Af Örgütü’nden İran’daki 2022 protestolarına ilişkin rapor: Sivil halka saldıran 87 yetkili insanlığa karşı suçlar işledi, Uluslararası Ceza Mahkemesi’nde yargılanmalılar!

Uluslararası Af Örgütü, İran’da 2022 yılında gerçekleşen ‘Kadın, Yaşam, Özgürlük’ protestolarının bastırılması sürecinde insanlığa karşı suç işlediği belirtilen 87 yetkiliyi tespit eden kapsamlı bir rapor yayımladı. İlgili yetkililer hakkında soruşturma açılması talep edilen raporda, protestolardaki ölümlere ilişkin olarak Birleşmiş Milletler nezdinde uluslararası bir ceza adalet mekanizması kurulması çağrısı yapıldı.

Uluslararası Af Örgütü, İran’da 2022 yılında Jina Mahsa Amini’nin ahlak polisi gözetimindeyken hayatını kaybetmesinin ardından başlayan “Kadın, Yaşam, Özgürlük” protestolarının dördüncü yılında yeni bir rapor yayımladı. Binden fazla sayfadan oluşan raporda, İran devlet aygıtının protestoları bastırma politikası incelenirken, olaylar sırasında insanlığa karşı cinayet, işkence, zorla kaybetme ve tecavüz gibi suçların işlendiği tespiti yer aldı.

Rapor kapsamında, protestoların bastırılmasında rol alan ve aralarında İran İslam Devrimi Muhafızları ile İran İslam Cumhuriyeti Polis Teşkilatı (FARAJA) mensuplarının da bulunduğu 87 yetkilinin ceza soruşturmasına tabi tutulması gerektiği belirtildi. Listede Şubat 2026’da ABD ve İsrail tarafından düzenlenen askeri saldırılarda hayatını kaybeden İran Dini Lideri Ali Hamaney ve Genelkurmay Başkanı Muhammed Bakıri’nin yanı sıra, dönemin İçişleri Bakanı Ahmed Vahidi ile İçişleri Bakanı Yardımcısı Mecid Mir Ahmedi’nin de isimleri yer aldı.

Azınlıklara yönelik orantısız müdahale tespiti

Af Örgütü’nün raporunda, Kürt ve Beluç topluluklarına mensup kişilerin güvenlik güçlerinin müdahalelerinde orantısız şekilde hedef alındığı ifade edildi. Beluçların ülke nüfusunun yüzde 5’ini, Kürtlerin ise yüzde 10-15’ini oluşturmasına karşın, kaydedilen can kayıplarının yüzde 62’sinin bu gruplardan olduğu vurgulandı. Sistan ve Belucistan eyaletinde 20’si çocuk 106 Beluç’un; Kürdistan, Kirmanşah ve Batı Azerbaycan eyaletlerinde ise 13’ü çocuk 95 Kürt vatandaşın güvenlik güçlerinin müdahaleleri sonucu hayatını kaybettiği belgelendi.

Uluslararası ceza adalet mekanizması çağrısı

Örgüt, BM Genel Kurulu’nu uluslararası bir ceza adalet mekanizması kurmaya ve üye devletleri durumu Uluslararası Ceza Mahkemesi Savcılığı’na taşımaya davet etti. Uluslararası Af Örgütü Genel Sekreteri Agnès Callamard, rapora ilişkin değerlendirmesinde devletin yargısal ve anayasal yapısının bir cezasızlık sistemi oluşturduğunu belirterek, “Raporumuzda toplanan ve incelenen kapsamlı kanıtlar şu konuda şüpheye yer bırakmıyor: İran yetkilileri 2022 yılındaki ‘Kadın, Yaşam, Özgürlük’ ayaklanmasını bastırmak için insanlığa karşı suçlar işledi. Devletin muhalefeti ortadan kaldırmak için öldürücü güç kullanma politikası uyarınca; onur, insan hakları ve köklü siyasi değişim talep eden sivil halka karşı yaygın ve sistematik bir saldırı başlattılar” ifadelerini kullandı.

Raporda ayrıca, ABD ve İsrail’in askeri operasyonlarının İran sivil halkı üzerindeki etkilerine de dikkat çekilerek, bölgede kalıcı bir ateşkesin sağlanması ve çatışmalar sırasındaki ihlallerin bağımsız şekilde soruşturulması gerektiği vurgulandı.

( BÜLTEN )