AB’de Türkiye’deki seçimlere ilişkin gergin bekleyiş

Değer Akal

Saygın fikir kuruluşu Avrupa Islahat Merkezi’nin (CER) kıdemli uzmanı Luigi Scazzieri, 14 Mayıs’ta yapılacak seçimlerin Avrupa Birliği (AB) -Türkiye ilişkileri için de çok önemli bir dönüm noktası olduğuna dikkat çekerek “Kemal Kılıçdaroğlu’nun seçim galibiyeti ilgilerin güçlenmesinin yolunu açar” dedi. “Seçimler sonrası AB ve Türkiye: Yeni bir devrin başlangıcı mı?” başlığıyla yayımlanan tahlilini DW Türkçe’ye değerlendiren Scazzieri, AB’nin Türkiye’de “çalkantılı” bir seçim sürecine hazırlıklı olması gerektiğini, seçim sonuçlarına göre de çok önemli kararların alınmak zorunda kalınacağını anlattı.

Avrupa dış siyaset ve güvenlik uzmanı İtalyan Scazzieri, seçimlerde yaygın manipülasyon yapıldığına dair deliller olması yahut Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın seçimi kaybetmesine karşın iktidarı bırakmak istememesi halinde AB’nin çok zor tercihler, çetin kararlar almak zorunda kalabileceğine dikkat çekerek “Bu senaryonun gerçekleşme ihtimali bir çok Avrupalı siyasetçiyi endişelendiriyor” dedi. Erdoğan’ın iktidarda kalması halinde, son on yılda keskin bir şekilde berbatlaşan münasebetlerin daha da ağır türbülanslara sahne olabileceğine işaret eden Scazzieri, buna rağmen Millet İttifakı’nın adayı Kılıçdaroğlu’nun kazanması durumunda bunun AB-Türkiye bağlarında yeni bir sayfanın açılması için çok çok önemli bir imkan sunabileceğini vurgulayadı.

CER kıdemli uzmanı Luigi Scazzieri’ye DW Türkçe’nin sorularını yanıtladı:

– Tahlilinizde, Recep Tayyip Erdoğan’ın iktidarda kalmaya devam etmesi halinde AB-Türkiye bağlarında uzun soluklu, türbülanslı bir devrin yaşanabileceğine dikkat çekiyorsunuz. Yaşanması olası gelişmelerle ilgili öngörüleriniz karamsar bir geleceğe işaret ediyor. Bunun sebeplerini anlatır mısınız?

Erdoğan iktidarda kalmaya devam ettiği takdirde AB-Türkiye bağlarında çok daha ağır türbülanslar yaşanması olası. Bilhassa seçimlerde çok yaygın manipülasyon yapıldığına dair deliller olması yahut seçimi kaybetmesine karşın Erdoğan’ın iktidarı bırakmak istememesi halinde AB çok zor tercihler, çetin kararlar almak zorunda kalabilir. Bu senaryonun gerçekleşme ihtimali bir çok Avrupalı siyasetçiyi endişelendiriyor. Bilhassa Erdoğan’ın hala NATO’nun İsveç üyeliğini engelliyor olması nedeniyle… Zira Erdoğan’ın İsveç’in NATO üyeliğine verilecek onayı, iktidarda kalmasının Avrupalılar tarafından kabul edilmesi karşılığında, bir koz olarak kullanması ihtimalinden kaygı ediliyor…

– Pekala dediğiniz çok daha ağır seçim manipülasyonu yaşanması yahut Erdoğan’ın seçimi kaybetmesine karşın iktidarı bırakmak istememesi durumunda AB nasıl bir tepki gösterir?

Türkiye’nin üyelik sürecine son verilmesi, kilit pozisyondaki Türk yetkililerine yaptırım uygulanması gündeme getirilir. Kanımca bu hususta AB’de önce önemli bir bölünme yaşanır, akabinde da bir noktada uzlaşı olur: Türkiye’nin tam üyelik müzakereleri sonlandırılır. ama diyelim ki Erdoğan seçimleri adil bir şekilde kazandı. Ben Erdoğan’ın iktidarda olduğu bir Türkiye’nin esasen AB üyelik statüsünü daha uzun süre muhafaza edebileceğini düşünmüyorum… 

– Seçimleri muhalefetin adayı Kemal Kılıçdaroğlu’nun kazanması durumunda AB – Türkiye bağlarını nasıl bir gelecek beklediğini aktarabilir misiniz?

Muhalefetin adayı Kemal Kılıçdaroğlu’nun seçim galibiyeti, AB-Türkiye ilgilerinde tansiyonun düşmesini sağlayacak, AB-Türkiye partnerliğinin güçlendirilmesinin yolunu açacak. Zira muhalefet parlamenter sisteme dönüş için anayasal ıslahat, Merkez Bankası’nın ve yargı bağımsızlığının yeniden tesis edilmesini vaat etti. Erdoğan’ın askeri ve müdahaleci dış siyasetini eleştiren muhalefet, ayrıyeten AB ve ABD ile ilişkileri güzelleştirmek istediklerini de duyurdu. Bu yönde atılacak adımlar, ilgilerde çok çok önemli ve olumlu bir ivme yaratır.

– Muhalefetin seçimleri kazanması halinde, AB ne tıp adımlar atar?

AB, yeni hükümetin istikrara kavuşmasına yardımcı olmalı. İlk adım olarak siyasi diyalog her seviyede, her alanda ağırlaştırılır. Bu, her iki tarafın birbirini daha iyi anlaması ve işbirliği için de inancın yeniden tesisine yardımcı olacaktır. Ayrıyeten AB’nin, Türkiye’nin ekonomik çalkantılarıyla başa çıkması için yeni hükümete de destek olması gerekecek. Orta vadede ise Türkiye vatandaşları için vize serbestisi ve Gümrük Birliği’nin güncellenmesi müzakerelerinin başlatılması hedeflenmeli. Her iki taraf da ortalarındaki farklılıkların üstesinden gelmek için irade gösterirse, gerekli çabayı sergilerse, AB-Türkiye bağlarında yeni bir periyoda girilir.

– AB, muhalefetin iktidara gelmesi durumunda zordaki Türk ekonomisine ne çeşit dayanaklar sağlayabilir?

Her seviyede, her siyaset alınında, ağır siyasi diyaloğun başlatılması başlı başına çok önemli olacak. Batı’nın Türkiye’nin artık değiştiği ve bu nedenle Avrupa ve Batı tarafından kucaklandığı yönünde vereceği iletiler yabancı yatırımcılar için büyük ehemmiyet taşıyacak. Bu olumlu rüzgar, Türkiye’ye yabancı yatırımların yeniden akmasını, TL’nin güçlenmesini sağlayacak. Daha sonra depremzedelere yardımlar gibi alanlarda yardımlar artırılabilir tabii…

– AB’nin Türkiye’ye mali yardımlarda bulunması ne kadar mümkün ?

AB, aday ülke Türkiye’ye ek finansman sağlanması konusunda mevcut bütçesinde çok az bir meblağ kaldığını, hareket alanının dar olduğunu söylüyor. AB, birlik olarak fakat Türkiye, IMF’ye gittiği takdirde, kredi garantisi sağlayacak kapsamlı bir makro-finansman destek programıyla Türkiye’nin uygun krediler almasını sağlayabilir. ama bundan bağımsız olarak üye ülkeler Türkiye ekonomisine destek konusunda daha esnekler. Yeni hükümetin vaat ettiği ıslahatları hayata geçirmesiyle birlikte üye ülkeler ikili seviyede ticaretin kolaylaştırılması, ikili mali işbirliği, enerji ve altyapı projelerii alanlarda Türkiye ile bağlarını geliştirerek zordaki Türk ekonomisine destek olabilirler. Ayrıyeten, askeri gemiler eşliğindeki sondaj faaliyetleri nedeniyle 2019’da Türkiye’ye kredilerini büyük ölçüde sonlandıran Avrupa Yatırım Bankası (AYB), yeni hükümetin AB’ye karşı daha az çatışmacı bir tavır sergilemesi halinde, Türkiye’deki projelere yönelik kredilerini artırabilir.

– Analizinizdezamanda seçimleri muhalefet kazansa da Türkiye’nin artık eski Türkiye olmadığına, Rusya ve Kıbrıs kaynaklı kimi tansiyonların de sürebileceğine dikkat çekiyorsunuz. Bunu açar mısınız?

Artık Türkiye, AKP öncesindeki Türkiye’den, yani 2002 öncesi Türkiye’den farklı bir ülke. Son periyotta yaşadığı ekonomik meselelere karşın eski Türkiye’ye kıyasla çok daha varlıklı, diplomatik ve askeri açıdan da çok daha güçlü bir ülke. Muhalefet seçilse de Türkiye bir şekilde yeniden stratejik olarak otonom olmak isteyecektir. AB ile Kıbrıs ve Rusya konusundaki görüş ayrılıkları da muhtemelen sürecektir. Lakin muhalefetin seçimleri kazanması ve vaat ettikleri benzeri hakikaten güçler ayrılığını sağlayacak anayasal ıslahatların yapılması, parlamenter sisteme dönüşün sağlanması, Erdoğan’dan farklı olarak daha yapan ve yüzünü yeniden Batı’ya dönmüş, askeri tehditler yerine diplomasiye tartı veren bir dış siyaset izlenmesi, tekrar de bağlantılarda çok daha olumlu bir ivme olmasını sağlayacaktır.

– Muhalefetin seçimleri kazanması durumunda Gümrük Birliği müzakerelerinin başlatılabileceğini söylüyorsunuz. Pekala ya dondurulan üyelik müzakereleri?

Gümrük Birliği müzakerelerinin başlaması, Türkiye iktisadının AB’ye daha güçlü bir şekilde entegre olduğu, vakitte da Türkiye’nin üyelik kriterlerine ahenginin güçlendiği manasına gelir. Tüm üye ülkeler uzlaştığı takdirde de üyelik müzakereleri de yeniden başlayabilir…. ama kanımca gerçekçi maksatlar belirleyerek, ilişkileri basamaklı olarak güzelleştirmeye odaklanılmalı. AB’ye tam üyelik muhalefetin tercih ettiği seçenek olabilir ama artık AB’ye üye olmayan lakin tekrar de başarılı bir Türkiye’yi hayal etmek de mümkün. Bakın Ukrayna ve Gürcistan’ın üyelik müracaatları AB’yi komşularıyla bağlantılarını nasıl düzenleyeceğini düşünmeye itti. Etaplı bir genişleme, üyelik öncesinde farklı siyaset alanlarında daha güçlü bir entegrasyonu mümkün kılabilir. Yani Türkiye’nin sahiden AB ile yakınlaşmak istemesi halinde artık münasebetlerin nasıl şekillendirilebileceğine dair daha fazla seçenekler var. Türkiye’nin de bu süreçten yararlanabileceğini düşünüyorum.

Peki sizce AB, Erdoğan’ın iktidarda kaldığı bir Türkiye ile bağlarını nasıl şekillendirir?

İlişkiler gergin olmaya, Türkiye ile işbirliği de lakin mümkün olduğu surece, yalnızca transaksiyonel yani göç ve enerji gibi makul alanlarda, münferit çıkarlara dayalı işbirliği biçimde devam eder. Gümrük Birliği’nin güncellenmesi müzakereleri başlayamaz. AB başkanlarının Türkiye ile bir serbest ticaret mutabakatı konusunda uzlaşması ise daha kolay olabilir. Zira bu Gümrük Birliği’nden farklı olarak daha az ortak kurallar, daha düşük seviyede ticari entegrasyonu temsil ediyor…

– Bu ortada tahlilinizde Avrupalıların Türkiye’deki seçimlerin adil olmasını teminat altına almaya odaklanması, bunun için gayret göstermeleri gerektiğine işaret ediyorsunuz. AB bu bahiste ne yapabilir?

Çok titiz olunması gerekiyor. Zira herhangi bir şey söylediğinizde seçimlere müdahale ediyormuşi görünebilirsiniz.fakat seçimlerin adil olmasında ısrar edilmeli ve perde arkasında gerekli bildiriler AB’li diplomatlar tarafından, diplomatik yollardan verilmeli. AB’nin elinden geleni yaptığını, Türk demokrasisini desteklediği sinyali verilmelidir.