Ukrayna’da hayat kurtaran Suriyeli tabip: ‘Savaş alanında değilseniz, bu türlü yaraları asla görmezsiniz’

Dr. Monzer Yazji “Eşim ve çocuklarım için çok korkutucu. Çok fazla dostumu ve iş arkadaşımı kaybettim, hayatta olduğum için şanslıyım” diyor. Dr Yazji çok sayıda savaş alanı ve felaket bölgesinde bulundu. Yedi çocuğu var ve kızı ilk torununa gebe. Lakin Dr. Yazji’nin aklı, konutundan uzaktaki başkalarının çektiği acılarla meşgul. BBC’ye konuşan tabip “Aileme, Ukrayna’da meslektaşlarımın şu an yaşadığına şahit olurken, burada Teksas’ta oturamam dedim” diyor. Rus işgali büyük bir hareketlenmeye yol açtı. Birleşmiş Milletler 12 milyondan fazla kişinin konutlarından olduğunu söylerken 5,8 milyon kişi öbür ülkelere kaçtı. Dr. Yazji aksi istikamete seyahat etmeye karar verdi. Ukrayna’nın ateş altındaki kentlerde danışmanlık yapmak, yardımda bulunmak ve ameliyatlar yapmak için. Sivil bir hekim olarak görev yapmak, bir cerrahı, çatışmaların dehşetli yaralanmalarına hazırlamıyor. Bundan Ötürü tabibin tecrübesi, yaralıları için yaşamsal değerde. Dr. Yazji, bir savaş bölgesinde karşılaştığı zorlukları ve Suriye’deki tecrübesinin kendisini nasıl hazırladığını BBC’ye anlattı.

Tarih tekerrür ediyor
Dr Monzer Yazji, şu ana dek ameliyat yapmak ve hekimleri eğitmek için üç kere Ukrayna’ya gitti. “Burada tarih tekerrür ediyor. Ukrayna halkı, Suriyeliler’in yaşadıklarını yaşıyor” Dr. Yazji tıp eğitimini Suriye ve İngiltere’de tamamladı. 1998’de ABD’ye yerleşti ve birkaç yıl sonra felaket bölgelerine ilk gidenlerden biri oldu. Suriye savaşın pençesine düştüğünde, çalışmaları şahsî bir hal aldı. 2012’de Tıbbi Bakım ve Yardım Örgütleri Birliğini (UOSSM) kurdu ve Suriye’deki iç savaş sırasında 30’dan fazla tıbbi misyona katıldı. Dr. Yazji, tabip olduğunda ettiği yemini tutmak istediğini söylüyor: Irkı ve ulusu ne olursa olsun ihtiyaç sahiplerine yardım etmek. Yemini, savaş başladığından bu yana üç defa tabibi Ukrayna’ya gönderdi. Aman vermeyen bombardıman altında hasta tedavi etmeye çalışmanın ne demek olduğunu biliyor. “Suriye’de çalışırken, hastanenin ikinci katında bir roket patladı. Uydu telefonuyla karımı aradımona sağ çıkamayabileceğimi söylemedim. ‘Seni seviyorum. Lütfen çocuklarımıza iyi bak’ diyebildim.” Dr Monzer Yazji (solda) Ukraynalı hekimlere Suriye’deki tecrübelerini aktarıyor.

Neyse ki bu hekimin eşiyle son vedası olmadı ve itimatla ABD’ye, evine döndü. Çağdaş savaşın, uzun uzaklıklı toplar, insansız hava araçları ve balistik füzelerle yapılması, savaşa direkt müdahil olmayanların da güvende olmadığı manasına geliyor. Dr. Yazji, savaş bölgelerine yaptığı seyahatlerin ölme ve yaralanması riskini artırdığının farkındafakat yeniden de kararlı. “Benim ömrüm onlarınkinden daha çok önemli değil. Birinin hayatını kurtarmak benim için çok manalı. Kendimden daha büyük bir şeyin modülü olduğumu hissetmek bana huzur veriyor.”

Mevtle dans
Ukrayna’ya ilk ziyaretini yaptığı Mart ayında, kaldığı yerin yakınlarına roket taarruzları yapılıyordu. “Her yer sallanıyordu” diye anımsıyor Dr. Yazji: “Sirenleri ve patlamaları duymak korkutucu.” UOSSM USA Dr Monzer Yazji (sağda) – David Nott (ortada) -Ukraynalı meslektaşlarıyla internet ve telefon iletişimerini sürdürüyor. Ama yeniden de planlandığı aynıi devam etti ve sağlık altyapısını kayıt altına aldı. En çok ihtiyaç duyulan ilaçları ve gereçleri belirledi ve kendisine katılmaya hazır Ukraynalı tabip aradı. Ukrayna’ya ikinci seyahatinde, Kiev, Lviv ve Lutsk kentinde üç klinik açtı.

Günde altı ameliyat
Geçen ayki üçüncü Ukrayna seyahatinde ülkenin doğusuna gidip ameliyatlar yapmaya başladı. Bazen günde altı kere. “Çok karmaşık ameliyatlar yapmak zorundayız. Bir kişi omzunun üzerinden bir parçayı kaybetmiş, göğsünden ve kollarından yaralanmıştı.” Rus bombardımanının kurbanı, müdahalesi sayesinde hayatta kaldı. Deri alınması ve yerleştirilmesini de içeren ameliyatlar, çok az su yahut elektrik varken bile yapılmak zorunda. UOSSM USA Dr Yazji, Ukrayna’ya üçüncü ziyaretinde ameliyatlara başladı. Dr. Yazji, hava bombardımanında yaralananları tedavi etmenin bilhassa zor olduğunu söylüyor. “Bazı hastaların kırık, çıkık, yanıki birden çok yarası oluyor, hatta bazen bedenlerinin bir modülü kaybolmuş oluyor.” Yıllarca acil servislerde çalışmış sivil hekimlerin bile bir savaş bölgesindeki yaralanmaların boyutları ve ciddiyeti altında basitçe ezilebileceğini anlatıyor. “Bir savaş alanına gitmemişseniz, asla bu türlü yaralar görmezsiniz.

O nedenle özel bir yaklaşımınız olmalı, tıp fakültelerinde öğretilen klâsik yaklaşım değil.”

Suriye’den Ukrayna’ya
Doğu Ukrayna’nın kimi yerlerinde, hekimler ve hemşireler güvende kalabilmek için kaçtı. Geride kalan tıbbi sorumlular ise yorgun ve tükenmiş haldeler. Lakin Dr. Yazji onlara eğitim veriyor ve yeni teknikleri denemeleri için teşvik ediyor. Dr. Yaji “Ukrayna’nın doğusunda, daha öne hiç yapmadığı bir ameliyatı yapmak isteyen harikulade bir ortopedi cerrahıyla tanıştık. Kendisini teşvik ettik ve başardığını görmek çok güzeldi” diyor. Her şeyin, en kolay ilaç ve gereçlerin bile problemi yaşanıyor. Lakin Dr. Yazji, Suriye’deki durumun birtakım açılardan çok daha kötü olduğunu belirtiyor. Getty Images Suriye’de savaş sırasında sağlık tesislerinin şartları berbattı ve 800’den fazla sağlık çalışanı öldü. “Ukrayna’da hükümet hala denetimi elinde tutuyor ve işliyor.

Suriye’de kuşatma altındaki kentlere hekim ve ilaçları kaçak sokardık.” Çalıştığı kentler ve hastanelerin ismini vermekten kaçınıyor. Suriyeli hekimler işlerini yapmaya çalışırken ağır bir bedel ödediler. İnsan Hakları İçin Hekimler 2011-2011 arasında 930 tıp çalışanının öldüğünü söylüyor. Ölen hekimler arasında, Dr. Yazji ile birlikte çalışanlar da var. “Diğerlerini kurtarmaya çalışırken hayatlarını kaybettiler. Bu, hayatta en onur verici şey” diyor. Kuruluşundaki Suriyeli hekimler şimdi Ukrayna’da çalışıyor ve Dr. Yazji, Ukraynalı tabiplerin eğitimi için ünlü İngiliz savaş travmaları cerrahı David Nott ile yakın mesai yapıyor.

Savaş hatalarını belgelemek
Hastanelerin ve sağlık tesislerinin taammüden hedef alınması, kimyasal silah kullanımı yahut sivillerin taammüden öldürülmesi potansiyel savaş kabahatlerini belgelemeleri için eğitmek de, Dr. Yazji’nin çok çok önemli olduğunu söylediği diğer bir fonksiyonu. Yaralılara bakan ve otopsi yapan tabipler, savaş suçu delillerinin toplanmasında yardımcı olabilir. “Bir yaralanmayı ve buna neyin yol açtığını tabibin değerlendirmesi önemli. İlk müdahale edenler ve ilk şahitler onlar” diyor.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) Ukrayna’da sağlık tesislerine yapılan atakları belgeliyor. Savaşın yalnızca ilk altı haftasında sağlık tesislerine 103 saldırı yapıldı ve 73 kişi öldü. Kiev’in kuzeyindeki toplu mezarlardan çıkartılan cesetlere otopsi yapan tabipler, birtakım bayanların öldürülmeden önce Rus güçlerinin tecavüzüne dair deliller bulduklarını söylemişti. “Doktorlara söylüyorum. Yardım etmek sizin sorumluluğunuz, aksi takdirde katilin cezasız kalmasına izin veriyorsunuz.”

‘Geri döneceğim’
Dr. Yazji Ukrayna’dan geri döndükten sonra, cephedeki tabiplerle internet ve telefonla görüştüğünü anlatıyor. Aklı orada tanıştığı insanlara gidiyor: “Yani haberlerde görmüşüm değildi. Yanlarındaydım ve kimilerini tedavi ediyordum. Eve döndüğümde onları düşünüyorum ve uyuyamıyorum. Kimileri artık ortamızda değil. Çok üzücü.” UOSSM USA Yaralananlardan kimilerinin artık hiç olağan yaşama dönemeyeceğini, birçoğunun organ kaybı yahut travma sonrası gerilim bozukluğu için yıllar süren tedaviler görmek zorunda kalacağını söylüyor. Lakin Dr. Yazji Ukraynalılara uzun vadede de yardımcı olmaya kararlı: “Otelde resepsiyon vazifelisi ne yaptığımı öğrendiğinde bana sarıldı. Hiçbir şey için para almayacaklarını söyledi.” Ama Dr. Yazji hesabını nasıl ödeyeceğini biliyor: “Ayrılırken ağlamaya başladım. Çok duygusallaştım. Onlara geri döneceğime dair söz verdim.”