol açtığı ziyanları esasen ekonomik ve toplumsal hayatta bir müddettir yaşıyoruz.

Enerji, buğday ve gübre fiyatlarındaki artışlar enflasyonist gidişatın toparlanmasını zorlaştıracak.

İhracatta son devirde sevindirici artışlar elde etmiştik. ama Avrupa’daki yavaşlama durumunda ihracat artışını devam ettirmemiz mümkün olmayacak.

Rusya ve Ukrayna’dan gelecek turistlerdeki azalma turizm gelirlerinde beklediğimiz sayıya ulaşmamızı engelleyecek.

Artan petrol ve doğalgaz fiyatları ithalat faturamızı kabartacak.

Bütün bu kanallar cari açık üzerinde ek yük oluşturacak ve TL’nin kıymeti üzerinde baskı yaratacak.

TL’nin bedel kaybı da ithal girdi fiyatları üzerinden enflasyonist baskıyı güçlendirecek.

Enflasyonist baskının ortadan kaldırılması ve fiyat istikrarının sağlanması her şeyden önce para ve maliye siyasetlerinin fiyat istikrarı doğrultusunda uygulanmasını gerektiriyor.

Ekonomi konuşurken genelde hep makroekonomik istikrar konusuna odaklanıyoruz.

Zira sağlıklı bir iktisadın üzerinde yükseleceği temel bu.

Lakin makroekonomik istikrarı konuşmak bizi sonuçlarını lakin uzun vadede göreceğimiz üretim, yatırım, istihdam, teknoloji ve yenilik ortamı gibi alanlardaki dönüşüm muhtaçlığını konuşmaktan alıkoymamalı. Zira makroekonomik istikrarı bir türlü sağlayamamamızın ardında da bu meseleler yatıyor.

Enflasyonun temel sebeplerinden biri üretimin hammadde, ara malı ve yatırım malında ithalat bağımlılığının yüksek olması.

Bu nedenle TL kıymet kaybedince üretim maliyetleri süratle yükseliyor.

Güçte ve üretim için temel girdilerde ithalata bağımlılık yıllardan beri çözemediğimiz sıkıntılar. Dışa bağımlı olduğumuz sürece dışarıdan enflasyon ithal ediyoruz.

Enerji ve temel girdilerin fiyatları dünyada arttıkça bu artış içeriye enflasyonda yükselme olarak yansıyor.

Güçte ve üretimde ithalata bağımlılığı azaltmak için doğru bir sanayi stratejisi izlemeli ve kıt kaynakları doğru alanlara yönlendirmeliyiz.Temel altyapı alanında geçtiğimiz devirde çok önemli bir atılım yaptık. Böylelikle üretim ve ticaret için yeri sağlamlaştırdık.

Şimdi sıra, bu yeri kullanarak istihdam yaratacak, Döviz getirecek sanayi ve tarım tesislerinde. Lakin üretim derken, altyapı derken yalnızca klasik alanları kastetmiyoruz. Ekonomik büyümenin, verimlilik artışının, istihdam yaratmanın lokomotifi artık dijital teknolojilerin kullanıldığı iş kolları.

Klâsik sanayi için ulaştırma altyapısı nasıl değerliyse, bugün de yeni teknoloji alanları geliştirmek için yüksek süratli sabit ve taşınabilir internet altyapısına ihtiyaç duyuluyor.

Üretim için yatırım, yatırım için de düşük faiz oranları gerekiyor.

Lakin, yatırımları canlandırmak gayesiyle faiz oranlarının çok düşük tutulması yüksek enflasyon ortamında tasarrufları cezalandırıyor.

Negatif gerçek faizler çok yüksek olunca tasarrufların yatırıma dönüşme sistemi çalışmıyor.

Para tasarrufa yönelmek yerine dövize, altına, emlak yatırımına, ithal elektronik eşyaya ve ithal arabaya yöneliyor.

Bu nedenle üretim yapısını değiştirmeden, ithal girdilere olan bağımlılığı ortadan kaldırmadan, yatırıma yönelecek tasarrufları artırmadan, tarım ve sanayi üretimini hızlandırmadan fiyat istikrarını kalıcı olarak sağlayabilmek mümkün değil.

Tarım çok önemli alanlardan biri

Bunun birincil şartı da uzun vadeli siyaset geliştirmek.Uzun vadeli siyaset gereksiniminin en çok önemli olduğu alanlardan birisi de tarım.

Önce pandemi, akabinde Ukrayna krizi tarımda kendi kendine kâfi olmanın ne kadar çok önemli olduğunu, bunun asla taviz vermememiz gereken bir alan olduğunu bütün açıklığı ile ortaya koydu.

Bugüne kadar endüstride olduğu gibi tarımda da arka geriye birçok program başlatıldı, birçok proje yapıldı, çeşitli destek programları uygulandı.fakat bu türlü teşebbüslerin sonuca tesiri olmadı.

Ne tarım ve hayvancılığın yem, gübre, tohum, mazot benzeri temel girdilerinde dışa bağımlılık azaltılabildi, ne üretimde bilgi, teknoloji ve Ar-Ge düzeyi yükseltilebildi, ne verimlilik artırılabildi, ne de köylü ve çiftçilerin üretimden vazgeçerek kentlere göç etmesi önlenebildi.

Ziraî üretim düşüyor, ziraî girdilerde dışa bağımlılık yükseliyor, TL kıymet kaybettikçe ithal girdilerin fiyatları süratle artıyor, ve sonuçta tarım ve besin fiyatları daima yükseliyor.

Artan fiyatları ithalatla dengelemeye çalışmak durumu daha da ağırlaştırıyor.

Zira ucuz ithalat karşısında rekabet edemeyen çiftçi üretmekten vaz geçiyor. Köyünü terk ediyor kente yerleşiyor. Böylelikle ziraî üretim azalıyorfakat taleple birlikte dışa bağımlılık daha da artıyor. Pekala, biz pahalı üretirken ithalat yaptığımız ülkeler nasıl daha ucuza üretebiliyor?

Zira destek vererek tarım ve hayvancılıkta üretim maliyetlerini düşürüyorlar.

Türkiye, uygun iklimi, biyoçeşitliliği, geniş tarım alanları, varlıklı ürün deseni ve bütün bu imkanların hakkını layıkıyla verebilecek olan çiftçisi ile tarım ve besinde muazzam potansiyeli olan bir ülke.Yeterki doğru siyasetleri iyi bir planlama ile uygulayalım.

Türkiye’nin eli güçlenecek

Tekrar Ukrayna krizinin global ekonomi politikteki tesirlerine dönecek olursak, tartışmalı hale gelen hususlardan birisi de globalleşmenin geleceği.

Popülist, otoriter idarelere karşı yeni bir Soğuk Savaş periyoduna girilmesinden, çok kutuplu dünyanın belirginleşmesine, her ülkenin kendi içine kapanmasından bütünleşmesini bir adım ileri taşıyan bir Avrupa Birliği’ne kadar birçok senaryo gündemde. Lakin hangi senaryo gerçekleşirse gerçekleşsin batı arz zincirlerinde çeşitlendirmeye gidecek.

Covid-19 pandemisinden sonra gündeme gelen bu eğilim daha da güçlenecek.

Batı, başta enerji olmak üzere Rusya’ya bağımlılığını azaltmaya çalışırken Rusya da, başta yüksek teknolojili eserler olmak üzere Batı’ya bağımlılığını azaltmaya ve kendi üretim kapasitesini geliştirmeye çalışacak.

Bu durum, Türkiye’ye enerji koridorları ve arz zincirleri açılarından birçok yeni fırsat yaratacak.

Barış tesis edildiğinde belirginleşecek yeni global sistemde Türkiye’nin elinin bugünkünden daha güçlü olması kuvvetle mümkün.

Türkiye Ukrayna krizinin başlangıcından beri istikrar siyaseti izliyor ve yumuşak gücünü kullanarak krizin sonlanması için önemli bir uğraş gösteriyor.

Bu da Batı bloku içinde Türkiye’ye dönük olarak son yıllarda gözlemlediğimiz tavırda değişikliğe yol açıyor.

Türkiye’nin oynadığı kilit rol Batı ile münasebetlerin daha yapan bir yerde ilerlemesi için de bir imkan yaratıyor.

Bu da kriz geride kaldıktan sonra ortaya çıkacak global ekonomi politikte Türkiye’ye çok önemli fırsatlar açıyor.

“Geleceği İnşa” çalışmamızda da vurguladığımız gibi, Türkiye için batılılaşma, kalkınma ve demokratikleşme birlikte seyreden eğilimler.

Türkiye’nin Batı ile münasebetlerinin yapan bir tabanda ilerlemesi, demokratik hak ve özgürlükler alanının genişlemesi ve ekonomik istikrarın sağlanarak büyümenin hızlanması birbirini destekleyecek gelişmeler.

Bu alanlardan birinde daha ileri gitmek istiyorsak diğer alanlarda da ileri gitmeyi hedeflememiz gerekiyor.

Bu çerçevede, yönetim sistemimizde yapılacak iyileştirmelerin de çok önemli olduğunu düşünüyorum.

Geçenlerde Cumhurbaşkanımızın da vurguladığı bu nokta global sistem içinde gözle görülür hale gelen ülkemizin yumuşak gücünün daha ileri taşınması açısından ehemmiyet taşıyor.

Bu doğrultuda atılması gereken en çok önemli adım temel hak ve özgürlüklerin, hukukun üstünlüğü ve adalet sisteminin ve kuvvetler ayrılığının güçlendirilmesi olacaktır.

Geleceği inşa çalışmamızda kurumlar başlığı altında yapmış olduğumuz şu üç öneriyi tekrarlamak isterim:

1- Hukukun üstünlüğü ve yargı bağımsızlığının sağlanması çerçevesinde devletin tüm süreçlerinde hukukla bağlı olması ve aktif hak arama özgürlüğünün teminat altında olması,

2- Çoğulcu ve katılımcı demokrasinin güçlendirilmesi; bütün vatandaşlar için tüm hak ve özgürlük alanlarının Avrupa İnsan Hakları Mukavelesi standartlarında geliştirilmesi, siyasette ötekileştirme, ayrımcılık ve nefret telaffuzları ile mücadele edilmesi,

3- Kuvvetler ayrılığını güçlendirmek için istikrar ve denetleme sistemleriyle yargısal kontrolün güçlendirilmesi, şeffaf, hesap verebilir, daha az merkeziyetçi ve aktif bir kamu yönetimi anlayışının yerleşik hale getirilmesi

Bu adımları atabilmek, yeni global mimaride önümüze açılan fırsatlardan yararlanma şartlarını sağlayacaktır.

Zira biliyoruz ki büyük dönüşümleri gerçekleştirmek için gereken toplumsal seferberliği demokrasinin ve temel hak ve özgürlüklerin gelişkin olduğu toplumlar harekete geçirebilir.Küresel gelişmeler ve bunların ülkemiz için taşıdığı ehemmiyet ister istemez gündemimizin çok önemli bir kesimini oluşturuyor.

Lakin bir husus var ki insani, ekonomik ve toplumsal boyutlarıyla gündemimizin hep en doruğunda yer işgal etmeyi sürdürüyor: beklenen İstanbul Sarsıntısı.

Son devirlerde arka geriye yaşadığımız felaketler afetlere hazırlıklı olmanın ne kadar çok önemli olduğunu bir defa daha hatırlattı.

Yapılan çalışmalara göre, GSYİH’nin üçte birini, ulusal sanayi üretiminin yüzde 40’ını, vergi gelirlerinin yüzde 46’sını, ihracatın yarısını ve nüfusun neredeyse beşte birini oluşturan İstanbul’da ticari alanların, sanayi ve üretim tesislerinin ve konaklama tesislerinin yüzde 60’ı ve eğitim ve kültür kurumlarının, sağlık ve spor tesislerinin yüzde 50’ye yakını, zelzele riski yüksek alanlarda yer alıyor.

Bu nedenle mümkün bir zelzele karşısında insani, toplumsal ve ekonomik kayıpları azaltmak için hazırlık çalışmalarının tüm ilgili kurum ve kuruluşlar arasında aktif bir koordinasyon ile en kısa sürede tamamlanması en büyük dileğimiz. Tüm iş dünyasının sıkıntısı de, talepleri de ortak.

TÜSİAD olarak elli yıldır olduğu bundan sonra da demokratik hukuk devleti, laiklik ve piyasa ekonomisi prensipleri temelinde yaptığımız tespitleri ve teklifleri ülkemizin yöneticileri ve kamuoyu ile paylaşmaya devam edeceğiz.Çünkü ülkemizin potansiyeline yürekten inanıyoruz.

Tüm problemlerimizin toplumsal uzlaşma ile Meclis çatısı altında çözülebileceğini biliyoruz. 50 yıl önce olduğu bugün de toplumumuzun ileri bir refah toplumuna dönüşmesinde sivil topluma büyük bir görev düştüğünü görüyoruz.

TÜSİAD olarak bu görevi hakkıyla yerine getirmeye uğraş ediyoruz.

Bu zorlu görevi yerine getirmek için geçtiğimiz devirde büyük bir titizlik ve özveri ile çalışmış olan yönetim heyetimize ve yönetim kurulu liderimiz Sayın Simone Kaslowski’ye Yüksek İstişare Kurulu ismine, çok değerli üyelerimiz ismine minnettarlıklarımı sunuyor yeni seçilecek Yönetim Kurulu’na da şimdiden muvaffakiyetler diliyorum.”