Uzmanlardan sarsıntının akabinde “yapılaşma” uyarısı: Devlet bilimin ışığında ilerlesin!

Kahramanmaraş merkezli zelzelelerin akabinde İzmir Dokuz Eylül Üniversitesi (DEÜ) Sarsıntı Araştırma ve Uygulama Merkezi (DAUM) Müdürü ve Jeoloji Mühendisliği Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hasan Sözbilir, muhtemel afet risklerine karşı kentlerin bilimden faydalanılarak 1/1000 ölçekli yerleşime uygunluk haritalarının bir an önce hazırlanması gerektiğini söyledi. DEÜ Su Kaynakları Yönetimi ve Su Kaynaklı Doğal Afetlerin Denetimi Araştırma ve Uygulama Merkezi (SUMER) Müdürü, İnşaat Mühendisi Prof. Dr. Okan Fıstıkoğlu da tarım alanlarının yapılaşmaya açılmasının olumsuz tesirlerinin görüldüğünü belirtti. SUMER Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Celalettin Şimşek ise “Depremden sonra yeni yapılaşma yapılacağı için kayalık yerlere yönelmeliyiz” dedi.

Türkiye’nin Doğu, Güneydoğu, Akdeniz, İç Anadolu ve Karadeniz bölgeleri, Kahramanmaraş merkezli 11 ili etkileyen 7.7 ve 7.6 büyüklüğündeki zelzelelerle sarsıldı. Zelzeleler, yıkımlara, mevt ve yaralanmalara yol açtı. Zelzelelerin akabinde bölgede grubuyla incelemelerde bulunan DEÜ DAUM Müdürü ve Jeoloji Mühendisliği Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hasan Sözbilir, DEÜ Su Kaynakları Yönetimi ve SUMER Müdürü, İnşaat Mühendisi Prof. Dr. Okan Fıstıkoğlu ve SUMER Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Celalettin Şimşek, yıkıcı sarsıntı sonrası yeniden yapılaşma konusunda açıklamalar yaptı. Prof. Dr. Hasan Sözbilir, yıkımın yüksek olduğu il, ilçe, köy, mahalle seviyesinde makro ölçekten mikro bölgeleme ölçeğine doğru yerleşime uygunluk manasında jeolojik- jeoteknik ve yer etütlerinin yapılması gerektiğini söyledi.

“Bilim konuşsun, nereye yerleşmemiz gerektiğine karar versin”

Prof. Dr. Sözbilir, bu etütlerde her türlü afet tehlikesi; sel, kütle hareketi, heyelan, yüzey faylanması tehlike nesline yakınlık ve gibi aynıi doğal afet tehlike seviyesini gösteren 1/1000 ölçekli yerleşime uygunluk haritalarının çok süratli ve en doğru şekilde bilimsel kontrol düzeneği kapsamında üretilmesi gerektiğine dikkat çekti. Buradan çıkan sonuçlara göre seçilen alanlarda kentin rengi, dokusu, deseni ve kültürel yapısına göre mimari ve statik projelerinin çizilmesinde yarar olduğunu kaydeden Prof. Dr. Sözbilir, “Bunu yaparken Türkiye ölçeğinde üniversitelerimizde bulunan ve sarsıntının farklı mevzularında uzman olan bilim insanları kent seviyesindeki komisyonlar şeklinde fikirlerini belirtsinler hem devlete ve hem de halka yol göstersinler. Velhasıl bilim konuşsun, nereye yerleşmemiz gerektiğine onlar karar versin. Devlet de bilimin ışığında ilerleyerek, her türlü afete dirençli kalıcı konutları yapabilsin” diye konuştu.

“Birbirinden bağımsız tesisler oluşturulmalı”

İnşaat mühendisi Prof. Dr. Okan Fıstıkoğlu, “Afet bölgesinde DEÜ İnşaat Mühendisliği Kısmı’ndan arkadaşlarımızın çalışmaları sürüyor. Hasar tespit çalışmalarıyla ilgili faaliyetler yapıyorlar. Bölgeden edindiğimiz ilk tespitler bize inşaat mühendisliğiyle ilgili uygulama meselelerinin ön planda olduğunu ortaya koyuyor. Beton kalitesi ve demir uygulamalarıyla ilgili zahmetlerin olduğunu gösteriyor. Yapılan incelemelerde hasarların daha çok alüvyon yerler üzerinde gerçekleştiği, uygulama yanılgılarıyla hasarın boyutlarının arttığını görüyoruz. Geçmişte tarım alanlarının yapılaşmaya açılmasının olumsuz tesirleri görülüyor. Bu yıkımda, içme suyu ve kanalizasyon sistemleri altyapı tesisleri de etkilenmiş. Bundan Ötürü kentin tekrar toparlanması vakit alıyor. Gelecekte bu tesisler planlanırken daha kompakt, birbirinden bağımsız tesisler oluşturulmalı. Kentleşmede meslek odaları ile yerel ve merkezi idarelerin birlikte çalışması önemli” dedi.

“Hatay’ın çok önemli kısmı gevşek materyal olan çöküntü alanında”

Yer altı suları uzmanı Prof. Dr. Celalettin Şimşek ise “Bölgede büyük bir yıkım oldu. Yer altı tesisatları, kanalizasyon sistemleri, akaryakıt istasyonları kimyasal üretim yapan fabrika ve atölyelerin çoğu yıkıldı. Bunların çoğu ise maalesef düz ovadaydı. Bu düz ovalar ayrıyeten ‘alüvyon akifer’ dediğimiz yer altı suyu sağladığımız alanlar, tarım alanları. Bundan Ötürü yıkımdan sonra yer altı suyunun kirlenme riski ortaya çıktı. Bu da sarsıntının yarattığı ziyanlardan biri” diye konuştu.

“İnsanoğlu evvelce beri ovalarda tarım, yüksek yerleri ise yerleşim yeri olarak planlıyordu” diyen Prof. Dr. Şimşek, “Son 50 yıldır bu durum değişti. Bundan Ötürü karşımıza büyük bir risk çıktı. Zelzeleden sonra yeni yapılaşma için kayalık tabanlara yönelmeliyiz. Düz ovaları tarıma ayırmalıyız. Bu yıkımda büyük tahribat oldu. İçme suyu tesisatları harap durumda. Kâfi suyu şu an sağlayamıyoruz. Hatay kentinin çok önemli bir kısmı ova bölümünde yer alıyor. Burası çöküntü alanı. Yıllardır akarsular buraya çakıl, kum ve kil taşımış. Gevşek bir materyalin bulunduğu çöküntü alanı. Gevşek bir taban olduğu için kentleşme açısından uygun bir alan değil. Ayrıyeten burası taşkın için de riskli bir yer. Bu nedenle yeni kentleşme alanları hususun uzmanı bireylerle oluşturulmalı” açıklamasında bulundu.