Ukrayna’da 20 bin erkek askere alınmamak için ülkeden kaçtı

19.11.2023 18:00

A⁺

A^-

BBC araştırması, Ukrayna’da savaşın başlamasından itibaren yaklaşık 20 bin erkeğin silah altına alınmamak için ülkelerinden kaçtığını ortaya koydu.

Askerlikten kaçanların kimileri tehlikeli ırmaklardan geçti, kimileriyse gece karanlığında yürüyerek hududu geçti.

Bunlara ek olarak Kiev yönetimi, kaçma teşebbüsünde bulunan 21 bin 113 erkeğin yakalandığını doğruladı.

Rusya’nın işgalinin akabinde 18-60 yaş arasındaki erkeklerin çoğunluğunun ülkeyi terk etmesi yasaklandı. Buna karşın, BBC’nin elde ettiği verilere göre, her gün onlarca erkek ülke hudutları dışına çıkmayı başardı.

Yurt dışına ailesinin yanına gitmek, okumak yahut yalnızca yeni bir hayat kurmak için kaçan erkeklerle konuştuk.

Yevgeny isimli bir erkek, “[Ukrayna’da] ne yapacaktım ki? Herkes savaşçı olamıyor… bütün bir ülkeyi kilit altında tutmanız gerekmiyor. Sovyetler Birliği’ndeki gibi herkesikefeye koyamazsınız” dedi.

BBC, Ukrayna’nın komşu ülkeleri Romanya, Moldova, Polonya, Macaristan ve Slovakya’dan yasa dışı sınır geçişi datalarını talep ederek Şubat 2022 ve Ağustos 2023 tarihleri arasında 19 bin 740 erkeğin bu ülkelere kaçak geçtiği sonucuna vardı.

Bunların çoğunluğunu oluşturan 14 bin 313 kişi sınır boyunca yürümeye yahut yüzmeye çalıştı.

Ukraynalı yetkililer, geri kalan 6 bin 800 kişinin hastalık raporları düzmece resmi dokümanları kullandığını söyledi.

Ukrayna’da sağlık sorunu olan, bakım sorumluluğu bulunan, üç ya da daha fazla çocuk babası olan erkekler zarurî askerlik kapsamı dışında tutuluyor.

Ağustos ayında Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ülkenin tıbbi askeri komiteleri tarafından alınan “yolsuz kararları” gündeme getirmiş ve bunun Şubat 2022’den bu yana muafiyetlerin on kat artmasına neden olduğunu söylemişti. Zarurî askerlikten sorumlu bütün bölgesel yetkilileri görevden aldığını ve 30 kişi hakkında suç duyurusunda bulunulduğunu açıklamıştı.

Zelenskiy’nin Ukrayna Parlamentosundaki temsilcisi Fedir Venislavskyi BBC’ye sorunun önemli olduğunu açıkladı.

“Hükümet bunun münferit değil yaygın bir durum olduğunun farkında. Fakat ne yazık ki yolsuzluğun çok yerleşik olduğunu da vurgulamam gerekiyor” dedi ve Ukrayna’nın “yolsuzluk hadiselerini minimum seviyede tutmak için tüm imkanlarını kullandığını” sözlerine ekledi.

Venislavskyi ülkeden kaçan yahut kaçmaya çalışanların savaş üzerinde tesirinin olmadığını söyledi.

BBC’ye verdiği demeçte, “Ukraynalıların egemenlik ve bağımsızlıklarını savunmak için dayanıklılık seviyesinin yüzde 95-99 olduğuna inanıyorum” dedi ve sözlerini şöyle sürdürdü:

“Seferberlikten kaçınanların oranı yüzde 1 ila 5 arasında. Ukrayna’nın savunmasında kesinlikle kritik bir role sahip değiller.”

Venislavskyi seferberliğe katılacakların sayısını radikal biçimde artırma planlarının olmadığını söyledi.

Kaçan yahut kaçmaya çalışan 40 binden fazla erkek, Ukrayna ordusunun yenilenmesinde ihtiyaç duyulan askerlerin çok önemli bir kısmını oluşturabilirdi.

Ağustos ayında Amerikalı yetkililer Ukrayna ordusunun 70 bine yakın kayıp verdiğini hesaplamıştı. Kiev bu bilgileri paylaşmıyor.

Ukrayna, ordusunun büyüklüğüne ilişkin resmi bilgileri de yayımlamıyor. Lakin Savunma Bakanı Rustem Umerov, Eylül ayındaki Avrupa Strateji Forumunda Ukrayna silahlı kuvvetlerinin sayısının 800 binden fazla olduğunu söylemişti.

Kaçışların kimileri dramatikti.

Bir görüntüde Dinyester Irmağından Moldova’ya doğru yüzen bir adam görünüyor, Moldovalı sınır muhafızları onu süratle inançlı bir noktaya geçirmeye çalışıyor.

Ukrayna ve Romanya arasındaki Tisa Irmağından geçmeye çalışırken boğulan adamların cesetlerinin kıyıya çekildiği ana ait bir öbür video da muhtemel ölümcül sonuçları gösteriyor.

Ancak Moldova göç merkezinde buluştuğumuz Kiev’den bir inşt personeli Yevgeni, ülke hududundan yalnızca yürüdüğünü söyledi. Elimizdeki verilere göre Ukrayna’dan çıkışta en tanınan rota buydu. Bu şekilde savaştan kaçanlar direkt sığınma müracaatında bulunabiliyordu.

Yevgeni bize Ukrayna’da kendisini kapana kısılmış hissettiğini söyledi. İlk celbe genç erkekler ve askeri tecrübesi olanlar dahil edilmişti.

O sırada iyi para kazanabileceği bir iş bulması da zor olmuştu, “çünkü her şey savaşa yönelik hale gelmişti” ve buna karşın “elektrik, yakıt dahil her şey pahalanmıştı”.

Moldova polisi tarafından yapılan incelemenin akabinde sığınma müracaatında bulundu çünkü sabıka kaydının oluşmaması için ülkeye girişinden sonraki 24 st içinde müracaatın yapılması gerekiyordu.

26 yaşında Harkivli bir müzisyen olan Erik ile benzer iltica ve göç merkezinde buluştuk.

Erik, Moldova’nın ayrılıkçı Transdinyester bölgesinin ovalarından yürüyerek geçip akabinde ırmağı yüzerek Moldova’ya geldiğini söyledi.

Askerlikten muafiyet için uydurma rapor almak mümkün olsa da Erik’in tecrübesi bu resmi dokümanları almanın düşünülenden zor olduğunu gösteriyor.

Gençken peritonit nedeniyle komplike bir karın ameliyatı geçiren Erik, kendisini orduda görev yapmaktan alıkoyan özel bir diyet uygulaması gerektiğini, lakin savaş çıktığında tıbbi muafiyet dokümanı almanın imkansız olduğunu belirtti:

“Sorumluluğu bir üniteden başkasına atıyorlar: ‘Şuraya git, buraya git’. Elimde test sonuçlarım olmasına karşın, altı ay boyunca muaf olduğumu kanıtlamaya çalıştım. Sonunda sabrım tükendi.”

Erik sonunda ABD’ye ulaştı, orada karısı ve dört yaşındaki kızına kavuştu.

Vlad (gerçek ismi değil) ise geçerli bir muafiyet evrakı almayı başardığını lakin sınır muhafızlarının belgeyi ciddiye almadıklarını söyledi.

Yurt dışında bir üniversiteden kabul aldığını ve Ukrayna’dan ayrılmak için öğrenci müsaadesi aldığınıfakat kısa sürede bunun işe yaramayacağını fark ettiğini anlattı:

“Kontrol noktasında zorlandığım için işe yaramadığını düşündüm. Birinden başkasına gittim. Bana gülüp geri meskenime gönderdiler. Bu kağıt kesiminin, bu ‘iznin’ sınır muhafızları için anlamsız olduğunu fark ettim, umurlarında değildi.”

Vlad bunun yerine Tisa Irmağını yüzerek geçip Romanya’ya kaçmaya karar verdi.

Vlad sonun Ukrayna tarafına arkadaşının yardımıyla ulaştı ama Danilo takma ismini kullandığımız bir öbür adam, Tisa’dan geçişi Telegram üzerinden organize eden birilerinin hizmetini kullandığını anlattı.

BBC, iletileşme uygulaması Telegram’ın kaçakçılar tarafından hizmetlerinin reklamını yapmak için yaygın bir şekilde kullanıldığını buldu.

Araştırmamızda çalışan ve kimliğini gizleyen, Andrey takma ismini kullandığımız bir gazeteci, Ukrayna’dan kaçmak istiyormuş yaparak kaçakçılarla bir ay boyunca yazıştı.

Üye sayıları 100’den binlerce şahsa kadar değişen en az altı Telegram kümesini keşfetti.

Bu kümelerin ailesine çocuk eklemekten en pahalı seçenek olan ve “beyaz bilet” olarak bilinen tıbbi muafiyet sertifikasına kadar bir dizi farklı servisi sunduğunu söyledi.

Sertifikanın ne zaman isterse, Ukrayna’dan ayrılıp ülkeye geri dönmesine izin verdiğini belirtti.

Sertifikayı hazırlamanın bir haftayı bulabileceği ifade edildi ona maliyeti 4 bin 300 dolardı. Bileti basan kurumdaki yetkiliye verilecek rüşvet de fiyata dahildi.

Parlamento temsilcisi Venislavskyi bize geçersiz belgecilik tehdidinin ve birtakım durumlarda sınır muhafızları tarafından ciddiye alınan gerçek evrakların alınmasındaki zorlukların, yeni bir dijital sistemle önümüzdeki bir ya da iki yıl içinde ortadan kalkmasını beklediğini söyledi.

Konuştuğumuz herkes, ülkeden kaçma teşebbüslerinde başarılı olmuştu, ama Ukrayna yetkilileri tarafından yakalananlar 92 ila 230 dolar arasında para cezası ve sekiz yıla kadar hapis cezası riskiyle karşı karşıya.

Kaçtıktan sonra Ukrayna’ya döneceklerin geriye dönük cezayla karşılaşıp karşılaşmayacağı belli değil, lakin Venislavskyi bunun Ukrayna’nın ulusal çıkarlarına uygun olacağına inanmadığını söyledi.

Danilo tüm Ukrayna halkının kendi tercihini yapmakta özgür olması gerektiğini savunuyor:

“Çünkü hala her bireyin kendi hayatının emeline karar vermesi gerektiğine inanıyorum. Kimileri hudutlarını savunmakta mana bulurken başkaları kendilerini ve ailelerini korumakta bulabilir. Kimileri da yaratmak, iş kurmak, devletin ekonomisine katkıda bulunmakta bulabilir.

“Ne olursa olsun savaş meydanında rolüm olmadığına inanıyorum”.

Ukraynalı yetkililerin savaş bittikten sonra ülkeyi terk edenleri cezalandırmak yerine, dönmeleri için cesaretlendireceğini umduğunu belirtiyor:

“İnsanlar olmadan, dahası iyi para kazanacak ve Hazine’ye iyi para ödeyecek zeki insanlar olmadan, devletin var olması daha da zor.”

Rusya ile savaşın sonu ufukta görünmüyorken sıkıntının ne zaman gündeme geleceği net değil.

Diğer yandan cephedeki durum bir yıpratma savaşına dönüştüğü için Ukrayna’nın alabileceği tüm askerlere ihtiyacı var.