COP28’de ülkeler ilk kez iklim kriziyle mücadele için fosil yakıtlardan uzaklaşma çağrısı yaptı: Anlaşma metninde neler var?

Dubai’de düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Konferansı’nda (COP28) fosil yakıtlardan kademeli geçiş daveti yapan anlaşma taslağı onaylandı.

COP28 Başkanı Sultan el-Jaber, mutabakatın iklim değişikliğine “kapsamlı bir yanıt” sunduğunu ve “1.5 dereceyi ulaşılabilir tutmaya yönelik sağlam bir eylem planını” temsil ettiğini söyledi.

Anlaşma metninde konferans iştirakçilerinin birçoğunun talep ettiği gibi, ülkelere enerji sistemlerinde fosil yakıtların kullanımından vazgeçmeleri davetinde bulunuluyor.

Metin, sıcaklık artışlarını 1.5C ile sonlandırılması için derin, süratli ve daima azaltımlara ihtiyaç olduğunu kabul ediyor.

Anlaşmada “ilk defa fosil yakıtlardan bahsedilmesi” müzakerecilerin çoğu tarafından çok önemli bulundu.

COP28’den bildiren BBC İklim Muhabiri Esme Stallard, anlaşma metnindeki değişiklikleri ana çizgileriyle şöyle özetliyor::

“Üstlenebilir” yerine “Katkıda Bulunabilir”

Eski metin, ülkelerin bir dizi eylem “üstlenebileceğini” söylüyordu. Artık metin “ülkeleri katkıda bulunmaya çağırıyor”.

“Azaltım” yerine “geçiş yapma”

Önceki taslakta ülkelerin “fosil yakıtların hem tüketimini hem de üretimini azaltabileceği” belirtiliyordu. Şu Anda ülkelere “enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan kademeli geçiş için katkıda bulunmaya” “çağrıda bulunuyor”.

Salımların zirve noktasına ulaşması

Son taslakta, global ısınmayı 1.5C ile sınırlamak için sera gazı salımlarının 2025 yılına kadar zirve noktasına ulaşması gerektiği belirtiliyordu. Halbuki yeni taslak, bilimsel modellemelerde salımların 2025 yılına kadar zirve noktasına ulaşacağının tahmin edildiğini kabul ettiğini söylüyor.

Farklı zamanlamalar

Tüm ülkelerin salımlarınıanda düşürmeye başlamalarının beklenmemesi gerektiği, bunun ülkelerin kalkınma düzeyine bağlı olduğunun kabul edildiği yeni bir metin var. Gelişmekte olan ülkeler yüzleştikleri farklı ekonomik şartlar nedeniyle bu türlü bir tarif talep ediyordu.

“30 yıldır ilk defa fosil yakıtların sonunun başlangıcına erişebiliriz”

Avrupa Kurulu’nun İklim Kriziyle Çabadan Sorumlu Üyesi Wopke Hoekstra, anlaşma taslak halindeyken basın mensuplarına yaptığı açıklamada mutabakatın “gerçekten çok önemli olabileceğini” söyledi.

Hoekstra, bir COP metninde ilk defa fosil yakıtlardan bahsedildiğine atıfta bulunarak, “30 yıldır ilk defa fosil yakıtların sonunun başlangıcına ulaşabiliriz” dedi.

Planın, global ısınmayı hayati ehemmiyet taşıyan 1,5C maksadıyla sonlandırma hedefini garanti altına alma yönünde “çok çok önemli bir adımı” temsil ettiğini söyledi.

Daha evvelki hiçbir iklim zirvesinde ülkeler petrol, gaz ve kömürden uzaklaşmak konusunda mutabakata varamamıştı.

Fosil yakıtlar, iklim değişikliğinin akla gelen ilk sebeplerden biri olsa da bugüne kadarki iklim konferanslarının anlaşma metinlerinde nadiren bahsedildi.

Bir mutabakata varılabilmesi için ‘Paris Mutabakatı kapsamındaki ilk durum değerlendirmesi’ başlıklı taslak anlaşma metninin iklim zirvesine katılan 198 ülke tarafından onaylanması gerekiyordu.

Ev sahibi Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) Pazartesi günü delegelere sunduğu taslak, “son derece yetersiz” ve “tutarsız” diye nitelenerek tepki çekmişti.

Salı sabah stlerinde sona ermesi gereken konferansta fosil yakıt kullanımını sınırlamak için bundan sonra atılacak adımlarda muahedeye varılamaması nedeniyle müzakereler bu sabaha kadara devam etmişti.