Ukrayna savaşı: Batı ittifakı bölünebilir mi?

Rusya’nın Ukrayna’yı işgali Batı’yı birleştirdi ve Batı pahalarını odak noktasına oturttu. Lakin çatışma bir sonraki evreye doğru evrildiğinde, bu beraberlik ne kadar sürecek? Batı ittifakını en nihayetinde bölebilecek beş sıkıntıyı inceledik.

Savaşın hedefleri
Savaştan önce, liberal demokrasilerin odakları ve gelecekleri zaman zaman bilinmeyen görünüyordu. Kimileri ittifakları sorgulamaya başlarken, öbürleri milliyetçi hislere teslim oldu. Lakin Ukrayna’nın işgali Batı’ya neyi temsil ettiğini hatırlattı; özgürlük, egemenlik ve hukukun üstünlüğü. Bu da Rusya’nın saldırganlığına karşı ortak bir karşılık verilmesini sağladı. Fakat BM Genel Sekreteri Antonio Guterres ve başkalarının tüm diplomatik uğraşlarına rağmen, savaş bir süre daha devam edebilir. Batı ittifakının bu fikir birliğinde zirve yapmış olabilir miyiz? İleride Batılı güçlerin diplomatik manada aynı pozisyonda kalabilmesini tehlikeye atabilecek, kimi zorlu seçimler olacak. Tahminen de en çok önemli gerginlik, savaşın emelleri konusunda yaşanabilir. Şu anda Batı, Ukrayna’nın savunmasının arkasında birleşmiş halde. Ülkenin direnebilmesi için ekonomik ve askeri destek sağlanıyor. Ama daha uzun vadeli emel ne olacak? Çatışmaların durması elbette. Fakat Rusya yenilmeli mi? Ukrayna kazanmalı mı? Yenilgi ve zafer pratikte ne manaya gelecek? İngiltere Başbakanı Boris Johnson geçen hafta milletvekillerine “Vladimir Putin’in başarısız olmasını sağlamak için, hem de kapsamlı bir şekilde başarısız olmasını sağlamak için ortaklaşa elimizden geleni yapmalıyız” demişti. Lakin “başarısız olmak” ne manaya geliyor? Johnson bunu söylemedi. Reddettiği bir şey, Moskova’da rejim değişikliği için bastırmaktı. Johnson “Rusya başkanının devrilmesi yahut Rusya’da siyasetin değiştirilmesini bir gaye haline getirmememiz çok önemli. Burada mesele Ukrayna halkını korumak. Putin, bunu kendisi ve Batı arasında bir mücadele diye göstermeye çalışacakbunu kabul edemeyiz” dedi. Lakin Amerika Birleşik Devletleri’nin şimdi giderek artan oranda yaptığı da bu. ABD Savunma Bakanı Lloyd Austin, Rus güçlerini yenmenin kâfi olmayacağını söyledi. Austin “Rusya’nın Ukrayna’yı işgal gibi şeyleri yapamayacak kadar zayıfladığını görmek istiyoruz” dedi. Bu, Rus savunma sanayine ambargo konulması manasına gelebilir. Ya da Ukrayna’ya Rus silahlı güçlerinin çok önemli bir kısmını yok edecek araçların verilmesi… Her iki durumda da tüm Batılı müttefikler Putin’in, Batı’nın Rusya’ya karşı varoluşsal bir tehdit oluşturduğu telaffuzunu kullanması kaygısıyla aynı maksatları paylaşmıyor olabilir.

Ukrayna’ya askeri destek
Batı, Ukrayna’ya askeri yardım yapılması konusunda büyük ölçüde aynı görüşte. Lakin detaylarda farklı yaklaşımlar görülüyor. Kimi ülkeler, kan dökülmesini uzatabileceği dehşetiyle ağır silah temin etmekte isteksiz. Başkalarıysa, cephane ve daha ağır silah teslimatlarını artırıyor. İngiltere Parlamentosu Savunma Kurulu Başkanı Tobias Ellwood, İngiltere’nin daha fazla silah vermesinden yana. Ellwood BBC’ye yaptığı açıklamada “Ukrayna’nın kaybetmesini önlemek için gerekenleri veriyoruz ama bu kazanması için kâfi değil. Ukrayna’nın mevcut çizgileri savunmasından çok, sahiden kazanmasına gereksinimimiz var” dedi. Lakin diğer birtakım Batılılar, Ukrayna’nın savunulmasının bir vekalet savaşına dönüştürülmesinin, Putin’i Batılı gayelere saldırmaya, siber ataklar düzenlemeye ve hatta kitle imha silahları kullanmaya itebileceğinden korkuyor. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov “ciddi ve gerçek” bir nükleer savaş ihtarını boşuna yapmadı.

Barış muahedesine destek
Bir noktada askeri manada bir yenişememe durumu olabilir ve barış muahedesi için baskı büyüyebilir. Genel olarak Batı’nın Ukrayna’yı, ne yapmayı seçerse seçsin destekleyeceği kanısı hakim. Pekala ya durum bu türlü olmazsa? Kimi Batılı ülkeler Ukrayna’ya barış arayışına girmesi için baskı yapar da, Kiev’deki lider takımı savaşmaya devam etmek isterse? Bu ülkeler Ukrayna’ya askeri takviyelerini kısıtlayabilir mi? Ya da Ukrayna, Batı’nın karşı çıktığı bir siyasi muahedeyi kabul ederse? Kimi ülkeler Rusya’ya ambargoları kaldırmayı reddedip, bir barış mutabakatını tehlikeye atabilir mi? Batılı siyasetçiler arasında, Ukrayna’da ne cins bir siyasi mutabakata varılabileceği konusunda süregiden kritik bir tartışma var. Öncelik, Rusya’nın ele geçirdiği toprakları geri almak mı olacak, yoksa çatışmalar durduktan sonra Ukrayna’dan geriye kalanın güvenliği, toprak bütünlüğü ve varlığını garanti altına almak mı? Batılı bir diplomat bu tansiyonu “Putin, Ukrayna’nın hâkim sonlarını güç kullanarak değiştirmekte başarılı olmuş görünemez. Ukrayna için uzun vadeli planımız hâkim ve bağımsız bir devlet olarak başarılı olması” dedi. Bu iki emel aynı şey olmayabilir. Uygulamada, bir siyasi barış mutabakatı konusunda uzlaşmak zorlu seçimler yapmak manasına geliyor. Örneğin Batı, Rus güçlerinin tamamen Şubat 2022 öncesindeki hudutlara çekilmesi için bastırmalı mı, yoksa birtakım bölgeler işgal altında bırakılabilir mi? İngiltere Savunma Bakanı Ben Wallace, bu iki seçeneğin de kâfi olmadığını söyledi. Wallace “Ben şahsen, Putin’in yalnızca Şubat öncesindeki hudutlara çekilmesini istemiyorum. Kırım’ı yasadışı bir şekilde işgal etti, Donetsk’i yasadışı bir şekilde işgal etti ve uluslararası hukuka uyup, uzun vadede Ukrayna’yı terk etmeli” dedi. Bu görüşü, Batı’da herkes paylaşmıyor.

Rusya’ya enerji yaptırımları
Batılı güçler ambargolar konusunda görüş ayrılığı yaşayabilir. Şimdilik Rusya’nın ne kadar sert cezalandırılması gerektiğinde uzlaşamadıklarını kabul ettiler. Bilhassa de petrol ve doğalgaza daha çok yaptırım uygulanıp uygulanmaması konusunda. Rus gücüne bağımlı ülkeler, ekonomilerinin dayanamayacağını söylüyor. Lakin çatışmalar bir süre daha devam ederse, tam karşıtı yönde bir baskı da oluşabilir. Kimi ülkeler, askeri yenişememe halini sonlandırmak için Moskova’ya yönelik ambargoların artırılmasını isteyebilir. Başkalarıysa, halklarının ekonomik maliyete sabırları azalırken, enerji ambargolarını azaltmayı isteyebilir.

Ukrayna’nın geleceği
Batı’nın Ukrayna’nın uzun vadeli geleceği konusunda görüş ayrılğına düşmesi de beklenen. Ukrayna içinde bölünmeler olursa ne olacak? Savaşa devam etmek isteyen milliyetçiler ve anlaşma yapma yanlıları benzeri farklı fraksiyonlar ortaya çıkarsa? Batı, bir taraf tutmak zorunda kalırsa? Ukrayna’nın içindeki bölünmeler ne kadar sert olabilir? Birtakım uzmanlar, iç savaş uyarısı bile yapıyor ve 1922’de İrlanda’daki bölünmelerle kıyaslamalar yapıyor. Ya da Ukrayna, Batı’nın karşı çıkabileceği siyasi tercihler yapmaya başlarsa? Rusya uzmanı ve eski ABD Ulusal Güvenlik Kurulu üyesi Fiona Hill, Ukrayna’nın geleceğini garanti altına almak için, kendi nükleer silahlarına sahip olmaya bile çalışabileceğini belirtti. Hill bir fikir kuruluşunda verdiği seminerde “Putin daha çok nükleer silah ortaya koydukça, Ukraynai ülkeler kendilerini savunmanın tek gerçek yolunun çabukla nükleer silah edinmek olduğunu düşünecek” dedi. Batı, bu türlü bir durumda Ukrayna’ya konvansiyonel silah vermeye istekli olur mu? Ya da mümkün Avrupa Birliği üyeliğini kıymetlendirir mi? Çatışma durumlarında, siyasi durumlar nadiren sabit kalır ve Batı’nın birlikteliğinin ilerideki zorlukları otomatik bir şekilde aşacağını düşünmek de yanlış olur.