Amasra maden faciası: Mukadderat değil ihmal mi?

“Liyakat ortadan kalktı”

DW Türkçe’ye konuşan Bağımsız Maden İş Sendikası Örgütlenme Uzmanı Başaran Aksu’ya göre, son örneği Amasra’da yaşanan maden kazaları kamudaki işleyişin aşınmasıyla alakalı.

Aksu, Amasra’da 2022 yılında kamuya ait bir maden işletmesinin göstermesi gereken dikkat, disiplin, liyakatli, tecrübeli ve birikimli halin ne yazık ki söylediği söz edilen olmadığını belirtiyor. Türkiye Taşkömürü Kurumu’nun (TTK) giderek içinin boşaltıldığını, yönetim düzeneklerinde siyasi yakınlıkların dikkate alındığını ifade eden Aksu,  “O zincir kırılınca bir defa sağlıklı bir maden, üretim planı, işleyişi ve yönetimi ortaya koymak zor” diyor.

Denetim eksikliği

Madencilerin maden yöneticilerinin, işletme müdürlerinin ve vardiya amirlerinin kendilerine verdiği talimatı yerine getirmekle mükellef olduğunu dile getiren Aksu, “Denetim sistemi yani Enerji Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın rutin kontrolleri olması gerekir. Yapılan kontroller sonucu sunulan raporlarda verilen buyrukların ve düzeltme taleplerinin de harfiyen yerine getirilmesi gerekir. fakat nadiren bu raporlar sağlıklı oluyor. Sağlıklı bir rapor çıksa bile bu rapordaki talimatları yerine getirebilecek bir yönetim tutumu göremiyoruz” diye konuşuyor.

Denetimlerin çoğunlukla kurumlara ve işletmelere evvelce haber verildiğini söyleyen Aksu, göstermelik bir kontrol pratiğinin işlediğine dikkat çekiyor. Başaran Aksu, kamu işleyişinde en tepeden başlayan aşınma ve erozyonun emekçilerin hayatını direkt etkileyen böylesi sonuçlar ürettiğini vurguluyor.

Cezasızlık politikaları

Gerek kamu gerekse özel işletmelerde yöneticilerin emekçi vefatları karşısında adil yargılanmadığını ve ceza almadığını, bu bahiste bir caydırıcılık olmadığını ifade eden Aksu, Soma maden faciası ve dava sürecine dikkat çekiyor.

13 Mayıs 2014’te Manisa’nın Soma  ilçesinde, Soma Holding tarafından işletilen kömür ocağında meydana gelen maden faciasında 301 kişi hayatını yitirmişti. Lakin facianın üzerinden 8 yıl geçmesine karşın, haklarında soruşturma başlatılan devlet vazifelileri için bir buçuk yıldır iddianame hazırlanmadı. İşletmenin sahibi Can Gürkan ise 4 buçuk yıl hapis yattıktan sonra 2020 yılındaki infaz düzenlemesinden yararlanarak cezaevinden çıktı.

Amasra’daki maden faciasıyla da ilgili patlamanın nasıl yaşandığı ve sorumlularının kimler olduğu dair idari ve adli soruşturma başlatıldı. Lakin Aksu’ya göre geçmiş deneyimler bu soruşturmanın işlerliğinin olmayacağına işaret ediyor. Başaran Aksu, “Bu soruşturma da şu an insanları, kamuoyunu, aileleri teskin etmek, yatıştırmak üzere fonksiyon görecek. Kamuoyunun ilgisi fikir, bir yıl sonra, iki yıl sonra bu durum da unutulacak. Yaşanan yaşandığı ile ortada kalacak” tabirlerini kullanıyor.

Toplumun beşte dördünün sömürü sisteminde can tıraş çalışmak durumunda kalırken hakkını türel yollarla arayamadığını belirten Aksu, şöyle devam ediyor: “Sonuçta 41 tane emekçinin ailesine, yuvasına, çocuğunun çoluğunun hayatına ateş düşüyor. Onlar bütün bu acıyı bütün şeyiyle kıvrana kıvrana yaşamaya devam ediyorlar. Bir iki gün, üç gün, beş gün sonra da her şey unutuluyor. Amasra’da ölenler de bir data olarak tarihte yerlerini alacaklar. Bir hayatı var mıydı, bir aşkı var mıydı, çocuğuna bu akşam için bir söylediği söz var mıydı, o söylediği söz yerine getiremeden mi gitti? Sıradan emekçinin, madencinin hayatı ve onun hayatındaki bedeller kimsenin umurunda değil.”

Kamunun tasfiye süreci

İşçi temsilcilerine göre daima tekrarlanan kazalar kamuyu tasfiye eden sürecin de bir yansıması.

DW Türkçe’ye konuşan Enerji-Sen’in Kurucu Genel Başkanı Kamil Kartal, iktidar tarafından uygulanan neoliberal siyasetler ve özelleştirme süreçlerinin TTK’nin çok önemli bir şekilde daraltılmasını, daraltılan bölgelerin de TTK’nin elinden alınarak rödovans ismi altında sermayeye devredilmesini gündeme getirdiğini belirtiyor.

Rödovans, maden ruhsat alanlarının işletme hakkının özü kendisinde kalması şartıyla hak sahibi tarafından mukavele ile gerçek ya da hukuksal bir bireye, bir süre tahsis edilmesi manasına geliyor. Söz konusu uygulamanın Amasra’da da çok somut bir şekilde görüldüğünü ifade eden Kartal, TTK’nin kendi madeninin derhal yanı başında, kendi alanının içerisinde Hattat Holding’in devasa büyük bir madeni olduğuna dikkat çekiyor.

Bu maden faaliyete hazırlanırken TTK’ya bağlı olarak çalışan Amasra işletmesinde çalışan madenci sayısının bir dönem 5 binin üzerindeyken şu anda 400’e indirildiğini vurgulayan Kartal, “Vardiyalarda 100-110 çalışanla çalışırsanız hele hele de üretim vardiyası diye tabir ettiğimiz 4-12 vardiyasında 85 insanı aşağıya sokarak onları üretime zorlarsanız, o personeller üretim mi yapacak, tahkimat mı yapacak, nakliye mi yapacak, denetim mü yapacak, disiplini mi sağlayacak, gereç mi taşıyacak, gaz ölçülerini mı ölçecek? Ne yapacak” diye soruyor.

Geçen yıl 208 kaza gerçekleşti

TTK’nın faaliyet raporuna göre ise 2021 yılında Amasra işletmesinde ana üretimde 549 personel çalışıyordu. İşletmede geçen yıl 208 iş kazası gerçekleşti.

Kamuoyunun katliamdan sonra  haberdar olduğu Sayıştay raporuna dikkat çeken Kartal, “Ciddi biçimde işçi eksikliğinin yapılan işin niteliği açısından bakıldığında acilen giderilmesi gerektiği,zamanda sülfat altı yani deniz düzeyinin altında bir faaliyet yürütüleceğinden, yani eksi üç yüz ve dört yüz kotlarında üretime başlayacağından ötürü buralarda metanın daha da fazla olacağını, buna yönelik havalandırma sistemlerinin de güçlendirilerek gerekli tedbirlerin alınması gündeme getirilmiş burada” diyor.

Kartal, TTK Genel Müdürü Kazım Eroğlu’nun daha önce bölgede kurum genel müdürlüğü de yapmış biri olarak raporun yazıldığı periyotta yapılan ihtarların ne manaya geldiğini çok iyi bilmesi gerektiğine işaret ediyor.

2013’te sekiz emekçinin hayatını yitirmesine neden olan Kozlu maden faciasına ilişkin davada devrin TTK Kozlu kurum müdürü olan Eroğlu, tali kusurlu sayılarak dört yıl hapis cezasına çarptırılmış, bu ceza yapılan indirim sonucu para cezasına çevrilmişti.

“İktidarın talimatıyla hareket ediyorlar”

“TTK Genel Müdürü ve yönetimindekiler, maden işletmelerindeki problemleri, burada yaşanan istihdam daralmasının ne manaya geldiğini, ortaya çıkacak olan durumun personel sağlığı ve iş güvenliği açısından telafisi mümkün olmayacak ziyanlara sebebiyet vereceğini bilmeyecek insanlar değil” diyen Kamil Kartal, “Ama siyasal iktidarın talimatlarıyla hareket ettiklerinden, emekçi sağlığı ve iş güvenliği tedbirleri maliyet ögesi oluşturduğundan, doğal olarak ellerinden geldiğince kamuyu tasfiye eden ve özel kesime maden alanlarını peşkeş çeken bir süreç inşa ediyorlar” diye ekliyor.

Benzer süreçlerin Soma’da da Ermenek’te de Amasya’da da Karadon’da da ve şu anda Amasra’da da yaşandığını belirten Kartal, “Bu sistem devam ettikçe, bu düzen devam ettikçe, tedbir alınmayıp, iş güvenliği maliyet ögesi olarak görülüp iktidarın atadığı bürokratlar tarafından gündeme getirilirse, esas strateji de özel sektörü beslemek ve kamuyu tasfiye etmek şeklinde biçimlenirse bu katliamlar, iş cinayetleri devam edecek” diye konuşuyor.