Ukrayna savaşı: Putin savaşı bitirmek için ne talep ediyor?

Rus ve Ukraynalı müzakereciler, Ukrayna’daki savaşa son vermenin yollarını aramak üzere İstanbul’da bir araya geldi.

İki taraf da kendi konumlarına dair daha önce açıklamalar yapmıştı.

Ukrayna, Moskova’nın tarafsızlık talebini düşüneceğini, fakat topraklarından taviz vermeyeceğini açıkladı. Rusya ise Ukrayna’dan “Nazilerden arınma” ve “silahsızlanma” talep ediyor, lakin bunların ne manaya geldiğine dair pek açıklama yapmıyordu.

Beş haftadır süren bombardımanda, Ukrayna’da birçok kent yıkıma uğradı, binlerce kişi öldü ve 10 milyon kişi konutlarını terk etmek zorunda kaldı. Pekala Putin savaşı bitirmek için ne istiyor?

Rus tarafının müzakerelerde öne sürebileceği talepleri derledik.

‘Ukrayna’nın tarafsızlığı’

Batının askeri ittifakı NATO’nun genişlemesi bağlamında Rusya uzun vakittir Ukrayna’nın “tarafız” kalmasını talep ediyordu.

Birtakım uzmanlar Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin “asıl nedeninin” bu olduğunu söylüyor.

Japonya’daki Waseda Enstitüsü’nden tarafsızlık uzmanı Pascal Lottaz’a göre, Rusya muhtemelen Ukrayna’dan hiçbir zaman NATO’ya katılmayacağı teminatı vermesi ve Rusya ile bu bahiste ikili anlaşma imzalamasını isteyebilir.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, tarafsızlık konusunu tartışmaya hazır olduklarını söyledi. Lakin Ukrayna’nın ileride Avrupa Birliği’ne katılması ihtimaline açısından bunun ne manaya geldiği net değil.

AB üyeliği karşılıklı güvenlik garantileri ile gündeme gelecektir. Ukrayna ve Rusya’nın bu durumu nasıl değerlendireceği de net değil.

‘Silahsızlanma’

Bu, NATO ya da Avrupalı ortaklardan mahrum ve silahlardan arındırılmış bir Ukrayna’nın yeni bir Rus işgaline karşı çok savunmasız olacağı için bir diğer problemli noktayı oluşturabilir.

Fakat Lottaz, bu talebin en çok önemli noktasının Ukrayna ordusunu dağıtmak değil, Rusya’nın güvenliğini tehdit edebilecek saldırı ya da nükleer silahlara, bilhassa de NATO silahlarına sahip olmamasını sağlamak olduğuna inanıyor.

Bu mevzuda emsal, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra, Japonya’nın kendi savunma gücünü yeniden oluşturma kararına ABD’nin de destek vermesi. O vakitten beri Japon ordusunun uluslararası uyuşmazlıkları çözmek için savaşı bir araç olarak kullanması anayasal olarak yasak.

Karşılığında Japonya ve ABD ikili bir anlaşma imzaladı ve Japonya güvenliği için ABD’ye bağımlı hale geldi.

Lottaz, Rusya’nın taleplerinin bu kadar ileri gitmeyeceğine inanıyor ve muhtemelen Ukrayna’nın sahip olabileceği herhangi bir saldırı kabiliyetini ortadan kaldırmaya odaklanıyor.

‘Nazilerden arındırma’

Putin, Ukrayna hükümetini neo-Nazi kümelerin güdümünde olmakla suçluyor. Siyasi gözlemciler ise bu iddiayı temelsiz buluyor

Lakin Vladimir Putin, bu suçlamaları yaparak Hitler’in Sovyetler Birliği’ne atağıyla ilgili güçlü anıları canlandırmaya ve doğu Ukrayna’daki Rus ayrılıkçılara yönelik hücumlarla paralellikler kurmaya çalışıyor.

Nazi suçlaması, büyükanne ve büyükbabası İkinci Dünya Savaşı’nda Nazilere karşı savaşan Yahudi bir aileden gelen Ukrayna lideri Zelenskiy’ye şahsî bir hakaret gelebilir.

Lottaz, “Nazilikten arındırma”nın muhtemelen “rejim değişikliği için kullanılan Rus jargonu” olduğunu, fakat Ukrayna kuvvetleri savaştıkça ve Rus birliklerinin ilerlemesini durdurdukça bu ihtimalin daha da uzaklaştığını söylüyor.

Rusya prestijini korumak için Zelenskiy’nin iktidarda kalmasını kabul edebilir, lakin direnişte kilit rol oynayan aşırı sağcı Azak Taburu’nun ulusal muhafız birliğinden çıkarılmasında ısrar edebilir.

Lottaz, bunun “küçük bir adım” olacağını ve “muhafız birliklere zarar vermeyeceğini” söylüyor

Donetsk ve Luhansk

Rusya, İstanbul’daki müzakerelerin akabinde Ukrayna’nın başşehri Kiev’e yönelik taarruzları “önemli ölçüde” azaltmayı içeren yeni bir askeri strateji açıkladı.

Rusya esas olarak Ukrayna’nın doğusunda ayrılıkçıların denetimindeki doğu Rusça konuşulan bölgelere odaklanacak.

Moskova, Ukrayna’nın, çatışmanın merkezinde yer alan Donbas ırmağı havzasındaki Donetsk ve Luhansk bölgelerindeki bu ayrılıkçı yerleşim bölgelerinden vazgeçmesini talep edebilir.

Kırım

Moskova, Ukrayna’dan Kırım’ın ilhakını resmen kabul etmesini de talep edebilir.

Kırım Yarımadası 2014 yılında Rusya tarafından işgal ve ilhak edildi ve fiilen Moskova tarafından yönetiliyor.

Kiev bu talebi kabul ederse, Ukrayna için büyük bir toprak kaybı olur.

Putin iktidara gelmeden önce 1997’de yapılan Rus-Ukrayna mutabakatı, Kırım’ın Ukrayna’nın egemenliğinde olduğunu kabul etmişti.

Rusçanın korunması

Kremlin ayrıyeten Ukrayna’da Rus lisanının kullanımının korunacağına dair garanti talep edebilir.

2014 yılında Moskova ile ihtilafın ağırlaşmasından bu yana Rusça Ukrayna’da siyasi bir tartışma konusu haline geldi.

2017’de Ukrayna mahkemeleri okullarda Rusça öğretimini yasakladı ve o vakitten beri ülkede Rusça kullanımını kısıtlayan diğer yasalar çıktı.

Ocak ayından bu yana, Ukrayna’daki tüm ulusal gazete ve mecmuaların Ukraynaca yayınlanması gerekliliği getirildi.

Putin’in tüm bu hususlardaki talepleri ne olursa olsun, siyasi gözlemciler Ukrayna ile Rusya arasında bir barış muahedesinin müzakere edilmesinin uzun zaman alabileceğini söylüyorlar.

Lakin her iki ülkenin de barış muahedesine ihtiyacı var.

Ukrayna açısından daha fazla sivilin ölmesini engellemek, kentlerinin yıkılması yüzünden ortaya maddi kayıpları denetim altına almak ve komşu ülkelere mülteci akışını durdurmak önemli.

Rusya içinse mesele, çatışmalarda asker kayıplarını önlemek ve Batı’nın uyguladığı ve Rus halkını etkileyen ekonomik yaptırımların sonuçlarını hafifletmek.