Yargı harçları: Hak arayışına zam gölgesi

Resmi Gazete’de 30 Aralık’ta yayımlanan “Harçlar Kanunu Genel Tebliği”ne göre, yargı harçlarına yüzde 122,93 oranında zam yapıldı. Zam oranına tepki gösteren hukukçulara göre, yargı harçlarındaki artış adalete erişime yönelik pürüzlerden biri.

Yeni harç listesine göre, istinaf müracaat harcı 492 TL, temyiz müracaat harcı 886,80 TL oldu. Anayasa Mahkemesi (AYM) ferdi müracaat harcı ise 1.480 TL’ye çıktı. İstanbul Barosu, yargı harçlarına yapılan fahiş ölçüdeki artış ile benzer tarifedeki Avukatlık Ruhsatnamesi için belirlenen 3.855,30 TL harç ölçüsünü Danıştay’a taşıdı. Harçların iptali ile yürütmesinin durdurulması talebiyle Danıştay’da açılan davada, mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği belirtildi.

DW Türkçe’ye konuşan Türkiye Barolar Birliği (TBB) Başkanı Erinç Sağkan, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın yargı harçlarında yeniden değerleme oranını yüzde 50 oranında azaltma yetkisi olduğunu lakin bu yetkiyi kullanmadığını söylüyor. Sağkan, “Ekonomik olarak çok zorlandığımız bir dönemi yaşarken bir de üzerine yargı harçlarının yüzde bu oranda artmasıyla bilhassa dezavantajlı kümelerin daha çok etkileneceği bir müracaat süreci başladı” diyor.

AYM ferdi müracaat harcı 1.480 TL’ye çıktı

Yapılan artırımlar sonucunda en çok tepki çeken, AYM ferdi müracaat harcı oldu. AYM ferdi müracaat harcı, geçen sene 664 TL iken bu sene 1.480 TL’ye çıktı. AYM ferdi müracaat hakkı, 2012 yılının Eylül ayında yürürlüğe giren kanunla uygulanmaya konmuş, bu kanunla Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nde (AİHM) açılan davaların sayısını azaltmak amaçlanmıştı. Avukat Gülizar Tuncer, söylediği söz edilen yasa öncesinde vatandaşların direkt ve üstelik harç ödemeden AİHM’e başvurabildiğini hatırlatıyor:

“Türkiye, AYM’ye ferdi başvuruyu ön kural olarak getirdi ve bunu harca tabi tuttu. Mahkemeye erişim hakkı denilen hakkın harca tabi tutulması kabul edilemez. İnsanların ekonomik durumu ortada, AYM başvurusu bedelsiz olmalı.”

“Mahkemeye erişim hakkına mani getirmek demek”

Resmi verilere göre, 89 bini geçen sene olmak üzere 2012-2022 yıllarında AYM’ye toplam 450.173 ferdi müracaat yapıldı. Avukat Tuncer, “Başvuruda bulunacak insanlara ‘Bu kadar harcı ödemek zorundasın’ demek ve ihlal kararı çıkmazsa bütün harç ve masrafları ödemek zorunda bırakmak, mahkemeye erişim hakkına mani getirmek demek” diyor.

TBB Başkanı Erinç Sağkan, adalete erişim konusunda adli yardım uygulamasındaki meselelere da dikkat çekiyor. TBB Adli Yardım Yönetmeliği’nde adli yardımın gayesi, “Bireylerin hak arama özgürlüklerinin önündeki mahzurları aşmak ve hak arama özgürlüğünün kullanımında eşitliği sağlamak üzere avukatlık fiyatını ve yargılama masraflarını karşılama imkanı bulunmayanların avukatlık hizmetlerinden yararlandırılması” olarak tanımlanıyor. Vatandaşın adalete erişim probleminin adli yardımdan başka düşünülemeyeceğini söyleyen TBB Başkanı, yargı harçlarından elde edilen gelirin yüzde 2’sinin adli yardım bütçesine aktarıldığını ifade ediyor.

“Adli yardıma ayrılan hisse da yetersiz”

“En az yüzde 4’e çıkarılması gerekiyor ki adli yardım, dezavantajlı gruplara hizmet verecek bir uygulmaya dönüşebilsin.”

Avukat Tuncer de baroların kısıtlı imkanları nedeniyle adli yardımların yetersiz kaldığı kanaatinde. Tuncer, “Adli yardım kapsamında esas olarak yararlanması gerekenlerin başında çocuklar, bayanlar, işkence mağdurları geliyor. Lakin adli yardıma ayrılan hisse çok düşük ölçülerde olduğu için vatandaşlara yansıması da çok sınırlı seviyede oluyor” sözlerini kullanıyor.

Burcu Karakaş