Yemen: Doğum için dağlarda, deve sırtında yedi saat yol giden kadınlar

Charlene Anne Rodrigues
BBC News
Mona’nın doğum sancıları başladığında, imdadına bir deve koştu.
19 yaşındaki Mona, konutundan hastaneye dağlar üzerinden uzanan 40 kilometrelik yolun dört saat sürmesini bekliyordu.fakat kötü havada doğum sancılarıyla geçen seyahat yedi saat sürdü. Mona “Devenin ileri doğru attığı her adımda lime lime olmuş hissediyordum” diyor. Deve artık yola devam edemediğinde, Mona indi ve seyahatinin son kısmını eşiyle birlikte yürüyerek tamamlamak zorunda kaldı. Kuzeybatı Yemen’deki Mahweet bölgesinde, Bani Saad hastanesi binlerce bayanın kullanabileceği tek sağlık kuruluşu olarak ayakta kaldı. Mona’nın El Maaqara köyünden hastaneye, yalnızca zorlu dağların üzerinden develerle yahut yürüyerek gidilebiliyordu. Mona, sancı çekerek deveye tutunmaya çalışırken hem kendisinin hem de doğmamış çocuğunun güvenliğinden dertliydi. Mona “fiziksel ve ruhsal olarak tüketen” seyahati hatırlarken “Yol çok taşlıydı. Bazen acıdan kurtulabilmek için Allah’a benim canımı almasını ama bebeğimi koruması için dualar ettim” diyor. Bölgedeki tek sağlık kuruluşu olan Bani Saad hastanesine giden gebe bayanlar.   Mona hastaneye nasıl ulaştığını hatırlamıyorebelerin ve tabiplerin elinde ağlayan bebeğinin sesini duyunca, içinin nasıl umutla dolduğunu unutmuyor. Mona eşiyle birlikte, erkek bebeklerinin ismini, bebeği kurtaran hekimin ismi olan Cerrah koymaya karar vermiş. Yakındaki köylerden hastaneye giden yollar dar. kimileri Suudilerin öncülüğündeki koalisyon ve İran’ın desteklediği Husi hareketi arasında sekiz yıldır süren savaş nedeniyle, yolun bir kısmı yok olmuş. Kadınlar, aile üyeleri ve eşleri sık sık hastaneye gidene kadar gebe bayanlara dağ yollarındaki saatler süren seyahatte yardımcı oluyor. Bebek bekleyen bir anneye eşlik eden 33 yaşındaki Salma Abdu, seyahatin yarısında, gece ölen gebe bir bayanla karşılaştığını anlatıyor. Salma, insanlara bayanlara ve çocuklara merhamet göstermeleri daveti yapıyor. “Yollara, hastanelere, eczanelere muhtaçlığımız var. Bu vadide mahsur kaldık. Şanslı olanlar inançlı doğum yapıyor. Seyahatin kahrını çeken öbürleri ise ölüyor.” Bazı aileler hastane fiyatını ödeyebiliyor ama oraya gidecek paraları yok. BM Nüfus Fonu’ndan (UNFPA) Hisham Nahro’ya göre Yemen’de her iki saatte bir kadın, önlenebilir nedenler yüzünden doğum sırasında ölüyor. Nahro, sıklıkla ülkenin uzak noktalarındaki bayanların düzenli tabip bakımı olamadığını ve kanama yahut önemli ağrı olana dek yardım isteyemediklerini belirtiyor. Bani Saad Hastanesi gibi sağlık kuruluşlarının aldığı uluslararası fon tükeniyor.   UNFPA’ya göre doğumların yarısından azına bir tabip eşlik ediyor ve doğumların yalnızca üçte biri bir sağlık kuruluşunda gerçekleşiyor. Yemen halkının beşte ikisi, tam faaliyet gösteren bir hastaneye bir saatten fazla uzaklıkta yaşıyor. Yemen’de sağlık sistemi savaştan önce de sıkıntılıydı. Lakin iç savaş Yemen’in hastanelerine ve yollarına büyük hasar verdi ve ailelerin zorluklara katlanmadan seyahat edebilmesi imkansızlaştırdı. Hastanelerde yetişmiş işçi, ekipman ve ilaç bulunmuyor. Yollara yatırım da durdu. UNFPA’ya göre her beş sağlık kuruluşundan yalnızca birinde emniyetli anne ve çocuk sağlığı hizmeti verilebiliyor.

‘Sonum geldi’ dedim
Mona’nın yaşadıkları, Yemen’de gebe bayanların yüzleştiği zorlukları gösteren olaylardan yalnızca biri. Nüfusun yüzde 80’inin yardımlara bağımlı olduğu ülkede, araç sahibi olmak da çoğu sıradan insanın erişemeyeceği bir şey. Hailah’ın kocası, Suudi Arabistan’da çalışıp, biriktirdiği parayı, eşini ödünç aldığı bir motosikletle hastaneye götürmekte kullandı. Buyu geldiğinde, kayınbiraderi Hailah’ı otora bağladı ve yola çıktı. Fakat bayan yolda düştü. Dhamar’daki Hardaka sağlık merkezine vardıklarında, Hailah süratle ameliyata alındı. 30 yaşındaki bayan “Sonum geldi dedim. Benim ve doğmamış bebeğimin yaşama şansı yoktu” diyor.

Ağır kanama ve diğer gebelik problemleri nedeniyle, gebeliğinin ilk periyotlarında konutlarında doğum yapmasının mümkün olmadığı söylendi. Sağlık merkezindeki tabip, Hailah ve bebeğin son anda kurtulduğunu söylüyor. Hailah bebeğinin ismini Arapça “umut” manasına gelen Amal koydu. “Bebeğimi neredeyse kaybediyordum ve bu lanet savaş yüzünden hayat manasını kaybedecektifakat bebeğim bana umut verdi.” Uluslararası fonlar bitmeye başlarken, Bani Saad Hastanesi gibi merkezler büyük mali zorluklar yaşıyor. Hastane çalışanları, kimi kurtarabileceklerini seçmeye zorlanırken, annelerin ve bebeklerin geleceğinden korkuyor. Katkıda bulunanlar: Fuad Rajeh ve Mohammed Al Qalisi