Ukrayna krizi: Avrupa, ABD’siz hareket edebilir mi, savaşın seyri nasıl değişebilir?

ABD Başkanı Donald Trump ile Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy arasında 28 Şubat’ta Oval Ofis’te yaşanan tartışma Avrupa ülkelerini zora soktu.

Ukrayna ve güvenlik konusunda ABD’nin yardımını kaybetme riskiyle karşı karşıya kalan Avrupa ülkeleri çıkış yolu arıyor.

ABD ile Avrupa arasındaki en çok önemli kırılmalardan biri olarak görülen ve kameralar önünde gerçekleşen Trump-Zelenskiy tartışması Ukrayna’nın geleceğinin yanı sıra Avrupa’nın güvenliğine ilişkin soru işaretlerini artırdı.

Brüksel’de transatlantik münasebetlerin onarılamaz noktaya doğru gidebileceği tasası giderek taban kazanıyor.

NATO’nun geleceği konusunda da kaygılar belirmeye başladı.

Önce Paris’te Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un davetiyle ve akabinde 2 Mart’ta da Londra’da İngiltere Başbakanı Keir Starmer’ın inisiyatifiyle düzenlenen toplantılar mevcut durumdan çıkış arayışının eseri.

AB önderleri 6 Mart’ta Brüksel’de Ukrayna ve Avrupa savunmasına odaklanılacak özel bir zirvede bir araya gelecekler.

• Londra’da Ukrayna zirvesi: İngiltere Başbakanı Starmer Avrupa’nın dört maddelik planını açıkladı

‘Avrupa’nın güvenliği tehlikede’

Gerek Paris’teki gerekse Londra’daki toplantının sonuçları Avrupa’nın ABD’nin denklemde yer almadığı bir durumu tercih etmediğine işaret ediyor.

Avrupa’nın hareket alanı çok geniş değil.

Hem Ukrayna hem Avrupa’nın güvenliği konusunda ABD’nin dayanağı hâlâ yaşamsal kıymette.

Bununla birlikte Avrupa’nın artık kendi tedbirlerini almasının gerekli olduğu görüşü de taban kazanıyor.

Üst seviye bir AB yetkilisinin “Artık uyanıp gerçeğin farkına varmalıyız” vurgusu genel havayı yansıtıyor.

AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen de Avrupa’yı ivedilikle silahlandırmaları gerektiğinin altını çizerek “Büyük bir süratle vites yükseltmemiz gerekiyor. Avrupa’nın güvenliği tehlikede” dedi.

AB için yeni güvenlik mimarisi

Yeni bir güvenlik mimarisiyle AB’nin savunma alanında ABD’ye olan bağımlılığını düşürme potansiyeli var.

Bunun kısa vadede gerçekleşmesi ise mümkün gözükmüyor.

Avrupa’nın askeri açıdan nitekim bağımsız olabilmesi için ihtiyaç duyacağı silah sistemlerini ve kabiliyetleri inşa etmesi bugünden yarına hayata geçirebileceği bir proje değil.

Hem Ukrayna’yı desteklemek hem de kendi savunmasını inşa etmek için AB’nin birden fazla zorlukla mücadele etmesi gerekiyor.

Hızlı karar alma, görüş ayrılıklarını giderme, alınan kararları uygulayacak siyasi irade oluşturma bu zorluklar arasında yer alıyor.

Ukrayna ne kadar dayanabilir?

Oval Ofis’teki tartışma sonrasında ABD’nin Ukrayna’ya askeri takviyesini kesebileceği iddiaları gündeme geldi.

ABD’nin sağladığı imkanlar Ukrayna’nın cephede elini güçlendiren çeşitten.

AB’nin, başta hava savunma sistemleri olmak üzere, ABD tarafından sağlanan takviyenin tamamını sağlayabilmesinin mümkün olmadığı yorumları yapılıyor.

AB yardımını artırsa bile ABD’nin takviyesinin kesilmesi halinde orta ve uzun vadede Ukrayna’nın savaşı sürdürebilmesine ihtimal verilmiyor.

Ukrayna’nın, Amerikan dayanağı olmaksızın mevcut savaş gücünü birkaç ay koruyabileceği değerlendirmeleri yapılıyor.

Trump, barış planını dayanaklar mi?

Londra’daki toplantıdan çıkan sonuçlara göre İngiltere ve Fransa, diğer ülkelerin de dayanağıyla, sorumluluğun büyük kısmının Avrupa’da olacağı lakin ABD’nin takviyesinin çok önemli bir öge olarak yer alacağı bir planı Trump’a sunma niyetinde.

Avrupalı yetkililer Rusya’yla müzakerelerin temeli olarak kullanılabilecek, Ukrayna, Avrupa ve ABD’nin ortak duruşunu yansıtacak bir evrak hazırlamayı planlıyorlar.

Müzakere masasında yer alma gayretindeki Avrupa, Ukrayna’ya askeri yardımın devamı ve güvenlik garantileri verilmesi konusunda ısrarcı.

Avrupa’nın tahlilin bir modülü olduğunu Trump’a kanıtlaması gerekiyor.

Starmer’ın plan konusunda nabzını yokladığı Trump’ın, ayrıntıları önümüzdeki günlerde netleşecek plana nasıl yanıt vereceği şu kademede pek kestirilemiyor.

Ukrayna’ya barış gücü gidebilir mi?

Trump, Ukrayna’ya Amerikan güçlerinin gönderilmesine kapıyı kapattı.

Avrupa ise mümkün bir ateşkes durumunda sahaya asker gönderebileceğinin sinyallerini veriyor.

Konuşlandırılacak ögelerin çeşidi ve asker sayısı giderek ayrıntılı şekilde konuşulmaya başlandı.

Bununla birlikte çok sayıda bilinmeyen de var.

Gücün konuşlanacağı bölge, görev kapsamı, caydırıcılık düzeyi bunlardan yalnızca kimileri.

ABD’nin takviyesi olmaksızın adım atılabileceğini savunanlara rastlamak pek mümkün değil.

Avrupa’nın mümkün bir barış gücü için de direkt sahada olmasa bile ABD’den destek talep etmesine kesin gözüyle bakılıyor.

Hava koruması, istihbarat paylaşımı ve lojistik takviyenin ana talepler olması bekleniyor.

Ukrayna’ya gönüllüler koalisyonu formülüyle mümkün bir Avrupa barış gücü gönderilebilmesi için Rusya’nın da bir şekilde ikna edilmesi gerekiyor.

NATO’nun geleceği de tehlikede mi?

Trump, ilk görev devrindeki çıkışlarıyla NATO’da önemli rahatsızlık yaşanmasına neden olmuştu.

Avrupa ve Kanada’nın kâfi yük paylaşımında bulunmadığına ilişkin görüşünde herhangi bir değişiklik yok.

Avrupa’nın artık ABD’nin güvenlik önceliği olmadığı da şu ana kadar yapılan açıklamalardan anlaşılmış durumda.

BBC

ABD’nin NATO’dan çekilmesi, en azından şu kademede, çok yüksek bir ihtimal olarak görülmese de ittifaklara ve unsurlara çok kıymet vermediğini her fırsatta belli eden Trump’ın NATO’ya yönelik thhütlerine olması gerektiği bağlı kalacağının garantisi yok.

Yeni Amerikan idaresinde Trump’a yakın isimlerden olan Elon Musk’ın, X platformunda ABD’li bir siyasi yorumcunun “NATO ve Birleşmiş Milletler’den ayrılma vakti geldi” formundaki bir paylaşımı alıntılayarak “Katılıyorum” sözünü kullanması dikkat çekti