Almanya’dan Türkiye’ye askeri ihracat en düşük düzeyde

Elmas Topcu

Alman hükümetinin açıkladığı son sayılara göre, Türkiye’ye askeri ihracat 2021’de son 22 yılın en düşük düzeyine ulaştı.

Sol Parti Milletvekili Sevim Dağdelen’in verdiği bir soru önergesine cevapta Alman hükümeti, 2021 yılında Türkiye’ye askeri ihracat için 35 müracaata onay verildiğini ve bunun fiyatının 11 milyon 101 bin 197 euro olduğunu açıkladı.

Yapılan dört askeri ihracat müracaatının da reddedildiği, bunların da toplam bedelinin 349 bin 375 euro olduğu belirtildi, lakin reddedilenlerin hangi ürünleri kapsadığına dair ayrıntı verilmedi.

Alman hükümetinin geçen yıl Türkiye’ye yönelik verilen askeri ihracat izinlerinden yedisinin denizaltı ya da denizaltı teknolojileri alanında olduğu, Türkiye’ye satışına izin verilen toplam 11 milyon 101 bin 197 euroluk gerecin 6 milyon euroluk kısmının de denizcilik alanında olduğu dikkat çekti.

2017-2021 arasında iktidarda olan Hristiyan Birlik (CDU/CSU) ile Sosyal Demokrat Parti (SPD) koalisyonundan oluşan son Merkel hükümeti döneminde Almanya’dan toplam 4,5 milyar euroluk silah ve askeri teçhizat ihracatı yapılmıştı. Türkiye’nin de o periyot alıcı ülkeler arasında ilk sıralarda bulunduğu ortaya çıkmıştı.

Alman Haber Ajansı dpa‘nın ulaştığı, Federal Ekonomi Bakanlığı’nın “gizli” ibareli bir dokümanına göre, Türkiye’nin 2018 ve 2019’da toplam 587 milyon 400 bin euro ile Almanya’nın askeri ihracatında birinci sırada yer aldığı görülmüştü. En çok satışı yapılan askeri ihracat gereçlerinin de deniz kuvvetlerine ve denizaltı alanında olduğu belgelenmişti.

2019 yılında Türk ordusunun Suriye’ye yönelik operasyonları üzerine Almanya NATO ülkesi olmasına karşın Türkiye’ye yönelik askeri ihracatında sıkı denetime gitmiş, ihracat müsaadelerini radikal biçimde azaltmıştı. Periyodun başbakanı Angela Merkel, Ekim 2019’da yaptığı bir hükümet açıklamasında Türk Silahlı Kuvvetlerinin YPG’ye yönelik operasyonlarını “büyük jeopolitik sonuçları olan bir insanlık dramı” olarak nitelemiş, “Bu şartlar altında Alman hükümeti Türkiye’ye silah satmayacaktır” diye konuşmuştu.

Alman hükümeti, 15 Temmuz 2016’dan sonra insan hakları ve demokrasi alanındaki gelişmeleri münasebet göstererek, Türkiye’ye askeri ihracat için yapılan müracaatları sıkı kontrole tabi tutmaya başlamıştı.

Örtülü ambargo iddiası

Almanya’nın Türkiye’ye askeri teçhizat satışında kısıtlamalar getirmesi Ankara’da rahatsızlık yaratıyor. Almanya’nın Türkiye’ye “örtülü ambargo” uyguladığı tezini 2017 yılında ilk olarak dönemin Savunma Bakanı Nurettin Canikli dile getirmişti. Canikli, “Birçok Amerikan ve Alman firması savunma eserlerinde kullanılan yedek kesimleri örtülü bir şekilde ambargo uygulayarak Türkiye’ye vermiyor, geciktiriyorlar. Şu anda içinde yaşadığımız durum, tablo bu” diye konuşmuştu.

Eylül 2021’de de Savunma Bakanı Hulusi Akar Almanya ile “ambargo” problemini konuşmuş, Türkiye’nin istediği kimi askeri gereçlerin ihraç izinlerinde sorun yaşandığını dile getirmişti. Bahsi geçen alanda yüzlerce askeri gerecin söylediği söz edilen olduğunu, tank motorlarından obüs bataryalarının motorlarına pek çok eseri kapsayan bir listeyi Almanya tarafına ilettiklerini, alımı konusunda umutlu olduklarını da aktarmıştı.

Son olarak 24 Mart’ta Brüksel’de düzenlenen NATO olağanüstü zirvesinden dönerken konuşan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da bir sefer daha bu hususa değindi ve “Savunma endüstrimizin önüne şahsen kimi müttefiklerimiz tarafından konan kısıtlamaların artık kaldırılması ortak menfaatimizedir. Müttefikler arasında gizli-açık ambargoların bırakın uygulanmasını, gündeme dahi gelmemesi gerekir” dedi.

Bahis Almanya Başbakanı Olaf Scholz’un 14 Mart’ta düzenlediği ilk Türkiye ziyaretinin basın toplantısında da gündemdeydi. Scholz, Türkiye’ye “örtülü ambargo mu uygulanıyor?” halindeki bir soru üzerine, Türkiye’ye yönelik “ambargo” uygulanmadığını, lakin Almanya’nın son yıllarda sıkı denetimlere tabi bir askeri ihracat siyaseti izlediğini ifade ederek iddiaları geri çevirdi.

Sevim Dağdelen’den sert tenkit

Soru önergesini veren Federal Meclis Dışişleri Komitesi’nin Sol Partili üyesi Sevim Dağdelen ise askeri ihracat izinlerindeki azalmaya karşın sert açıklamalar yaptı. Dağdelen “Komşu ülkelerini ateşe veren, bombalayan, işgal eden otokrat Erdoğan’a satılan her silah bir fazla demektir” sözlerini kullandı. Dağdelen, 2020’de Doğu Akdeniz’de Türkiye’nin gaz arama faaliyetleri nedeniyle de tırmanan tansiyona dikkat çekerek “Almanya’nın Türk Deniz Kuvvetleri’ni silahlandırmayı sürdürmesi skandal” dedi ve Türkiye’ye askeri ihracatın yasaklanması istikametindeki talebini tekrar etti.

Sol Parti ile iktidardaki Scholz hükümetinin koalisyon ortağı, geçen devirde muhalefette bulunan Yeşiller, geçen sene, insan hakları ihlalleri, Doğu Akdeniz, Dağlık Karabağ, Libya ve Suriye siyaseti nedeniyle Türkiye’ye tam bir silah ambargosu uygulanması için Alman meclisine önerge sunmuşlardı. Önerge, Haziran 2021’de meclis genel kurulunda görüşülmüş ve reddedilmişti.

Türkiye tarafının kendilerine savunma alanında “örtülü ambargo” uygulandığı istikametindeki tezlerine da Sol Partili milletvekili Dağdelen “Devamlı satış müsaadesi çıktığı sürece hangi ambargodan bahsediliyor?” sözleriyle tepki gösterdi.

Dağdelen’e göre, Altay tankı için işbirliği sağlanamamış olsa da iştirakler “el altından” sürüyor. Sol Partili vekil, Savunma Sanayi Başkanlığı ve Roketsan tarafından modernize edilen, 2020’de kamuoyuna tanıtılan Leopard tanklarının yerli zırh modüllerindeki pek çok ayrıntının, Alman savunma devi Rheinmetall’in İstanbul’daki yan kuruluşu IBD Deisenroth’un savunma sistemlerine çok benzediğini belirtiyor.

Almanya’da CDU/CSU ile SPD’den oluşan evvelki Merkel koalisyonu görevi devretmeden çabucak önce yaklaşık 5 milyar euroluk silah ve askeri teçhizat ihracatına daha onay vermiş, o son müsaadelerle birlikte 2021’de onaylanan silah ve askeri teçhizat ihracatının toplam hacmi 9 milyar euroya ulaşmış, bu da yansılara neden olmuştu. Almanya’dan silah alan ülkelerin başında, insan hakları ihlallerinde bulunmakla suçlanan, Yemen ve Libya’daki çatışmalara müdahil olan Mısır geliyor. Evvelki hükümetin dönem teslimden çabucak önce Mısır’a üç savaş gemisi ve 16 hava savunma sisteminin satışına da onay verdiğinin ortaya çıkması da sert tartışmalara neden olmuştu.

Almanya’da iktidardaki Sosyal Demokrat (SPD), Yeşiller ve Hür Demokrat Parti (FDP), hükümet için bağlayıcılığı olan unsurları de içeren yeni bir “Askeri ihracatı denetim kanunu” çıkaracağını açıklamıştı. Bu çerçevede çalışmaların Perşembe günü başladığı duyuruldu. Ekonomi Bakanlığı Müsteşarı Sven Giegold, kanunun hazırlanma sürecinin şeffaf ve sivil toplumun da iştirakiyle yapılacağını söyledi. Yasal düzenlemenin hazırlığı kapsamında dün yapılan ilk toplantıya bilim insanlarının, sivil toplum kuruluşları ile kiliselerden temsilcilerin katıldığı, 6 Nisan’da düzenlenecek ikinci etap görüşmelerde ise askeri alanda faaliyet yürüten şirketler ile dala dair patron örgütlenmeleri temsilcileri ile bir araya gelineceği duyuruldu.