Uzayda mahsur kalan astronotlara ne oluyor?

Richard Hollingham Amerikan Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi’nin (NASA) sekiz günlüğüne uzaya giden iki astronotu iki aydan fazladır uzayda mahsur. Deneme uçuşu için Boeing’in yeni Starliner uzay aracı ile Uluslararası Uzay İstasyonu’na (ISS …

Dünya

13.08.2024 13:30

A⁺

A^-

Richard Hollingham

Amerikan Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi’nin (NASA) sekiz günlüğüne uzaya giden iki astronotu iki aydan fazladır uzayda mahsur.

Deneme uçuşu için Boeing’in yeni Starliner uzay aracı ile Uluslararası Uzay İstasyonu’na (ISS) doğru 5 Haziran’da yola çıkan Sunita Williams ve Butch Wilmore’un birkaç gün içinde dönmesi planlanıyordu lakin arızalar nedeniyle şu anda kapsülün Dünya’ya geri dönemeyebileceğinden telaş ediliyor.

Bu, astronotların uzayda mahsur kaldığı ilk görev değil.

Peki uzayda sıkışıp kalan astronotlara ne oluyor?

Starliner uzay aracına ne oldu?

Mühendisler, yeryüzünde yapılan testlere karşın yaşanan problemlerin nedenini anlamaya çalışıyor.

Uzayda ve yörüngede yapılan testlerde motorların çalışıyor olması ise başları güzelce karıştırıyor.

Mühendisler tahrik sisteminin doğru çalıştığından emin olana kadar, Williams ve Wilmore’un Dünya’ya kısa süre içinde geri getirilmesi pek mümkün görünmüyor.

Uzay mekiğinin astronotlar olmadan bağımsız bir şekilde Dünya’ya geri yollanması da değerlendirilse de, bu bahiste en son bir karar verilmedi.

NASA’nın uzay görevlerinden sorumlu yetkilisi Ken Bowersox “Starliner’ın mürettebatsız döndürülmesi ihtimali, son bir iki haftada yaşananlar nedeniyle arttı” diyor.

Bowersox bir noktada iki astronotun konutlarına döndürülmesi gerektiğini vurgulasa da, yakın vakitte bunun mümkün olmayacağı anlaşılıyor.

Eğer Starliner mürettebatsız dönerse, NASA, dört kişilik SpaceX Crew Dragon uzay aracını gönderip astronotları alabilir. Bu durumda Williams ve Wilmore’un Şubat 2025’e kadar ISS’te kalması ve SpaceX aracında gelecek iki astronotla bir arada geri dönmesi bekleniyor.

İstasyonda Dünya’ya Eylül ayında dönmesi planlanan dört astronot daha misyonuna devam ediyor.

Üç kozmonotla birlikte toplam yedi kişinin bulunduğu istasyonda ekstra insan olmasının daha fazla iş yapılmasını sağladığını, lakin bunun sonucunda stok tüketiminin de daha fazla olduğunu vurgulayan Bowersox, “Bir noktada olağan mürettebat sayımıza dönmemiz gerek” diye de ekliyor.

Hangi şartlarda kalıyorlar?

Aslında Starliner mahsur kalmak için çok da kötü bir yer değil.

Space Boffins podcastine konuk olarak 2020-2021 yılları arasında Starliner’da geçirdiği altı aylık görevi nasıl tamamladığını anlatan NASA astronotu Victor Glover, araçta “yedi yatak odası ve üç banyo” olduğunu söyledi.

Araçta su kaynakları bol ve yakın vakitte tüketim hususlarına destek gayesiyle yapılan bir uzay görevi sonrası besin kaynağı da gereğinden bile fazla.

Aracın içi biraz kalabalık olsa da, astronotların camdan gördükleri Dünya görüntüsü muazzam.

Uzay misyonlarını takip eden Florida merkezli haber sitesi SpaceUpClose’un kurucusu Ken Kremer, “Oradaki astronotlar çok mutlu. Çoğu insan mahsur kaldıklarını düşünüyorfakat durum o denli değil” diyor.

Kremer, “Yaşanan meseleleri küçümsemiyorum ama esasen bu misyon en başta da sekiz gün olarak hesaplanmış olamazdı. İki astronot da daha önce altı aylık misyonlarda yer aldılar ve bu defa daha uzun bir görev için yollanmaları gerekirdi” diye açıklıyor.

Çoğumuz seyahatimiz iptal olduğunda yahut hava alanındayken uçuşumuz ertelendiğinde öfkeleniyoruz.

Bu beklenmedik durumlar için dünyadaki en hazırlıklı insanlar ise, bu mevzuda eğitimli olan astronotlar.

Glover, astronotları “profesyonel risk alıcılar” diye nitelendiriyor.

Williams ve Wilmore da NASA’nın en tecrübeli astronotları arasında.

İkisi de uzmanlıklarını Starliner’ı testlere tabii tutarak kullanıyor ve bu şartlar altında ellerinden gelenin en uygununu yapıyorlar.

Astronotlar uzay istasyonunun bakımını üstlenmekle kalmayıp, uzay giysilerini tamir ediyor, bilimsel deneyler yapıyorlar. Paris’teki Olimpiyatları bile takip ettiler.

Uzay aracının içindeki işleyişi iyi bildikleri için de besin kaynaklarının yönetilmesinden ekipmanların bulunduğu rafların derin paklığına pek çok görevi üstlenebiliyorlar.

Normalde uzay istasyonunda astronotların ter ve idrarı yeniden dönüştürülerek içme suyu üretiliyor lakin son arızalar nedeniyle idrarları depolamak zorunda kaldılar.

Bu da esasen iki ek astronot yüzünden kalabalık olan uzay aracını daha da sıkışık hale getirdi.

Astronotlar Williams ve Wilmore, yanlarında getirdikleri yedek modüller ve destek emelli ek ekipmanlarıyla bir arada sistemin tamir edilmesini bekliyorlar.

Bu benzeri beklenmedik durumların nadiren trajediye dönüştüğü uzay istasyonundaki herkes, gösterdikleri profesyonel yaklaşımla istasyonun muvaffakiyetini da ortaya koydu.

Kasım 2000’den bu yana istasyonun hiç boş kalmadığını da unutmamak gerek.

Rus kozmonot da mahsur kalmıştı

Öte yandan astronotların uzayda beklenenden daha uzun kaldığı geçmişteki olaylara bakılırsa, Williams ve Wilmore için hayat çok daha zor olabilirdi.

Örneğin Mayıs 1991’de Mir uzay istasyonuna göreve giden Sovyet kozmonot Sergey Krikalyov, birkaç ay kalmayı beklerken neredeyse bir yıl uzayda durmak zorunda kalmıştı.

İngiliz astronot Helen Sharman’ın da dahil olduğu uzay misyonunun ilk haftalarında her şey planlandığıydi.

Tüm bunlar olurken, Krikalyov’un ülkesi dağılmak üzereydi.

Ağustos 1991’de Sovyet lider Mihail Gorbaçov’a karşı bir darbe teşebbüsünde bulunan komünistler tanklarla Moskova sokaklarındaydı.

2019’da bir röportaj yaptığım Krikalyov, o dönem eşi ile karşılıklı olarak birbirleri için endişelendiklerini söylemiş, “Yerde tüm bu çalkantılar ve istikrarsızlıklar yaşanırken elbette biz de arkadaşlarımız, akrabalarımız, anne babalarımız için kaygılanıyorduk” demişti.

Gerçekten de uzay misyonunun başlamasından dört ay sonra Sovyetler Birliği dağıldı.

Uzaya tedarik uçuşları devam etti lakin Krikalyov ve istasyondaki diğer kozmonot Aleksandr Volkov’un Dünya’ya dönüp dönemeyeceği meçhuldü.

Krikalyov, “İstasyonda olduğumuzu unuttuklarına dair kıssalar kulağıma gelmişti. Halbuki her gün merkezle iletişim halindeydik ve yapmamız gereken deneyler, elimizde de gereken besin ve su kaynakları vardı. Aslında her şey tam vaktinde ilerliyordu” diye anlattı.

Dünya’dan ayrıldıktan bir yıla yakın süre sonra Krikalyov, yeni ana vatanı olan Rusya’ya döndü.

Astronotlar tehlikede mi?

Starliner’daki arızalara ilişkin incelemeler devam ederken, Sunita Williams ve Butch Wilmore’un durumu herhangi bir paniğe neden olmuyor.

NASA’nın birkaç hafta içinde uzay aracını mürettebatlı yahut mürettebatsız eve geri uçurma konusunda son kararı vermesi bekleniyor.

Öte yandan ikili Eylül ayında Dünya’ya dönmeyi başarsa da, bilhassa Ay ve ötesine çok daha gelişmiş uzay araçlarıyla sorumluluklar düzenlenmesi beklenirken, gelecekte bu üslup beklenmedik olayların yeniden yaşanması mümkün.

1972’den beri Dünya yörüngesinin ötesine yapılacak ilk görev için Artemis 2’nin pilotluğunu yapması planlanan Victor Glover, “Yaptığımız iş güya rutin bir vazifeymiş izlenimi verirsek, hem kamuya hem de mesleğimize kötülük yapmış oluruz. Gelecekte Starliner’ı 10’uncu sefer uçurduğumuzda da vazifemiz bugünkü kadar karmaşık ve zor olacak” diyor.