Uganda’da ömür alanlarından sürülen yerel halkının gayreti: “Ormana koşa koşa dönerim”

Uganda’nın yerel halklarından biri olan ve asırlarca Bwindi, Mgahinga ve Echuya ormanlarında avcı-toplayıcı olarak hayatlarını sürdüren Batwa …

Dünya

23.03.2022 15:40

A⁺

A^-

Uganda’nın yerel halklarından biri olan ve asırlarca Bwindi, Mgahinga ve Echuya ormanlarında avcı-toplayıcı olarak hayatlarını sürdüren Batwa halkı yaklaşık 30 yıl önce yaşadıkları yerden zorla çıkartıldı. Batwa insanları bugünlerde muhafaza alanı ve milli parka dönüştürülen bu ormanları ziyaret eden turistleri gezdiriyor, eski ömürlerinden hatırladıkları ögeleri birer performans olarak sergiliyor. Bwindi Geçilmez Milli Parkı olarak isimlendirilen Bwindi Ormanı’nda turistleri gezdiren Batwa halkının evvelce hasat döneminde söylediği sevinçli müzikler kulağa artık hüzünlü geliyor. Orman seyahatlerinden bir tanesi sırasında grup başkanlarından olan ve halkının bu topraklardan çıkarılmasından evvelki dönemi hatırlayan 50 yaşındaki Eric Tumuhairwe turistlere anlatıyor: “Bir vakitler tam bu noktada atalarımızla iletişim kurduğumuz bir tapınak vardı. Erkekler avlanmaya çıkmadan önce buraya et ve bal bırakırdı. Çalı domuzu ve antilop avlardık. Bayanlar döndüğümüzde hayvanları pişirir ve dans ederdi.” Uganda’nın güneybatısında, Rwanda ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti hududundaki Bwindi, Mgahinga ve Echuya ormanları 1990’lı yıllarda jenerasyonu tehlike altında olan dağ gorilleri için müdafaa altına alındı. Uganda hükümeti ormanlık alanlardan uzaklaştırılan Batwa halkına kentsel bölgelerin yakınlarında tarım toprakları verdi lakin tarım yapmayı bilmedikleri için bu yerler daha sonra satıldı ve çok sayıda insan dağıldı. Halkın büyük çoğunluğu bugünlerde geçimleri için sivil toplum kuruluşları ve Ugandalı insanların yardımına muhtaç.

Mahkeme zaferi
Uganda’da yaklaşık 7 bin bireyden oluşan Batwa halkı, yıllarca orman yakınlarında bulunan Kisoro benzeri kentsel alanlara doğru ilerledi, karton ve muşambadan yapılmış derme çatma konutlarda yaşadı. 2011’de ufak bir grup bölgedeki sivil toplum kuruluşlarının dayanağıyla ömür alanlarından hukuk dışı şekilde zorla çıkartıldıkları gerekçesiyle Uganda hükümetine dava açtı. Batwa halkı 2021’de sonuçlanan davayı kazandı.

Uganda Anayasa Mahkemesi halkın insanlık dışı muamele gördüğüne karar verdi, hükümetin 12 ay içinde tazminat ödemesini emretti. Lakin hükümetin bu karara karşı temyiz başvurusu yapması bekleniyor. Batwa halkından kimileri çiftçilik öğrenerek yeni hayatlarına adapte olduklarını, fakat hiçbirinin arazi sahibi olamadığını anlatıyor. Tarım yerleri ekseriyetle bölgedeki sivil toplum kuruluşları tarafından kiralanıyor ve Batwa insanlarının kullanımı için veriliyor. Bölgede patates yetiştiren Allen Musabyi, “Eğer arazin yoksa hayatta ilerleyemiyorsun, yemek yiyemiyor ve çocuklarını okula gönderemiyorsun. Bana ormana dönme seçeneği verilse koşa koşa dönerim” diyor.

Hayvanlara daha iyi bakılıyor
Uganda hükümeti, Bwindi Geçilmez Milli Parkı’nda bulunan dağ gorillerini ziyaret etmek isteyen turistlerden 700 dolar fiyat alıyor.

Bölgedeki müdafaa çalışmaları sayesinde dağ gorillerinin kuşağı artık tehlikede değil. Uganda’da dağ gorillerinin sayısı 459’a, dünya genelinde ise binden fazlaya çıktı. Fakat Batwa halkı bu çalışmaların kendi hayatlarının değerine yapıldığını, yerel halkların haklarını merkezinde tutan daha sürdürülebilir bir muhafaza modelinin mümkün olabildiğini düşünüyor. Uganda Batwa Kalkınma Kurumu’nda (UOBDU) çalışan ve Batwa halkından üniversiteye giden sayılı şahıslardan olan Alice Nyamihanda, Batwa insanlarının eşitlik için mücadele etmesi gerektiğini ifade ediyor: “Batwa halkının diğer beşerler benzeri olmasını istiyorum, Kisoro da olduğu çöplük alanlardaki yemek kalıntılarından yaşamalarını istemiyorum.

Hayvanlara Batwa insanlarından daha iyi bakılıyor zira bölgeye gelen turistler parkta gezmek için para ödüyor, hükümet de bu parayı hayvanların bakımı için kullanıyor. Batwa halkı bunun acısını çekiyor.” Batwa halkı turistlere klâsik ateş yakma yollarını gösteriyor Uganda Yaban Hayatı Kurumu yetkilileri ise Batwa halkına ormanlık alanda düzenlenen turistik seyahatler ile hayatlarını kazanma fırsatları sunulduğunu, Bwindi Geçilmez Milli Parkı’ndan elde edilen gelirin yüzde 20’sinin onlara verildiğine dikkat çekiyor. Uganda Yaban Hayatı Kurumu yöneticisi Sam Mwandha, “Batwa insanlarının ormanlık alanlardan çıkarılmasında birtakım yanlışlar yapıldı fakat onlara arazi verilmediği ve kültürlerinin yok edildiği telaffuzları doğru değil. Biz onlara okumalarını ve çalışmalarını söylüyoruz, kültürlerinden para kazanabileceklerini anlatıyoruz” diyor.

ama Batwa insanları kuşağı tükenmekte olan yerel halk statüsüne sahip olmak ve böylelikle uluslararası yasalar tarafından muhafaza altına alınmak istiyor. Batwa halkı eğitim ve tarımın bir bakıma halk için yararlı olduğunu düşünse de kültürleri ve kimliklerinin tamamen silinmesinden korkuyor.