Erdoğan’ın NATO, YPG ve Suriye atılımlarının şifreleri

Türkiye’nin İsveç ve Finlandiya’nın NATO üyeliklerini “teröre destek” suçlamasıyla bloke etmesi, Ankara ile müttefik ülkeler arasında güvenlik önceliklerinin, tehdit algılamalarının ne kadar farklılaştığını bir defa daha gözler önüne serdi.

Türkiye’nin, NATO’ta gerginliğe yol açan bu çıkışına paralel olarak Suriye’nin kuzeyine yeni bir askeri operasyon başlatacağını duyurması ise tansiyonu daha da tırmandırdı.

“Herkes hazırlıksız yakalandı”

ABD’nin önde gelen niyet kuruluşlarından Dış Siyaset Araştırma Enstitüsü’nün (FPRI) Araştırma Yöneticisi Aaron Stein, DW Türkçe’ye son gelişmeleri değerlendirirken, “Oydaşma ile karar alınan NATO’da Ankara’nın tüm ittifak ile birlikte İsveç ve Finlandiya’yı yeni üyeler olarak kabul etmemesi, fiilen Türkiye’nin vetosu manasına geliyor. Bunu bekliyor muydum? Dürüstçe söylüyorum, ne ben, ne de oburu, aslında hiç kimse bunu beklemiyordu” dedi. 

Stein, ittifak içerisinde İsveç ve Finlandiya’yı yeni üyeler olarak süratle kabul etme konusunda bir uzlaşma olduğuna işaret ederek, son anda Erdoğan’ın kimi ödünler koparabilmek ismine “adeta bir güreşe giriştiğini” söyledi. Amerikalı uzman, “Bu, kanımca Türk diplomatların çoğu dahil, herkesi hazırlıksız yakaladı ve Erdoğan bunu NATO genişlemesinden Suriye ve Ege’deki tansiyonlara kadar, akla gelecek her alanda, Batı üzerinde baskı kurmak için bir araca dönüştürdü. Ankara son derece önemli olabilir ama bu gerçekten son derece de can sıkıcı” sözünü kullandı.. 

Ankara müttefiklerini “çifte standart” ile suçluyor

Türkiye’de iktidara yakın güvenlik uzmanları ise, Erdoğan’ın beklenmedik çıkışını büyük bir diplomatik atılım olarak yorumluyor, Ankara’nın bu adımıyla, uzun yıllardır Türkiye’nin güvenlik çıkarlarını dikkate almayan ABD’yi ve diğer müttefiklerini “büyük bir yüzleşmeye” zorladığını savunuyorlar. Bu yüzleşmenin odağında da “Batı’nın terörle çabadaki iki yüzlülüğünün yattığını” söylüyorlar.

Türkiye, PKK ve onun Suriye uzantısı olarak gürdüğü YPG’nin terör örgütü olarak tanınmasını talep ediyor. AB ve ABD, PKK’yı terör örgütü olarak tanıyor, lakin YPG’yi IŞİD ile mücadele “müttefik” olarak görüyor.

YPG neden terör örgütü olarak tanınmıyor?

Batılı bir çok ülke, YPG’yi PKK ile ilintili lakin farklı bir organizasyon yapısına sahip, terör örgütü değil “ayrılıkçı bir yapılanma” olarak görüyor.

Kimi Batılı diplomatlar, 2010’lu yılların başlarında Türkiye’nin kendisinin de şahsen bu örgütlerin temsilcileri ile temaslar gerçekleştirdiğini, ayrıyeten bugüne kadar PKK’dan farklı olarak bu örgütün Türkiye’yi direkt hedef alan bir taarruzda bulunmadığını söylüyorlar.

FPRI Araştırma Yöneticisi Aaron Stein, PKK’nın 1990’lı yıllardan itibaren Avrupa ülkelerinde Türkleri hedef alan herhangi bir eylem düzenlemediğine işaret etti, hem AB’nin hem ABD’nin bu tartışmayı daha çok “Türkiye’nin bir iç sorunu” olarak görmeyi tercih ettiğini söyledi. YPG’nin, IŞİD ile uğraştaki rolüne de ehemmiyet atfedildiğine dikkat çeken Stein, “YPG bir terör örgütü olarak tanınmadı. Ve bu yasal boşluk, YPG’nin IŞİD’e karşı savaşarak, hem ABD’nin hem de Avrupalıların yardımını kazanmasına yol açtı” görüşünü dile getirdi.

“Ankara kendini anlatamıyor”

Türkiye’nin müttefiklerine tehdit algılamasını ve buna karşı izlediği stratejiyi anlatmakta zorlandığını ifade eden Stein, “Ankara kendini anlaşılır bir biçimde anlatmakta zahmet yaşıyor, elinde de zati Türkiye’nin yapmak istediğini dengeli ve anlaşılır bir şekilde anlatabilecek, müttefiklerinin gözünde inandırıcılığı olan, sağlam görülen, çok az isim kaldı” dedi.

Amerikalı uzman, şöyle devam etti:

“Aslında Türkiye ikili standarttan söz ederken, ‘Terör örgütleri ile mücadele ettiğimiz için bizi Suriye’yi işgal etmekle kınıyorsunuz, halbuki terör örgütleri sizin ülkelerinizde para topluyor. Bunu önlemek için eyleme geçin, geçmeyecekseniz de biz geçiyoruz diye bizi kınamayın’ demek istiyor. Müttefiklerinden talep ettikleri bu,bunu o kadar agresif bir şekilde yapıyorlar ki, çok az kişi Ankara’nın ne istediğini anlayabiliyor.”

Türkiye aslında uzun yıllardır müttefiklerini terör ve güvenlik mevzularında “çifte standart” uygulamakla eleştiriyor, hatta bu ülkeleri ulusal güvenliğini tehdit eden oluşumlara ve terör örgütlerine açıktan yahut üstü örtülü destek vermekle de suçluyor.

Türkiye’nin 2019 yılında Suriye’nin kuzeyine terörle mücadele gayesiyle gerçekleştirdiğini duyurduğu Barış Pınarı Harekatı müttefiklerinin sert yansısına yol açmıştı. Hatta kimileri, Türkiye’ye fiilen silah ambargosu uygulamaya başladı.

Ankara, silah ihracatında kendisine kısıtlamalar getirilirken, YPG’ye silah ve eğitim dayanağının sürdürülmesine tepki gösteriyor. Başta ABD olmak üzere, YPG’ye destekleyici ülkeleri, dolaylı da olsa, Türk askerlerinin vefatına sebep olmakla suçluyor.

Türkiye ne yapmaya çalışıyor?

Çağ Üniversitesi’nden Prof. Dr. Murat Koç, NATO’daki tansiyonun en önemli nedeninin Türkiye’nin tehdit algılamasının müttefikleri tarafından görmezden gelinmesi olduğunu söyledi.

Türkiye için evvelce farklı düzlemlerde ele alınabilen global, bölgesel ve yerel güvenlik paradigmalarının son yıllarda iç içe geçtiğini anlatan Koç, DW Türkçe’ye yaptığı değerlendirmede şunları kaydetti:

“Türkiye’nin terörün yanı sıra bir göç olgusu ile de karşı karşıya kalmasıyla, terör trendlerinde artışlar meydana geldi ve Türkiye mevcut tehditlere önlem getirebilmek için de global bir efora ihtiyaç duydu. Bunun üzerine de Türkiye, Suriye’de, zaman zaman da Irak’ta ve yurt içi harekat alanlarında, terörle mücadele harekatları başlattı.zaman içinde görüldü ki, Türkiye ile bir arada hareket etmesi gerekenler, bunu global bir sorun olarak algılaması gerekenler, bunu yapmadı. Hatta, terör örgütünün kavuştuğu silahlar nedeniyle hem güvenlik paradigması değişti hem tehdidin niteliği değişti. ama tehdidin değişen niteliği ile ilgili olarak Türkiye’nin içinde bulunduğu ittifak sistemi hala uygun seviyede tepki verebilir noktada değil.”

“İran’a rol kaptırmak istemiyor”

Uluslararası terörizm ve güvenlik bahislerindeki çalışmalarıyla tanınan Koç, IŞİD ile mücadele ettiği gerekçesiyle YPG’nin yasallaştırılmaya ve nitelik olarak da güçlendirilmeye çalışıldığını söylerken, “Bunların paramiliter ögelerle da etkileşimleri olunca, haliyle Türkiye için bu yapıların oluşturduğu tehdit katlanarak arttı, bir varlık gayreti düzeyine ulaştı. Ayrıyeten bölgede bu yapıyı araçsallaştıran tek aktör de ABD değil. Bu örgüt Rusya’nın, İran’ın, Esad rejiminin de ortak paydası” diye konuştu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Suriye’de Tel Rıfat ve Münbiç’i hedef alacağını duyurduğu Suriye’ye yeni askeri operasyonun Türkiye’nin stratejik güvenlik mimarisi için attığı adımlarını yansıttığını anlatan Koç, “Barış Pınarı Harekatı esnasında ABD ve Rusya ile varılan mutabakat uyarınca bu bölgelerde 30 km derinliğin tesis edilmesi gerekiyor. ama bundan çok daha değerlisi, Rusya’nın Ukrayna’ya odaklanması nedeniyle bölgede yaşanan güç değişiminde Türkiye İran’a rol kaptırmak istemiyor” dedi.

Washington, Suriye’ye yeni harekata ne tepki verir?

ABD Yönetimi, Suriye’nin kuzeyinde inançlı bölge inşa etmek isteyen Türkiye’ye yeni bir harekattan kaçınma daveti yaptı. Bölgedeki mevcut ateşkes çizgilerinin korumasının ehemmiyetine vurgu yapan Washington, bunu tehlikeye sokacak, tansiyonu tırmandıracak adımlardan kaçınılması gerektiğini vurguladı.

FPRI Araştırma Yöneticisi Aaron Stein, Türkiye’nin operasyon planladığını duyurduğu iki bölgede Rus askerlerinin bulunduğuna ve önümüzdeki günlerde Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov’un Türkiye’yi ziyaret edecek olmasına dikkat çekerek, “Bu husus hakkında Rusların ne düşündüğüne ilişkin sinyalleri o zaman alabileceğimizi düşünüyorum” diye konuştu.

Stein ayrıyeten, “Washington’un yapabileceği pek de bir şey yok. ‘Yoldan çekilin’ denilecektir. Bununla birlikte varsayımım, yeni bir askeri akının, Türkiye’ye yapılacak silah satışlarını daha da zora sokacağı yönünde. Tahminen de F-16 satışı ile müzakereler de uzar” dedi.

Kürt meselesine tesiri ne olur?

SWP bünyesindeki Uygulamalı Türkiye Araştırmaları Merkezi (CATS) uzmanlarından Dr. Salim Çevik ise Türkiye’nin askeri olarak hiç olmadığı kadar güçlü bir pozisyonda bulunduğunu, lakin boyut değiştiren Kürt probleminin salt askeri metotlarla, PKK’nın Türkiye sonlarının uzağına itilmesi yoluyla, çözümlenemeyeceğini söyledi.

Türkiye’nin Suriye’de yeni askeri operasyon hazırlığı ve inançlı bölge talebinin gerisinde üç ana neden bulunduğuna dikkat çeken Çevik, şunları aktardı:

“Birincisi, göçmenler bu bölgeye gönderilmek isteniyor. Avrupa Türkiye’yi bu hususta tamamen yalnız bıraktı ve Türkiye’nin haklı olduğu çok şey var ama bu formül de insani bir tahlil değil. Lakin seçimlerden önce günde bin kişi yollasalar, ayda 30 bin kişi yapar. Medya kampanyasıyla birlikte, ‘göçmen problemini Erdoğan çözdü’ diye bunu iç kamuoyuna sunabilirler. İkincisi ise PKK’nın sonlarından uzak tutulması. Üçüncü neden de Türkiye’nin denetimi altındaki bölgeye, Suriyeli sığınmacıları yerleştirip, Türkiye Kürtleri ile Suriyeli Kürtlerin arasında bir Arap koridoru oluşturmak… Stratejik olarak bunun bir mantığı olsa da, Kürt sorunun bu yaklaşımlarla çözümlenmesi mümkün değil.”

Erdoğan ne istiyor?

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın son çıkışları Batılı başkentlerde bir çok soru işaretleri yaratırken, karşılığı en çok merak edilen sorulardan biri, Türkiye’nin neden tansiyonu tırmandırdığı, müttefikleri ile problemlerini neden kapalı kapılar arkasında çözmeyi tercih etmediği.

CATS uzmanı Çevik, DW Türkçe’ye yaptığı değenlendirmede, Türkiye’de son yıllardaki pek çok dış siyaset gelişmesinde aslında iç siyaset gayelerinin tesirli olduğunu söyledi. Erdoğan’ın Batılılarla iki çalışma formu olduğunu söyleyen Çevik, şu değerlendirmeyi aktardı:

“Birincisi, Erdoğan’ın kendisini önemli, saygın bir lider olarak gösterebildiği, iyi geçinme biçimi. Oburu de Batılılara diz çöktürdüğünü iddia edebildiği hengame etme yolu, zira efelenmenin iç siyasette alıcısı var… Batılar daima tongaya düşüyor, Erdoğan da her iki prosedürü daha sonra içeride kullanıyordu. Pekala, sonra ne oldu? Biden Yönetimi Erdoğan’ı muhatap almamaya başladı. Yokmuş gibi davranınca da Erdoğan iç siyasete bir şey devşiremiyor. Bu da Erdoğan’ı çıldırtıyor. ‘Beni muhatap alın, ya el sıkışalım, gerekirse de arbede da edelim, kâfi ki o fotoğrafı iç siyaset kullanabileyim’ diyor… Bu agresifliğinin gerisinde de aslında bu yatıyor kanımca.”

Batı Türkiye’nin beklentilerini karşılar mı?

Çevik, Türkiye’nin ABD ile arasında bilhassa Suriye’ye ilişkin tehdit algılamalarında da farklılık olduğuna dikkat çekmekle birlikte, “Ama Batılalara ‘YPG’yi terör örgütü olarak tanıyın’ talebi çok da gerçekçi değil” dedi.

YPG’nin PKK ileideolojiye bağlı olduğunu, iki örgüt arasında örgütsel ve militan seviyesinde geçişkenlik bulunduğunu, birbirinden cephane aldıklarını fakat YPG’nin bugüne kadar Türkiye topraklarını hedef almadığını söyleyen Salim Çevik, “Türkiye Batılı ülkelerden PKK ile YPG arasındaki silah ve işçi transferinin bitirilmesini isteyebilir. Batı, YPG’ye verdiği silahların PKK’ya verilmemesini teminat altına almalı. Bu çok yasal bir talep. Sahiden terör kabahatine bulaşmış olanlar varsa da çok tabii ki barındırılmamalılar. ama şimdiye kadar gündeme getirilen şahıslar de bu kanaati doğurmuyor açıkçası” dedi.

“ABD, Türkiye’ye güvenmiyor”

Türkiye, Suriye’nin kuzeyinde, içinde YPG’nin yer aldığı bir siyasi yapının denetimi altında bir bölge istemiyor. Pekala, Ankara’nın Washington’u ikna etmesi ne kadar mümkün ?

Bu soruyu yanıtlayan Salim Çevik, “Yakın tarihte ABD’nin Kürtleri destekledikten sonra vazgeçtiği, onları ortada bıraktığı çok vaka var.fakat temel sorun şu: ABD’nin Türkiye’nin istediği noktaya gelmesi, bütün Türk-Amerikan bağlarında orijinal bir sayfa açılmasıyla olabilecek bir şey. ABD, Türkiye’ye güvenmiyor, bu çok açık” dedi.

“Terör tarifi çok geniş”

CATS uzmanı Çevik’e göre Batılı başşehirler ile Ankara arasında terörle mücadele konusunda yaşanan görüş ayrılıklarının temelinde yatan bir diğer neden de Türkiye’deki terör tarifinin, demokratik hukuk devletlerinden farklı olarak, çok geniş yapılması.

Türkiye’de terör soruşturması geçirenlerin sayısının çok yüksek olduğunu, AKP iktidarının siyasi muhalefeti daima terör örgütleriyle ittifak içerisinde olmakla suçladığını söyleyen Çevik, siyasi protestolara katılmak, siyasi aktivizm hatta tweet atmanın bile terör suçlamasıyla karşı karşıya kalınmasına yol açabileceğine işaret ederek, Batılı ülkelerde esasen bu yaklaşıma tepki olduğunu hatırlattı.