AB ile Türkiye, Rusya yaptırımları için masaya oturacak

Avrupa Birliği (AB) ile Türkiye, Rusya yaptırımları nedeniyle yaşanan tansiyonu ortak bir çalışma grubu ile aşmayı hedefliyor.

AB Komitesi’nin Finansal İstikrar ve Sermaye Piyasaları Birliği Sorumlusu Mairead McGuinness’in geçen hafta gerçekleştirdiği Türkiye ziyaretinde, bahsin kapsamlı bir şekilde ele alındığı öğrenildi. Her iki taraf için büyük değere sahip ekonomik alakaların zarar görmemesi için “yapıcı bir diyalog” yürütülmesi konusunda uzlaşmaya varıldı.

Yeni ortak girişim

DW Türkçe’nin edindiği bilgilere göre AB Kurulu ile Türk hükümeti, Rusya’ya yaptırımların delinmesini engellemeye odaklanacak bir çalışma grubunun oluşturulması için ortak teşebbüs başlattı.

Bu yolla, AB’nin Ukrayna işgali nedeniyle Rusya’ya karşı uyguladığı yaptırımların Türkiye üzerinden delinmesi, baypas edilmesi riski azaltılmaya çalışılacak. AB’nin Türkiye ile ekonomik ilgilerinde, Gümrük Birliği’nde, sonuçlar doğurabilecek mümkün meselelerin da önlenmesi hedefleniyor.

McGuinness, Türkiye ziyaretini, AB’de geçen hafta Rusya’ya yönelik sekizinci yaptırım paketinin kabul edilmesinin çabucak akabinde gerçekleştirdi. Bunun sebebi de son yaptırım paketine yeni ögelerin eklenmiş olması. Artık AB yaptırımlarını delen Avrupalı şirketlere yardım eden yabancı şirketlere karşı da adımlar atılabilecek.

İhlale yardım edenlere yaptırımlar yolda

Sekizinci paketle birlikte, AB yaptırımlarının delinmesi yasağının ihlal edilmesini kolaylaştıranlara da kısıtlayıcı tedbirler uygulanabilecek. Gerçek ve hükmî bireyler, şirket ve kuruluşlar, AB’nin yaptırım listesine alınabilecek.

AB Kurulu Başkanı Ursula von der Leyen, “yaptırımların delinmesini engelleme uğraşlarımızı artırıyoruz” derken, bu karardan kimlerin etkilenebileceğine de şu sözlerle açıklık getirmişti:

“Örneğin, AB’de bir malın alınması, bunu üçüncü bir ülkeye götürülmesi, oradan da Rusya’ya gönderilmesi, bizim yaptırımlarımızın delinmesidir ve bunu yapan bireyler yahut şirketler yaptırım listesine alınabilir. Ben bunun çok caydırıcı olacağı kanaatindeyim.”

AB yetkililerinin verdiği bilgilere göre, yasak kapsamındaki malların Rusya’dan Avrupa’ya, menşei gizlenerek üçüncü bir ülke üzerinden sokulmaya çalışılması durumunda da yaptırım uygulanabilecek.

AB’nin Türkiye endişesi

AB bu yolla yaptırımlarının üçüncü ülkeler üzerinden baypas edilmesini önlemeye çalışıyor. Brüksel açısından bu listenin başında da, Gümrük Birliği’nde bulunan, lakin yaptırımlara destek vermeyen Türkiye bulunuyor.

Türkiye geçen aylarda yaptığı açıklamalarda, Rusya ile Ukrayna arasında diplomatik tahlil için efor sarfettiğini söyleyerek, AB’nin yaptırımlarına katılmayacağı mesajını vermişti.

Ancak Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile ekonomik ve ticari ilişkileri daha da geliştirecek adımlar atmaları, son periyotta iki ülke arasındaki ticaret hacminde rekor artışların olması, Brüksel’in kaygılarını artıyor.

Bu gelişmeler Avrupa başşehirlerinde AB yaptırımlarının Türkiye üzerinden delinebildiği şüphesini, riskini artıran emareler olarak görülüyor.

Ankara’ya net mesajlar

AB Kurulu üyesi McGuinness, Türkiye temaslarında, Gümrük ve Maliye Bakanı Nureddin Nebati, Ticaret Bakanı Mehmet Muş, Merkez Bankası Başkanı Şahap Kavcıoğlu ve iş dünyası ile temsilcileri ile görüşmeler yaptı.

AB kaynakları, bu görüşmelerde Brüksel’in tasalarının ve beklentilerinin, açık bir şekilde paylaşıldığını dile getiriyorlar.

Öte yandan, AB Komisyon sözcüsü, DW Türkçe’ye yaptığı açıklamada, McGuinness’in ziyareti sırasında Rusya’ya yönelik yaptırımların uygulanmasına çok güçlü bir şekilde odaklanıldığını ve bu yaptırımları delme ve baypas etme teşebbüslerinin tespit edilip, tesirli tedbirlerle yok edilmesi gerekliliğine de dikkat çektiğini söyledi.

Gümrük Birliği nedeniyle AB ile Türkiye arasında malların serbest dolanımı söz konusu. Rusya da yaptırımlar nedeniyle Avrupa’dan direkt alamadığı kimi ürünleri, Türkiye üzerinden temin etmeye çalışıyor. Bu da AB’yi endişelendiriyor.

Soru işaretleri giderilmeye çalışılacak

Avrupa Birliği bilhassa, askeri alanda yahut stratejik diğer alanlarda kullanılabilecek yüksek teknoloji ürünlerini Rusya’nın Türkiye üzerinden temin etmesini engellemek istiyor.

Türk hükümeti, Rusya’ya yaptırımlar uygulamamakla birlikte, AB yaptırımlarının baypas edilmesine, delinmesine izin verilmeyeceğini açıklamıştı. Türk tarafı, AB yaptırımlarının Türkiye üzerinden delindiği iddialarının kanıt temelli olmadığı, somut verilere dayanmadığı görüşünde. Yaptırımlar dahiline giren ürünlerin, bilhassa de çift kullanımlı eserler kapsamına girenlerin, Türkiye ile Rusya arasındaki ticarete mevzu olan ana kalemleri oluşturmadığı kaydediliyor.

Ancak AB, Türk tarafının soru işaretlerini gidermesini istiyor ve bu hususların oluşturulacak çalışma kümesinde masaya yatırılması bekleniyor. AB’li kaynaklar McGuinness’in Türkiye’deki son görüşmelerinin çok yapan geçtiğini söyledi. AB Kurulu’ndan bir yetkili, “Türk muhataplarımız, AB yaptırımlarının nasıl işlediğini çok net bir şekilde anlamış durumda” dedi.

Gümrük Birliği sekteye uğrayabilir mi?

Bu ortada Avrupa Komitesi tarafından bu hafta açıklanan 2022 Türkiye Raporu’nda Türkiye’nin AB’nin Rusya yaptırımlarını uygulamamasının Gümrük Birliği’nde de problemler yaratabileceği uyarısı yer aldı.

AB-Türkiye Gümrük Birliği’nin askeri gayelerle kullanılabilecek eserler dahil malların serbest sirkülasyonuna fırsat verdiğine, AB’nin Rusya’ya karşı uyguladığı yaptırımlara Türkiye’nin katılmamasının bu nedenle yaptırımları zayıflatma riskine yol açtığına dikkat çekildi.

Raporda, “Gümrük Birliği’nin işlemeye devam edebilmesi için tarafların mevcut kurallara tam olarak riayet etmesi ve karşılıklı güveni zedelemekten kaçınması gerekiyor” denildi.

Uyarı ne manaya geliyor?

AB’nin, bu uyarısı ile nasıl bir mesaj vermeyi hedeflediği uzmanlar tarafından tartışılıyor. Yaptırımlar kaynaklı tansiyonun giderilememesi, meselelerin büyümesi halinde, AB’nin Türkiye ile ticaretinde belli mallarda kısıtlamalara gidebileceği iddia ediliyor.

Alman Marshall Fonu’nun (GMF) Brüksel’deki kıdemli uzmanı Kadri Taştan, Türkiye ile AB arasında aslında Gümrük Birliği kaynaklı pek çok sorun bulunduğunu, yaptırımlar konusu ile buna yeni bir başlığın daha eklendiğini söyleyerek, “AB, aslında burada provoke etmek istememekle birlikte, Türkiye’yi uyarıyor” dedi.

Türkiye’den Rusya’ya ihracatın bir senede neredeyse iki kat arttığına, bu artışın AB’de kuşkulara yol açtığına ve bu kaygının de Türkiye Raporu’na yansıtıldığına işaret eden Taştan, “Aslında AB bu raporda ‘Şüphelerimiz, telaşlarımız var’ diyor. Bence bu Komisyon Başkanı von der Leyen’ın bir iki gün önce yaptığı açıklama ile birlikte okunmalı. Von der Leyen, herhangi bir ülke ismi vermemekle birlikte, AB üyesi olmasalar da, AB’de yerleşik olmasalar da, birliğin Rusya’ya yaptırımlarının ihlal edilmesine yardımcı olanların peşinde olacaklarını çok net bir şekilde vurguladı” diye konuştu.

“İş dünyasına kılavuz dayanağı verilmeli”

Türkiye’deki iş dünyası da bu gelişmeleri dikkatle takip ediyor. TÜSİAD AB Temsilcisi Dilek Aydın, AB’nin Rusya’ya uyguladığı yaptırımlarla ilgili gelişmeleri yakından izlediklerini, üyelerini bilgilendirdiklerini aktardı.

DW Türkçe’ye konuşan Aydın, içinden geçilmekte olunan bu kritik süreçte Türkiye ile AB arasında sağlıklı, saydam ve yapan bir diyalogun büyük ehemmiyet taşıdığına dikkat çekerken, öngörülen yaptırımlar hakkında iş dünyasına daha sağlıklı ve tesirli bir kılavuz takviyesi verilmesinin de büyük ehemmiyet taşıdığını kaydetti.

“Gümrük Birliği hemen güncellenmeli”

Dilek Aydın’a göre yaptırımlar konusunda Türkiye ile AB arasında yaşananlar bir defa daha Gümrük Birliği’nin güncellenmesinin ne derece çok önemli olduğunu ortaya koyuyor.

“Gümrük Birliği’nin yeni dünya kaidelerine uygun, ticaretin tabiatına uygun bir şekilde süratle güncellenmesi gerekiyor” diyen Aydın, şunları kaydetti:

“Daha önce koronavirüs krizi sırasında da yaşadık, şu anda de Rusya’nın Ukrayna savaşı ile bir sefer daha teyit ediliyor. Her krizde değer zincirlerinin yıpranmasına sebep olacak anların önüne geçmek için artık kesinlikle acil olarak Gümrük Birliği’nin güncellenmesi gündeme alınmalıdır. Biz 2015’ten beri bunu söylüyoruz. Gümrük Birliği’ni güncellemeye başlayabilseydik, daha sağlıklı, faal işleyen bir Türkiye-AB bağlantısından söz ediyor olurduk. Bu yapılmış olsaydı yalnızca yaptırımlar konusunda değil, yeşil dönüşüm, dijital dönüşüm başlıklarında da ahenk konusunda daha ileri bir noktada olurduk.”