Zafer Günü: 9 Mayıs Rusya için neden önemli?

Rusya, her yıl 9 Mayıs’ta İkinci Dünya Savaşı’ndaki zaferini kutluyor. Zafer Günü ülkede birçok aile için çok manalı bir bayram. Rusya Lideri Vladimir Putin’in Rusya’nın Ukrayna savaşındaki büyük kazanımlarını duyurması beklendiği için bu Zafer Günü, Rus Ordusu için de başka bir mana taşıyor. Pekala bugünün değeri nedir? İkinci Dünya Savaşı, bugüne kadarki en büyük savaştı. Savaş Eylül 1939’da Almanya’nın Polonya’yı işgal etmesiyle başladı ve 1945’te sona erdi. Savaşta on milyonlarca insan hayatını kaybetti, milyonlarca insan da konutlarını terk etmek zorunda kaldı. Sovyetler Birliği bu savaşta Nazi Almanyasını mağlubiyete uğratan ittifakın bir kesimiydi ve muhtemelen savaştan en çok etkilenen ülkeydi. Zira savaşın büyük kısmı Rusya topraklarında yaşandı.

Mayıs 1945’te Almanya İkinci Dünya Savaşı’nda şartsız teslim mutabakatı imzalayarak Avrupa’da yenilgiyi kabul etti. Bu doküman, kıtadaki savaşı durdurdu.fakat Asya’da Japonya’yla savaş aynı yılın Ağustos ayına kadar sürdü. Mutlak teslimiyet mutabakatı Berlin yakınlarında 8 Mayıs’ta imzalandı. Almanlar, yerel saatle 23.01’de tüm operasyonlarını durdurdu. Rusya’da saat gece yarısını geçmişti. Bu nedenle Zafer Günü birçok Avrupa ülkesi ve ABD’de 8 Mayıs’ta Rusya, Sırbistan ve Belarus’ta ise 9 Mayıs’ta kutlanıyor. … ikincisi ise sonraki gün Berlin yakınlarındaki Rus karargahında. Zafer Günü uzun ve kanlı bir savaşı ifade ediyordu. Sovyetler Birliği’ndeki birçok aile yakınlarını kaybetti.kısa bir süre sonra Zafer Günü, anma maksadını aşarak devlet için ideolojik bir araca dönüştü.

Savaşın bitiminden yaklaşık 20 yıl sonrasına kadar 9 Mayıs Sovyetler Birliği’nde ulusal bayram değildi ve yalnızca büyük kentlerde havai fişekler ve yerel etkinliklerle kutlanıyordu. 1963’te devrin SSCB lideri Leonid Brejnev, Nazi Almanyası’na karşı bir zafer kültü siyaseti uygulamaya başladı. Kimilerine göre bunun amaçladığı ülkenin zayıflayan ideolojik temellerini ve yurtseverlik hissiyatını güçlendirmekti. Sovyetler Birliği lideri Leonid Brejnev döneminde Zafer Günü’nün ehemmiyeti arttı. 9 Mayıs’ta tüm ülkede kutlamalar ve Kızıl Meydan’da askeri merasim yapılmaya başlandı. 9 Mayıs resmi tatil ilan edildi. 21’inci yüzyılın başlarında Rus lider Vladimir Putin, Zafer Günü’ne daha fazla kıymet atfetti ve bu günü Rus kimliğinin ayrılmaz bir kesimi haline getirmeye çalıştı. Zafer Günü kutlamalarının boyutu büyüdü,fakat her geçen yıl hâlâ yaşayan ve kutlamalara katılabilecek durumda olan gaziler ve görgü şahitlerinin sayısı azalıyordu. Rusya’nın Nazizmi hezimete uğratmaktaki anahtar rolüne ilişkin resmi telaffuz 2020’de yapılan bir dizi değişikliğin modülü olarak anayasaya geçirildi.

Muhafazakar pahalar ve milliyetçiliğe vurgu yapan bu değişikliklerle Rus vatandaşlarının zafer konusundaki tarihi resmi söylemi sorgulaması yasaklandı. Vladimir Putin Zafer Günü’nün büyük bir şova dönüşmesi sürecinde çok önemli rol oynadı. Moskova Ekonomi Yüksek Okulu uluslararası İkinci Dünya Savaşı tarihi ve sosyolojisi merkezi yöneticisi Oleg Budnitski, “Zafer kültü, 2000’lerde Sovyet devrindekinden daha büyük bir şevkle canlandırıldı. Bu yüzden zafer havası hem medyaya hem de kitlesel bilince hakim olmaya devam ediyor” diyor. Budnitski, son 10 yıldaki merasimlerde atılan ve tıpkı 1945’te olduğu benzeri Rusya’nın Avrupa’nın yarısını alabileceğini ima eden “Yine yapabiliriz” sloganına gönderme yaparak şunları söylüyor: “Rusya’da zafer kültü, 2000’lerde Sovyet devrindekinden daha büyük bir şevkle canlandırıldı. Bunun olumlu sonuçları oldu: Örneğin savaşın tarihine yönelik çalışmalara odaklanıldı. Milyonlarca evrak halka açıldı ve dijital hale getirildi.fakat diğer taraftan kitlelerin militarizasyonunda artış görmeye başladık.” Yurtsever kutlamalarda daha büyük gerçekler göz gerisi edildi. Tarihçiler, İkinci Dünya Savaşı yahut Rusya’daki yaygın kullanımıyla Büyük Yurtseverlik Savaşı telaffuzunda Rusların Alman işgalini durdurmak için verdiği devasa insan kayıpları gibi temel ögeleri ikinci plana attığına işaret ediyor.

İkinci Dünya Savaşı’nda kaç Sovyet vatandaşının öldüğü tam olarak bilinmiyor.tahminler 28 milyona kadar çıkıyor. 2020’de devlet ismine yapılan bir kamuoyu yoklamasına göre ankete katılanların büyük çoğunluğu akrabalarının savaşı nerede ve nasıl geçtikleri hakkında çok az bilgi sahibi olduklarını söyledi. Ankete göre 18-24 yaş kümesindekilerin yalnızca üçte birinden azı Büyük Yurtseverlik Savaşı’nın ne zaman başladığını biliyor. (Nazi Almanyasının Haziran 1941’de Sovyetler Birliği’ne saldırdığı zaman) 2014’ten sonra Ukrayna’nın doğusundaki tansiyonla birlikte devlet medyası Nazilerle savaşa daha fazla vurgu yapmaya başladı. Rus yetkililer, Ukrayna’nın işgalinde Ukrayna’da aşırı sağcıların iktidara geldiğini söyledi ve Rusların Faşizmi yenme konusundaki tarihi rolüne dikkat çekti. Birçok Rus savaş sırasında yakınlarına ne olduğunu bilmiyor. Savaşta hayatlarını yitirenler için sivil örgütler tarafından yapılan anma teşebbüslerini devlet sahiplendi. Örneğin Sibirya’nın Tomsk kentinde bir grup bağımsız gazeteci savaşta hayatını kaybedenler için “Ölümsüz Alay” isimli bir teşebbüs başlattı.

Bu teşebbüs, halkın Zafer Günü’nde savaşta ölenlerin fotoğraflarıyla yürümesi fikrine dayanıyordu. Bu teşebbüs süratle ulusal bir fenomene dönüştü. 2015’te aynı isimle bir devlet yapılanması oluşturuldu. Hareketin asıl kurucuları dışarıda bırakıldı. “Ölümsüz Alay” bir hükümet teşebbüsüne dönüştü. Kamu çalışanları, öğrenciler ve devlet medyasının kimi zaman zarurî olarak katıldığı bir etkinlik haline geldi. Rus yetkililer, bu şekilde bu işin doğrusunun kutlamaların devlet nezaretinde yapılması olduğu mesajını veriyorlardı. Zafer Günü kutlamaları (Bu fotoğraf 2020 kutlamalarından) giderek büyümeye başladı.

2020’de İkinci Dünya Savaşı’ndaki zaferin 75’inci yıldönümü kutlamaları Covid-19 pandemisi nedeniyle Mayıs’tan Haziran sonuna kaydırılmıştı. Çok görkemli bir merasim düzenlendi. Geçit merasimine 20 binden fazla asker, yüzlerce uçak ve zırhlı araç katıldı. Rus ordusu, envanterindeki çağdaş silahlarla güç gösterisi yaptı. Ve Rusya, iki yıldan az bir süre sonra bu silahları Ukrayna’da kullanıma soktu. Rusya’nın hedefi, Putin’in dediğine göre, Ukrayna’yı “askersizleştirmek” ve “Naziler’den arındırmak” idi. Kimi uzman, Rus ordusunun bu yılki kutlamaları ‘Ukrayna zaferi’ kutlamalarına dönüştürmek istediğini söylüyor. İşgalde Kiev’in alınması ve Ukrayna Hükümeti’nin devrilmesi gayelere yönelik süratli sonuçlar elde edilemedi.Rus komutanların 9 Mayıs Zafer Günü yıl dönümü için bastırdığı düşünülüyor. Şayet bu tarihe kadar çok önemli muvaffakiyetler elde edilebilirse Moskova, Zafer Günü kutlamalarını propaganda için yeniden keşfetme bahtını yakalamış olacak.