Yerel seçim öncesi muhalefet neden “dağınık”?

Gülsen Solaker

Yerel seçimlere iki ay kala partilerin adayları, programları ve iş birliklerinin önümüzdeki günlerde netlik kazanması beklenirken, başta CHP olmak üzere muhalefet partilerinin 14 Mayıs seçim mağlubiyetinin akabinde çizdiği “dağınık” görünüm 31 Mart’ta sandıktan nasıl bir sonuç çıkacağına dair tartışmalara yol açıyor.

14 ve 28 Mayıs seçimlerinde Cumhurbaşkanı adayı Kemal Kılıçdaroğlu’nun yenilmesi ve parlamentoda da çoğunluğu Cumhur İttifakı’nın alması muhalefetteki Millet İttifakı’nı ve DEM Parti’yi derinden etkiledi. CHP’de ve DEM’de yönetim değişiklikleri yaşandı.

İYİ Parti ise Genel Başkan Meral Akşener ile yola devam ederken, sosyal demokrat ve liberal görüşteki üst seviye pek çok ismin ayrılmasının akabinde rotasını daha milliyetçi bir çizgiye kaydırarak, iktidarla eskisi kadar karşı karşıya gelmemeye başladı.

Partilerin aday belirleme süreçleri tartışmalara da sahne oluyor. 31 Mart’a iki ay kala CHP’de belediye başkan adayları büyük oranda belirlenirken, bugün akşam stlerinde düzenlenecek Parti Meclisi’nde geriye kalan adayların da büyük kısmının belirlenebileceği geriye kimi yerlerin kalabileceği belirtiliyor. Siyasi partilerin aday listelerini teslim etmek için 20 Şubat’a kadar vakitleri olduğu için, CHP ile DEM Parti arasında bazı yerlerde iş birliği olasılıklarının mutlaklaşması için şimdi vakit var.

CHP’de eski yerel seçimlerde de sıkça rastlandığı şekilde bir taraftan aday gösterilmeyenlerin şikayetleri, diğer tarafta eski Genel Başkan Kemal Kılıçdaroğlu’na yakın isimlerin sürece dair tenkitleri sık sık haberlerde yer alıyor.

Bunlara ek olarak CHP’deki yeni idarenin adaylık sürecini çok adil yürütemediği, seçmenin sesini çoğu zaman dinlemediği yönünde de kimi tenkitler yapılıyor. İstanbul Büyükşehir Belediye (İBB) Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun partideki yükü da adaylık istikrarlarını etkileyen bir diğer faktör olarak gösteriliyor.

CHP’de istikrarlar mi gözetiliyor?

Peki kimilerinin “dağınıklık” olarak nitelendirdiği ve başta CHP’de su üstüne çıkan bu gelişmeler ve seçmen memnuniyetsizliği genel olarak Türkiye’deki tüm muhalefetin 14 Mayıs sonraki durumunu mu gösteriyor?

Sabancı Üniversitesinden Siyasal Bilimci Berk Esen, CHP’de Kılıçdaroğlu taraftarlarıyla onu değiştirmek isteyenler arasında bir hengamenin yaşandığını ve kazanan değişimci kümenin çok farklı kliklerin bir araya gelmesi sonucu oluştuğunu hatırlatıyor. Esen, “Dolayısıyla aday belirleme sürecinde benim gördüğüm bütün bu istikrarlar gözetiliyor. Bu bazen iyi sonuçlar getirebiliyorfakat bazen de çok kötü aday tercihlerine de yol açabiliyor” değerlendirmesini yapıyor.

Hatay’da 6 Şubat Kahramanmaraş depremlerindeki büyük yıkımın sorumlularından olarak görülen Belediye Başkanı Lütfü Savaş’ın yeniden aday gösterilmesi tepki çekerken, Tunç Soyer’in İzmir’de aday yapılmaması birtakım bölümlerce Kılıçdaroğlu’na yakınlığı ile açıklanmıştı.

Kurultay’da verilmiş kimi sözlerin olabileceğini ve buna göre bir istikrar gözetilebileceğini de söyleyen Esen, CHP etrafında adaylarla ilgili dönen tartışmalarda birçok faktörün tesirli olduğuna dikkat çekiyor:

“Tek bir faktörün rol oynadığını düşünmüyorum, birkaç şey üst üste binmiş durumda. Yani parti içi istikrarlar, seçim kazanabilme ihtimali olan adaylar gibi… Bir yandan istikrar siyaseti izlemek gerekiyor bir yandan da Kılıçdaroğlu’nun seçim sonrası alınacak muhtemel bir kötü sonuç ardından kurultay daveti yapacağı düşünülerek olağanüstü kurultaya gidilirse yönetimi destekleyecek bir takımın da gelmesi düşünülüyor.”

Toparlanamayan yalnızca CHP mi?

Peki diğer muhalefet partilerinde durum nasıl?

Muhalif seçmenin bilhassa de sol muhalif seçmenin “her mevzuda dönüp baktığı ve bir şeyler beklediği” partinin CHP olduğuna işaret eden Esen, “Ama pekala CHP toparlanamıyor da diğer sol partiler yahut İYİ Parti, Kürt siyasi hareketi toparlanabiliyor mu?” sorusunun çok önemli olduğuna vurgu yapıyor ve şöyle konuşuyor:

“Normal kurallarda iktisadi eşitsizliğin ve fakirliğin bu kadar arttığı, büyük kentlerde barınma krizinin bu kadar ayyuka çıktığı ve CHP’nin de başarısız görüldüğü bir devirde mesela Türkiye Personel Partisi’nin (TİP) fırlaması lazım.bunu da görmüyoruz. TİP de dönüp dolaşıp Kadıköy’den yahut Çankaya’dan oy alabiliyor. Yani burada CHP’yi de aşan yapısal kasvetler var.”

Siyasi sistemdeki yapısal sıkıntılar

Esen, kendisinin de CHP’ye eleştirel yaklaştığını lakin şu anda Türkiye siyasetinin içine düştüğü yapısal sıkıntıların CHP’nin ötesine geçen bir husus olduğunu söyleyerek, bu problemlerin kimilerini şöyle aktarıyor:

“Genel bir otoriterleşme, otoriterleşme nedeniyle siyasi iştirakin düşmesi, muhalif seçmenlerin kendi günlük hayatlarına odaklanması ve çok fazla siyasete girmemesi, bunun sonucunda siyasetin daha profesyonel bir kitlenin eline kalması boyutları var. Siyasetteki otoriterleşmeyle birlikte muhalif olarak hâlâ direnebilen alanların; yani STK’lar, basın, belli oranda akademi ve tabii siyaset olabilir, daha örgütlü ve kaynak dağıtabilen aktörlerin eline kalması, onların da muhalefet içindeki müesses nizamı desteklemesi.”

Siyaset neden giderek profesyonelleşiyor?

Peki Türkiye’de siyaset yapma alanını daraltan sosyolojik nedenler neler?

Esen, Türkiye siyasetinin çok uzun müddettir büyük kentlerdeki rantın dağıtılması üstüne kurulduğunu ve bunun 1980’lerden beri gelen bir süreç olduğunu söyleyerek, bu nedenle siyasetin “profesyonelleştiğini” belirtiyor:

“Çünkü müteahhitler, arsa spekülatörleri, inşt şirketleri bir şekilde büyük kentlerin süratli büyüyen mahallelerindeki topraklara ulaşmak için siyasetçilerle, bürokratlarla yakın ilgi kuruyorlar ve bu yapıyı yalnızca AKP içinde değil, CHP içinde de kırmak kolay değil. Yerel idarelerle bu aktörler arasında kurulan karşılıklı çıkar sağlayan ilişkiler var. Bundan Ötürü Türkiye siyasetine katılım biraz da bu nedenle azaldı.”

Yoksulluk ile mücadele çalışmalarıyla bilinen Hacer Foggo CHP’den İzmir’de bir ilçeden belediye başkan adaylığı beklerken aday gösterilmemiş ve bu tepki toplamıştı.

Türkiye’nin önemli bir demografik dönüşümün arifesinde olduğunu da söyleyen Esen, ilk defa 1980’lerde yüzde 50 kentleşme düzeyine ulaşıldığına, yani aslında Cumhuriyet tarihinin çok önemli bir kısmında toplumun yüklü olarak kırsal bölgelerde ve küçük kasabalarda yaşadığına dikkat çekiyor.

“Ancak 1990’lardan sonra seçmenin çoğunluğu kentlerde yaşamaya başladı ki aslında bu son 30 yıllık öyküdür. Bundan Ötürü siyaset hâlâ 70’lerde kentlere göç etmiş insanların kentlerde tutunabilmek için belli hemşerilik, etnik dayanışma ağları üzerine kurulmuş durumda. Bunu iyi değerlendiren siyasetçiler yalnızca AKP’de değil aynı vakitte CHP’de ve diğer partilerde çok faal durumda.”

Esen,artık bu yapının sarsılmaya başladığını ifade ederek, “Çünkü 90’lar ve 2000’lerden farklı olarak nüfusun artık artan bir kısmı büyük kentlerde doğdu ve bu saydığım ağlara girmeden de siyaset yapmak, iş ve eğitim imkanlarına sahip olmak istiyor” diye konuşuyor.

Peki 31 Mart seçimlerinin sonrasında Türkiye muhalefetini ne bekliyor olabilir?

Esen’e göre siyaset önemli bir kırılmanın eşiğinde ve bunu şöyle açıklıyor:

“Recep Tayyip Erdoğan, Devlet Bahçeli, Kemal Kılıçdaroğlu, hatta Meral Akşener bunlar Soğuk Savaş dönemi. 1970’lerde siyasi toplumsallaşmalarını tamamlamış liderler ve seslendikleri kitle de artık çok eskide kaldı.fakat yeni jenerasyonun de siyasete girmesinin önünü kesiyorlar.”