Uğur Mumcu Suikastı: 30 yıl sonra o tuğla neden hâlâ çekilmiyor?

Adnan Gerger
Gazeteci-Yazar

Araştırmacı gazeteci ve muharrir Uğur Mumcu, tam 30 yıl önce, 24 Ocak 1993’te otomobiline konulan bombanın patlaması sonucu hayatını kaybetti. Suikast hala tam manasıyla aydınlatılmış değil.

Organize suç örgütü lideri olmak suçlamasından hakkında arama kararı bulunan Sedat Peker’in 23 Mayıs 2021’de mevzuyu tekrar gündeme getirmesinin akabinde Mumcu’nun eşi, eski TBMM Başkanvekili Güldal Mumcu, bu bahis ile ilgili bilgi sahibi herkesin konuşması ve suikastın aydınlatılması için sonuna kadar gidilmesi davetini yinelemişti. Mumcu, “Çekin tuğlaları yıkılsın duvar, altında kim kalırsa kalsın” demişti.

Gazeteci Adnan Gerger, Uğur Mumcu Suikastının 25’inci yılında, 24 Ocak 2018’te BBC Türkçe’ye mevzuyu değerlendiren bir tahlil kaleme almıştı.

“Ortadoğu, emperyalizmin kol gezdiği, terör örgütleriyle çeşitli istihbarat örgütlerinin kanlı ve kirli oyunlar oynadığı karanlık bir tabansız kuyudur. Bu karanlık ve tabansız kuyuda cinayetler birbirini izler. Halk deyişi ile Ortadoğu’da ‘Kimin eli kimin cebindedir’ bilinmez. Kim, kimi, neden öldürüyor? Bu soruların karşılıklarını anında bulmanın imkanı da yoktur. Olaylar yıllar sonra aydınlanır. O da bir kısmı.”

Uğur Mumcu, Musa Anter’in 20 Eylül 1992’de öldürülmesinden sonra kaleme aldığı “Dipsiz Kuyu” başlıklı yazısında bunları yazıyordu.

Suikastın üzerinden 30 yıl geçmesine ve adli zaman aşımına kısa süre kalmasına rağmen ne yazık ki; 24 Ocak 1993’teki Uğur Mumcu Suikastı, diğer suikastlar ve birçok kanlı eylem gibi hâlâ aydınlanmadı.

Ben, UMUT (Uğur Mumcu Uzun Takip) Operasyonu’nu başından bu yana takip eden bir gazeteciyim.

Keşke yetkililer, bu operasyona böylesine fiyakalı akrostiş bir isim vermeyi akıl edene kadar suikastı aydınlatma hamasetini gösterebilselerdi.

Operasyon çerçevesinde birçok insan yakalandı. Kimisi saf olduğunu söyledi, kimisi de poliste-savcılıkta ikrarda bulundu, Pişmanlık Maddesi’nden faydalanmak istedi. Mahkeme safhasındaysa emniyette işkence altında ifade verdiklerini, hatasız olduklarını ve olaylarla hiçbir temaslarının olmadığını söylediler.

Birçoğu “zanlı” diye tutuklandı, yargılandı, serbest kaldı.Tetikçilerin bir kısmı yakalanmış olabilir.bu durum hiçbir zaman suikastın aydınlandığı manasına gelmez ki…

Soruları soracak yetkili bile yok

Bırakın suikastın aydınlanmasını, tam çeyrek asırdır ortada kalan soruları soracak yetkili bile bulamıyorsunuz. Adli süreç de devam ediyor. ama bu sürecin başlangıcında ve çabucak sonrasında da neler yaşandığı bütünüyle kamuoyuna pek açıklanmadı.

Birçok insan bazen hedef şaşırtmak için bazen de kendi ideolojik fikirleri doğrultusunda tezler ortaya attı. Hem de ne tezler. “Bu savlar havada uçuştu” dersek abartmamış oluruz. Lakin şu ana kadar bu tezlerden hiçbirisi ne elle tutuldu, ne gözle görüldü.

Uğur Mumcu’nun katillerinin yakalandığının resmi olarak açıklandığı UMUT Operasyonu’nun başlamasından tam 3 ay sonra, bu operasyonun nasıl fiyasko olduğunu ortaya çıkardığımda kimse bana inanmak istememişti.

Oysa ben bu bilgileri operasyondan bir numaralı düzeyde sorumlu olan en üst yetkili olan devrin Ankara Emniyet Müdürü merhum Kemal İskender’den almıştım.

Hemen sonrasında da periyodun İçişleri Bakanı Sadettin Tantan ve Emniyet Genel Müdürü Turan Genç bu haberimi teyit etmişlerdi.

‘Fiyasko’ operasyon

UMUT Operasyonu’nun “fiyasko” olduğu, katil diye yakalandığı resmen açıklanan iki zanlının yer göstermede yanıldıkları, birbirini tanımadıklarından anlaşılacaktı.

Nitekim daha sonra diğer 2 kişi, suikastı gerçekleştirenler olarak yakalanacaktı.

Ardından da asıl failinin ise yurt dışına kaçtığı yahut kaçırıldığı belirlenecektifakat hiçbir zaman kamuoyu Uğur Mumcu Suikastı operasyonunda tatmin edici bir cevap alamayacaktı. Nasıl alsın ki?

Aslında, bu soruyu sormadan önce yani Uğur Mumcu Suikastı’na gelene kadar Türkiye’de 1988 yılından 1999 yılına kadar bir seri suikastlar zincirini hatırlamamız gerekiyor.

Özellikle Muammer Aksoy, Çetin Emeç, Turan Dursun, Bahriye Üçok, Uğur Mumcu ve Ahmet Taner Kışlalı’nın karakteristik özelliğini göz gerisi etmemek gerekiyor.

Bu şahısların hepsi özgür kanıyı savunan laik aydınlar ve bilim insanlarıydı.

En çok önemli ve en kırılgan suikast

Şüphesiz Uğur Mumcu Suikastı bu cinayetlerin en değerlisi ve en kırılgan olanıydı. Zira Uğur Mumcu, ulaştığı dokümanları açıklayabilen, ülkede ve bölgede yaşanan olaylar hakkında analitik bir çözümlemeyle doğru tespitler yapabilen bahadır bir gazeteciydi.

Bu tespitlerden de birçok odak noktası rahatsızlık duyuyordu.

Bu suikastların bir diğer çok önemli karakteristik özelliğinin de Türkiye’nin siyasi ve toplumsal ömür biçimini değiştirmek ve dehşetin egemenliğini yaratmak olduğu güni ortadaydı.

Suikastın üzerinden tam 30 yıl geçti…

Ne o periyotta var olan Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Savcısının hazırladığı iddianame, ne de sonradan ortaya atılan öbür başka argümanlar….

Hiçbirisi Uğur Mumcu Suikastı sonrasında yürütülen soruşturmada bu kadar çok konuşulmadı, üzerinde düşünülmedi, soru işareti oluşturmadı.

Hâlâ da konuşuluyor, hâlâ da çözülmeyi bekliyor.

“Bir tuğla çekersem duvar yıkılır”

Hatta DGM Cumhuriyet Savcısı Dava Çoşkun’un, “Bu işi devlet yaptırmıştır, siyasi iktidar isterse çözülür” tabirleri bile “tuğla açıklaması”nın yanında sönük kaldı.

Bu, Uğur Mumcu Suikastının “Pandora kutusu” olarak nitelendirilen ve bu soruşturmanın en çarpıcı gelişmesi olarak kabul edilen; sonradan Adalet Bakanlığı da yapan Mehmet Ağar’ın Emniyet Genel Müdürlüğü’ne atandıktan sonra Mumcu ailesini ziyaretinde Güldal Mumcu’yla görüşmesi sırasında kullandığı bir tabirdi.

Her ne kadar sonradan bu tabirleri reddetse de kamuoyunu ikna edemeyen Ağar, soruşturmanın önünde tuğla tuğla duvar örüldüğünü söylediğinde kendisine “Bir tuğla çekin, gerçekler ortaya çıksın” diyen Güldal Mumcu’ya “Bir tuğla çekersem duvar yıkılır” cevabını vermişti.

O devrin şartlarında haydi tuğlayı kimse çekemiyordu, o duvarın altında kalacak olanlar pek bir fazlaydı. Herkes korkuyordu, bu aşikârdı. Bunu anlıyordum.

O tuğlayı çekmekten korkan insanların, hep birlikte o duvarın altında kalacak olanların o “duvar”ı devlet olarak algılanmasını ve bu mazerete sığındıklarını da anlıyordum.

Peki, neden şu anda o tuğlaya dokunulmuyor?

Dokunulmadığı zaman o duvarı “devlet” olarak nitelendirenlerin yerli işbirlikçileriyle kurulan uluslararası patentli fırınlarda pişirilen ekmeklere yağ sürüldüğü bilinmiyor mu?

Böylesine tuğlalardan inşa edilmiş duvarlardan devlet olur mu? Devlet bu türlü bir töhmet altında nasıl kalabilir?

İşte bunu anlayamıyorum. Herkes unutabilir hatırlatayım: Uğur Mumcu Suikastını çözmek, periyodun İçişleri Bakanı İsmet Sezgin’in tabiriyle, “devletin namus borcuydu.”

Eğer bu ülkenin geleceğine inançla bakılması isteniyorsa, geçmişteki bu suikastların ve kanlı aksiyonların de karanlıkta kalan taraflarının bir an önce ortaya çıkarılması, gerçek faillerinin bir an önce tespit edilerek açıklanması gerekir.

Bu suikastlar, çoğu zaman gündemdeki yerini koruyacaktır.

Yoksa o duvar çoğu zaman karşınıza çıkar, o tuğla da…

(Adnan Gerger, Uğur Mumcu’yu Kim Öldürdü? (İmge Yayınları-2011) kitabının yazarı. Bu yazı BBC Türkçe’de ilk olarak 24 Ocak 2018’de yayımlanmıştı.)