Şimşek döneminde ekonomi ve piyasaları ne bekliyor?

İsmi uzun müddettir ekonomi yönetimi için geçen Mehmet Şimşek, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açıkladığı kabinede beklendiği Hazine ve Maliye Bakanı olarak görev aldı.

Şimşek’in evvelki devirlerinde izlediği siyasetler, bir evvelki periyotta uygulanan heterodoks siyasetlerden farklılık gösterdiği için piyasalarda modelin belli seviyelerde değişeceği beklentisi de fiyatlanmaya başlamıştı. Şimşek döneminde yabancı yatırımcıların Türk varlıklarına ilgi gösterdiği görülürken piyasada regülasyonların kabul edilebilir ölçülerde kaldığı ve fiyatlamaların piyasa dinamikleri doğrultusunda oluştuğu izlenmişti.

Şimdi dikkatler piyasalarda kur, Borsa, tahvil ve risk primi öne çıkan göstergelerdeki seyre çevrildi.

Piyasaların seyri açısından para siyaseti, rezervler, enflasyon ve mali istikrarın durumu da kritik ehemmiyette.

Piyasa uzmanları ve ekonomistler tüm bu çerçeveyi, Şimşek’in göreve gelmesiyle ekonomi ve piyasaları hangi gelişmelerin beklediğini Bloomberg HT’ye değerlendirdi.

“Kredibilite oluşturulduğunda TL varlıklarda olumlu fiyatlama bekleyebiliriz”

Murat Gülkan – OMG Capital Advisors Yönetim Kurulu Başkanı

Mehmet Şimşek’in gelmesiyle birlikte verilen mesaj, “Yeni ekonomi politikası” denilen kurgudan artık büyük ölçüde vazgeçileceğidir. Bu çok önemli ve iyi bir gelişme, zira bu patika bizi ödemeler istikrarı krizine çok yaklaştırmıştı.

Bu gelişme ile bir arada ilk olarak Türkiye’nin dış borç risk priminde, borçlanma maliyetlerinde ve genel olarak piyasaya erişiminde bir güzelleşme bekleyebiliriz. Yani CDS’imiz düşer, eurobond faizleri düşer ve bunlar çok çabuk olur.

Banka, sigorta ve gerçek kesim şirketlerinin son 5 yılda dış finansmana erişimi kısıtlanmıştı. Bu alanda da bir düzgünleşme bekleyebiliriz. ama buolmayacaktır. Kredibilitenin kaybı kolay, inşası zor oluyor. Bu yeni nizamın ne kadar kalıcı olacağı netleştikçe, bu hususlarda da bir düzgünleşme görmeyi bekleyebiliriz.”

Enflasyon, ödemeler istikrarının akabinde ikinci en büyük sorun. Enflasyonu kolay bir parametre olarak görmemek lazım. Paranın 3 temel işlevi var. Türk parası son devirde bu işlevlerini yitirmiş durumdaydı. Önümüzdeki periyotta, enflasyon nasıl bir takvimle ve patikayla, ne zaman, kaça inecek bahisler olacak. Bunu çözdüğümüz zaman Türk lirası varlıklarda olumlu fiyatlama bekleyebiliriz. ilk önce bu kredibilitenin oluşturulması lazım. “

Mehmet Şimşek’in gelmesiyle yabancı yatırımcı iştiraki artar. Ne kadar artar derseniz, manalı fiyatları hareket ettirecek düzeye ulaşır mı bunu göreceğiz. Yabancı yatırımcı dendiği zaman herkesin aklına portföy akımları geliyor. Meğer, Türk iktisadının yurt dışı irtibatları irili ufaklı bir sürü kanal üzerinden ilerliyor. Örneğin, şirketlerin yurt dışı borçlanmaları, bankaların ikili ilişkileri, sendikasyon kredileri vs.

Borsadaki yabancı yatırımcı dediğiniz şey, buzdağının görünen kısmı. Artta bütün bu sistemin işleyişiyle alakalı buzdağının altında kalan bir kısım var. Buradaki sayılar borsadan çok daha büyük. Yabancı yatırımcı dediğimizde bu alakaların ve inancın tekrar kurulması olarak da pahalandırmak lazım. Bu söylediğim kanallardaki çarklar daha ağır dönüyor.

“Ekonominin yapısal tarafında çözülmesi gereken devasa sorunlar var”

Dr. Burcu Aydın Özüdoğru – Eski IMF Ekonomisti & Bilkent Üniversitesi Öğretim Üyesi

Türkiye’de bilhassa finansal piyasalar tarafında, biraz pozitif bir habere ihtiyaç var. Şu anda Mehmet Şimşek isminin getirdiği kredibilitenin altında, “Mehmet Şimşek gelirse ortodoks siyasetlere geçiş olacak, piyasa düzenlemeleri rahatlayacak, Türkiye biraz daha olağanlaşacak, korkulan arka taraftaki krizler gerçekleşmeyecek” varsayımlar var.

Şimşek isminin getirdiği kredibilite ile bir arada ilk başta eurobondlar konusunda pozitif bir tesir olacağını düşünüyorum. Bu tesir, giriş çıkışların kolay olduğu enstrümanlarda olacaktır.

Büyük montanlı girişler, daha uzun vadeli yatırımlar için tabii ki piyasa biraz beklemek isteyecektir. 2000’li yıllardaki gibi çok büyük montanlı girişin olmasını beklemek bence aşırı optimist olur. Bir fon girişi olacaktır; ama en çok önemli mevzu Mehmet Şimşek ile uygulanacak siyasetlerin uzun vadeli olup olmayacağı ve verilen bildirinin altını dolduracak adımların atılıp atılmayacağı olacaktır.

Temel olarak şimdi herkesin odaklandığı bahis enflasyon ve para siyasetinde olağanlaşma olup olmayacağı. Ben Türkiye’nin çözmesi gereken bahisler içinde yapısal süreçlerin olduğuna inanıyorum. Bunların içerisinde de kamu maliyesi tarafı buzdağının altında görünmeyen taraf. Bunun dışında hukuk sistemi, kurumların işlerliğinin artırılması, bağımsızlığın yeniden tesis edilmesi, iş gücünün niteliğinin artırılması için eğitim sisteminin yeniden şekillendirilmesi gibi devasa sorunlar var. Türkiye’nin 15 bin dolarlık kişi başına milli gelir bandından çıkıp 25 bin doların üzerine çıkan yüksek gelirli bir ülke olmasını istiyorsak bu yapısal sorunları çözmeden hiçbir yere gidemeyiz.

Rezervlerin inşası uygulanacak para siyaseti ile birebir ilintili olacak. Yaz dönemi ithalat faturasının nispeten düşük, turizm gelirleriyle birlikte de fonlamanın nispeten yüksek olduğu bir dönem. Beklentiler iyi bir şekilde yönetilip, yurt dışından da fon akımları gelirse bu tabii ki rezervlerin güzelleştirilmesi konusunda çok önemli bir imkan sunacak.

Öte yandan, Temmuz ayında emeklilere, kamu çalışanına ve minimum fiyata yapılacak fiyat artışlarının yüksek enflasyon ortamında tekrardan iç talebe dönüşme bundan ötürü ithalatı zıplatma tesiri var. Bu büyük bir sorun. İkinci sorun ise turizm dönemi bitene kadar bu dört ay içerisinde rezervleri riski minimize edecek kadar düzeltmek beklenti dahilinde değil.

Türkiye’nin rezerv yeterlilik oranları hala birçok uluslararası kritere göre düşük kalmaya devam edecek. Kamu maliyesi tarafı hâlâ genişlemeci olmaya devam ederse bunun çok önemli bir ithalat faturası var. Rezervler gereğince kuvvetlendirilmezse, beklentiler doğrultusunda gerekli adımlar gerekli vakitte atılamazsa, güven konusunda zedelenme olursa esas sıkıntı, Ekim-Kasım’dan sonra tekrar ithalat faturasının arttığı ve Türkiye’nin turizm kaynaklı gelirlerinin düştüğü bir periyotta bu ithalatı çevirebilme hünerinde olur. O yüzden bu ayların çok kritik aylar olduğunu düşünüyorum.

“İstihdam açısından şimdi net bir şey söylemek zor görünüyor”

Prof. Dr. Erinç Yeldan – Kadir Has Üniversitesi Öğretim Üyesi

Mehmet Şimşek kamu harcamalarının azaltılacağı bir program izleyecektir. Türkiye’de işsizlik yüzde 10 bandına oturdu. Bu oran yüksek bir oran olarak kabul edilebilir.

Pandemiden sonra iktisadın diğer göstergeleri ile açıklanamayan 3 milyonu aşan bir istihdam artışı var. Ekonomik faaliyete bakıldığında tarım geriliyor. İki çeyrektir ihracat, sanayi geriliyor.
Faizlerin yükselmesi durumunda krediler daralacak. Bu durum iç tüketim bazlı çalışan ekonomiyi biraz dizginleyecek. Bu türlü bir durumda işsizliğin artması da kaçınılmaz olacaktır. Fakat bu ne boyutta olur kestirmek zor. Sarsıntı sonrası garantisiz çalışma, mevsimsellik, turizm dalının genişlemesi gibi dışarıdan öğeler de olacak. Bu nedenle istihdam açısından net bir şey söylemek zor görünüyor.

Reel gelirler gerileyecek lakin çalışanlar lehine olan ücret artış siyasetleri artık izlenmeyecektir diye düşünüyorum.

“Kamu harcama siyasetleri kıymet kazanıyor”

Prof. Dr. Seyfettin Gürsel – Bahçeşehir Üniversitesi Öğretim Üyesi

Mehmet Şimşek isminin sembolik bir bedeli var. Şimşek, güvendiği birisini Merkez Bankası’na getirecekfakat bu yetmez. Zira faiz işin bir kısmı.

İstihdam ve fiyatlar tarafından bakıldığında; taban fiyatın ne kadar olacağı, EYT’de geri kalanların maaşlarının ödenip ödenmeyeceği, memur ve emekliye refah hissesi konusunda daha önce verilmiş sözler var.

Mart’ta belediye seçimleri olacak İstanbul ve Ankara’yı yeniden kaybetmek istemeyen bir iktidar söz konusu. Bu türlü olunca da kamu harcama siyasetleri ehemmiyet kazanıyor.

Bütçe riskli, açık yüzde 6 çıkacak aynıi görünüyor. Türkiye diğer gelişmekte olan ülkeler ile ayrıştı bu mevzuda. Bütüncül olarak eski yanılgıların tekrarlanmayacağını ispat etmesi gerekiyor.