1 Mayıs: Sendikalar geçen yılı nasıl değerlendiriyor?

Burak Abatay

Bugün 1 Mayıs Emek ve Dayanışma Günü. Türkiye, pandemi şartları altında geçen 2021 yılı 1 Mayısından bu yana pek çok hak ve emek uğraşı eylemine sahne oldu.

Başta kuryeler olmak üzere, sağlık, medya ve sanayi çalışanları haklarını aramak için kitlesel eylem ve grevlere imza attı.

Kamu çalışanları arasında da kontratlı işçilerin durumu, atamalar, imtihan tartışmaları, artırımlar ve toplu kontrat başlıklar çalışma ömründe gündemdeki yerini korudu.

Memur-Sen Genel Başkanı Ali Yalçın ve Kamu İşçileri Sendikaları Konfederasyonu (KESK) Genel Başkanı Mehmet Bozgeyik, geçen 1 yıllık vakitteki emek uğraşını ve önümüzdeki dönemki beklentilerini BBC Türkçe’ye değerlendirdi.

Yalçın, milyonlarca kamu çalışanını ve emeklisini yakından ilgilendiren 6. Dönem Toplu Sözleşme’nin 2021 yılı içinde mücadele verdikleri çok önemli alanlardan biri olduğunu söylüyor.

Yüzde 30’un üzerindeki yıllık iyileştirme de dahil olmak üzere toplu kontratlardaki kazanım sayısını 350’ye çıkardıklarını belirten Yalçın, buna karşın iktisattaki dalgalanmanın ve artan hayat pahalılığının işçilerin alım gücünü tekrar aşağı çektiğini söylüyor.

Bu nedenle 2022’ye girmeden önce ek zam tartışmasına başladıklarını ve bunun sonucunda de yasal düzenlemeyle ek zam taleplerini aldıklarını dile getiren Yalçın, buna rağmen artan enflasyon karşısında maaşların eridiğini anlatıyor:

“Şubat ayında açıklanan enflasyon, Ocak ayında maaşlara yansıyan artırımın üstüne çıktı. Memurların alım gücü düştü. Bu yüzden enflasyon karşısında aylık eşel taşınabilir sistemini gündeme getirdik. Enflasyonist bir ortamda sabit gelirlilerin ezilmemesi için eşel taşınabilir işlemeli. Aylık olmasa bile en azından 3 ayda bir olmalı.”

Eşel taşınabilir sistemi, alım gücünü önlemek gayesiyle, enflasyondaki artışlara karşı, gerçekleşen enflasyon oranında maaşlara zam yapılmasına deniyor.

Yalçın, taban fiyattaki artış ve bununla birlikte yapılan toplu kontratla birlikte memur maaşlarının, taban ücret meblağı kadar kısmının vergiden muaf tutulmasını çok önemli olduğu görüşünde.

Lakin bu muafiyetin bekar memurlara, evli memurlara göre daha fazla avantaj getirdiğini söyleyen Yalçın, daha eşit bir yaklaşımın söylediği söz edilen olması gerektiğini düşünüyor.

Mülakat ve güvenlik soruşturmaları

KESK Genel Başkanı Mehmet Bozgeyik için de garantisiz çalışma şartları, kamuda kontratlı istihdam, mülakata dayalı atamalar ve ataması olacak memurlara yapılan güvenlik soruşturmalarının, özellikle “muhalif işçi adayları üzerinde daha büyük bir zorluk getirdiğini” söylüyor.

Hükümeti, neoliberal ve özelleştirmeci siyasetleri nedeniyle eleştiren Bozgeyik, “2021’de de evvelki yıllara göre pek bir şey değişmedi. Yüz binlerce insan eğitimde kontratlı çalışıyor. 100 bini aşan insan da sağlıkta taşeron olarak çalışıyor” diyor.

Bozgeyik, tüm bunları “iş hayatına yönelik saldırılar” olarak nitelendiriyor.

Hakikaten, 15 Temmuz darbe teşebbüsü sonrasında çıkarılan OHAL’in fiilen hala sürdüğünü savunan Bozgeyik, “KHK 35. Madde ile işten çıkarma, mobbing, yer değiştirme sıkıntılarımız hala devam ediyor” diye konuşuyor.

Yerel idarelerde işten çıkarmalar

Öte yandan Ali Yalçın da, 31 Mart yerel seçimlerinin akabinde belediyelerde bir “emekçi kıyımı” yaşandığını savunuyor.

Bilhassa CHP, İYİ Parti ve HDP’li belediyeleri çalışanlar konusunda çok acımasız davranmakla suçlayan Yalçın, “Bizim üyemiz olanların tamamına yakını için işe iade davaları açtık. Çok Önemli bir kısmında da davaları kazandık ve emekçiler işlerine geri döndü” diyor.

Fakat Memur Sen Genel Başkanı, birtakım belediyelerde inatlaşmanın sürdüğünü, söylediği söz edilen emekçilerin bir yıllık mukavelelerinin akabinde yeniden kovulduğunu; bunların yaşanmaması için de ağır bir uğraş içerisinde olduklarını söylüyor.

Bozgeyik ise yerel idarelere ve üniversitelere yapılan kayyum atamalarının, işçi sınıfın yönetim süreçlerine iştirakini da engellediğini kaydederek, “Sendikal alanda görüşlerimizi ifade etmenin önü de tıkandı” şeklinde konuşuyor.

Sendikalaşma

Gerek Yalçın gerek de Bozgeyik, ekonomik kaidelerin sendikal örgütlenmeyi artırdığı görüşünde.

Geçtiğimiz Ekim ayından bu yana elektrikten ulaşıma, besinden barınmaya kadar hayatın pek çok alanında gelen artırımlar karşısında, Aralık ayında 2022 yılı bütçesinden işçi sınıfa daha fazla kaynak aktarılması maksadıyla pek çok miting düzenlediklerini belirten Bozgeyik, bu protestoların ilgi gördüğünü söylüyor.

Hükümete taleplerini dinlemediği suçlaması getiren Bozgeyik, “İktidarsa, tercihlerini sermayeden yana kullandı” diyor.

Bu hususta yapılan eylem ve iş yeri ziyaretlerini işaret eden Bozgeyik, “Kamu işçilerinin yüzünü bize döndüğünü söylemek mümkün” tabirlerini kullanıyor.

Yalçın da geçtiğimiz yıl sendikalı olabilecek 1 milyon 718 bin kamu çalışanının yüzde 64’ünün örgütlü olduğunu söylüyor ve bu oranın bu yıl içinde daha da artacağını savunuyor:

“Memurun örgütlenmesinden diğer seçeneği yok. Tabiri caizse ‘pireye kızıp yorgan yakan’ işçiler daha fazla güçsüzleşecektir. Toplu kontrat hakkımızı da örgütlü gücümüzden aldık.”

Kuryelerin eylemlerini de desteklediğini belirten Yalçın, “İnsanların saygın bir fiyata ve insani koşullara ihtiyacı var. Gayri insani çalışma şartlarına verilen tepki ve emek örgütlerinin buna gösterdiği hassasiyet ve destek çok önemli” diye konuşuyor.

‘Ekonomik gidişat işçiye yüklenmesin’

Her iki örgütün de gelecek devirde gündemlerinde kamu çalışanları için ek göstergeler var.

İki genel başkan da hükümete hakkaniyetli bir düzenleme yapılması davetinde bulunuyor.

Bozgeyik, 3600 ek gösterge de dahil olmak üzere, gelecek periyotta “insanca yaşama taleplerini” dile getirmeye devam edeceklerini söylüyor ve ekliyor:

“Ekonomik gelişmelerin yükü işçilerin sırtına yüklenmemeli.”