AFAD’ın yapısı tartışmaya açıldı

Kıvanç El

Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde (TBMM) 11 ilde zelzelenin yarattığı yıkımı araştıran Meclis Araştırma Komitesinde Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı’nın (AFAD) yapısı da gündeme geldi. Sarsıntısı de yaşayan MHP Hatay Milletvekili Lütfi Kaşıkçı, sarsıntıda ilk 48 saatte organize olamaması ile eleştirilen AFAD’ın yapısına ilişkin, “Yetkilerin bölünmesini aranızda lütfen tartışın” diyerek AKP kurmaylarına seslendi. 

2 milyon kişi çadırda 

AFAD Başkanı Yunus Sezer kuruluna katılarak bilgi verdi. Depremin tesir alanının 1 milyon 200 bin kilometrekare ve Suriye, Irak, İran, Mısır ve Lübnan’ı da etkileyecek şekilde olduğunu söyleyen AFAD Başkanı, “Ülkemizde 11 kent ve 62 ilçede yoğun yıkımlar meydana getirdiği ve tekrar, bu kent ve ilçelerimizin dışında da 21 vilayetimizde ve 171 ilçemizde de yeniden, şekilde az hasar, orta hasar, ağır hasar diyebileceğimiz hasar tespitleri yapıldı” dedi. 

7.7 Pazarcık zelzelesinin yakınlarında 3 metreye varan yer değişimleri, 7.6 Elbistan zelzelesinin yakınlarında 7 metreye varan yer değişimleri gözlendiğini söyleyen Yunus Sezer, “Toplamda 501 bin 69 çadır suramı gerçekleştirildi. Çadırda barındırılan kişi sayımız da 2 milyon afetzededir” diye konuştu.

“Yönetmelikte sorun yok ama…” 

Komisyonda söz alan AFAD Afet Araştırmaları Merkezi Müdürü Prof. Dr. Kürşat Esat Alyamaç ise, “Deprem Yönetmeliği’miz yeterli mi, yetersiz mi?” şeklinde çok fazla soru geldiğini belirterek şöyle konuştu:

“Bizim gerçekten mühendislik hizmeti görmemiş bir yapı stokumuz var; ilk önce bunu bir görmemiz lazım. Kamera kayıtlarında 6’ncı saniyede yıkılan bina var. Bu, mümkün olmayacak bir şey. Bu yapı zati zor ayakta duruyor manasını taşır, böyle bir sorunumuz var. Şu anda inanın, dünya ne düzeydeyse yönetmelik olarak oradayız, orada da bir sorun yok. Hatta daha güzelini arıyoruz fakat yıkımın sebebi kesinlikle yönetmelikteki kurallar değil, yönetmeliğe uyulmayan hatta hiçbir mühendislik hizmeti almayan yapılar; sorunumuz burada.”

“Gelenden gidenden fırça yedi” 

Deprem sırasında Antakya’da bulunan MHP Hatay Milletvekili Lütfi Kaşıkçı da konuşmasında AFAD Hatay kent Müdürünün ilk günlerde çok eleştirildiğini söyleyerek, “‘Kurumlar geç kaldı, süratli hareket etmedi’ vesaire, işin bu tarafını kesinlikle tartışacağız. AFAD Hatay İl Müdürüne çok üzüldüm, yani on beş gün boyunca AFAD Müdürü gelenden fırça yedi, gidenden fırça yedi. Gelmeden önce de helalleştik kendisiyle. Korkmuştufakat bunu da belirtmek istiyorum, korkmuştu ki hepimiz korktuk. Yani bu kadar büyük bir felaketten korkmamak zati başka bir duyguyu içerisinde barındırır” dedi.   

MHP’li Kaşıkçı, AFAD’ın çok fazla sorumluluk aldığını belirterek, şu değerlendirmeyi yaptı:  

“Arama kurtarma mı yapacaksınız, milletin yeme içme muhtaçlığını mı karşılayacaksınız, çadıra mı bakacaksınız? O kadar büyük bir sorumluluğunuz var ki. Bu bölünürse, paylaşılırsa daha mı rahat olur, bu mevzuyu lütfen önümüzdeki süreçte aranızda tartışın, yani AFAD yalnızca arama kurtarma yapmıyor ki. Tuvaletten duşa kadar, beslenmeye kadar, çadıra kadar, çadırların altyapısına kadar, mezar yerine kadar; o kadar bu mevzu ile uğraşıyorsunuz ki. Sanki yalnızca arama kurtarma farklı bir şekilde mi değerlendirilmeli? Bu, birincisi. Tekrar, ikinci bir husus, özellikle arama kurtarma ekipleri gelene kadar o bölgedeki sivillerin kolay bir eğitimden geçirilmesinin çok önemli olduğunu düşünüyorum. Sanki bu gücümüzü organize edip, bu gücümüzü bilinçlendirip muhtemel sarsıntılarda, özellikle kırsaldaki insanımızın süratli bir şekilde şehre gelip arama kurtarma faaliyetlerine destek vermesi sağlanabilir mi?” 

“Altyapı çöktü” 

CHP’li Gökan Zeybek de , AFAD’ın yaptığı tüm il afet raporları ve risk analizlerine atıfta bulunarak, “Tüm risk tahlillerimiz çöktü yani AFAD’ın bize anlattığı bütün risk tahlilleri çöktü. Ne dediler? ‘İki saatin içinde bütün GSM operatörlerini uydu üzerinden İletişim Başkanlığının koordinasyonunda, tek merkezde yöneteceğiz ve göreceksiniz hiçbir biçimiyle iletişim çökmeyecek’ dediler. Sistem çöktü. Kaynaklarını verimsiz yatırımlar yerine en büyük risk kabul edeceği, ulusal güvenlik olarak gördüğü riskli binaların iyileştirilmesi ve dönüştürülmesi için kaynak ayırılması gerekiyor” dedi. 

“Çıkarmamız gereken dersler var”  

Vekillerin tenkitlerini dinleyen AFAD Başkanı Sezer, vilayetlerde afet risk çalışmalarının yapıldığını belirterek, “AFAD olarak bizler koordinasyon kurumuyuz ve eksik kalan, koordinasyon gerektiren bütün hususlarda bizim müdahil olmamız gerekiyor. Bu hususta da grubumuzla birlikte uyumda yer alan bakanlıklarımızla bir arada bu çalışmaları yürütme uğraşı içerisindeyiz. Burada her kurumun alması gereken dersler var, bizlerin de kendi adımıza aldığımız çok büyük dersler var” diye konuştu. Her kurumun, “Türkiye Afet Müdahale Planı” ve “Risk Azaltma Kurumu” kapsamında alması gereken misyonlar olduğunu söyleyen Yunus Sezer, “Yeni bir anlayışın ortaya konması gerekiyor” değerlendirmesi yaptı.   

“Sağlam konutlara girsinler” 

Meclis komitesinde AFAD Başkanı hiçbir vatandaşın sağlam bile olsa evine girmediğini, herkesin çadır istemesi nedeniyle sıkıntılar yaşandığını söyledi.  Komisyon Başkanı AKP’li Veysel Eroğlu, “sağlam binalara bakıp en iyisi vatandaşı oraya yönlendirmek lazım” dedi. Sezer, “girmiyorlar, dehşet var artçılardan dolayı” derken Eroğlu, “yani herkese çadır vermek yerine sağlam binaları şahsen tespit edip, halka güven verip oraya yerleşmesini sağlamak lazım” tabirlerini kullandı.  

Sezer, “Afetin de kendine göre bir psikolojisi var. Yaşanan travmanın büyüklüğünden ötürü insanları ne kadar ikna ederseniz edin kendileri ruhsal olarak hazır olmadan oraya girmeyecekler” karşılığı verdi.