Avukat Demirkale yanıtladı: Çocuk istismarı nedir, yasalar ne diyor, uygulamada ne tür eksiklikler var, neler yapılmalı?

İç hukuk mevzuatı da buna uygun hale getirilmek zorundadır ve getirilmeye de çalışılmaktadır. Örneğin çocuk mahkemelerinin kurulması, çocuklarla ilgili sosyal inceleme raporu hazırlanması, tutuklamanın son deva olması ya da onarıcı adalet sisteminin tartışılması uluslararası kontratlar çerçevesinde gerçekleştirilmekte. Eksiklikleri olmakla birlikte ahenk maddeleri bir bütün olarak bakıldığında ana unsurların tamamının uluslararası mukavelelerde olduğunu kabul etmek gerekir. Aslında şunu söylemek yanlış olmayacak: Kâfi ki birileri uygulamak istesin. Çocuk Müdafaa Kanunu’nun temel prensipleri ve uluslararası kontratlar, çocukların korunmasına dair düzenlemenin temellerini belirlemekte. Uygulama noktasındaki kararlılıktır çok önemli olan. – Diğer prosedür ve maddelerde olduğu gibi. Evet evet.  

Fotoğraf: Serra Akcan / csgorselarsiv.org

Medyanın rolü nedir?
– Medya çalışanlarının yaptığı birtakım haberler var ve bu haberlere bazen tırnak içerisinde tasvip etmeyeceğimiz, onaylayacağımız manşetler atıyorlar. Bunlar hukuksal süreci etkiliyor mu yahut etkiliyorsa nasıl etkiliyor? Bu alandaki çocukla ilgili çalışanların ya da çocuk haberciliğini gerçekleştirenlerin dikkat etmesi gereken en çok önemli kural kapalılık. Çocukların tanınmasına, kimlik bilgilerinin ortaya çıkmasına neden olacak hiçbir haber lisanının kullanılmaması gerekir. Şu Anda medyanın çocuk haberciliğinde, çocuk istismarının ortaya çıkmasında ya da sürecin takibindeki rolü çok önemli sahiden.burada basın özgürlüğü, halkın haber alma hakkı ya da çocuğun korunmasının bir istikrar içerisinde yürütülmesi gerekir ve çocuğun korunması da öne çıkmak zorundadır.

“Yetişkinlik vakitlerinde kimlik değiştirmek zorunda kalan çocuklar var”
Özellikle son yıllarda insanların adalet sistemi içerisinde yaşadıkları meseleler sosyal medyada da adalet arayışına neden olmakta. İşte basın da bu çerçevede bir rol üstlenmekte.fakat bundan çocuklar da etkilenmekte.

Şu Anda bir kısmının iyi niyetle yapıldığını kabul etmek gerekir. Yani burada iyi niyetle problemlerin çözülmesi, failin yakalanması ya da bir biçimde sonuca ulaşmak ismine yapılan bir haber lisanı ya da bir sosyal medya paylaşımının uzun vadede çocuklar üzerinde sakıncaları olabileceğini ya da anlık da olsa fark etmez, bunu kabul etmek lazım. Yetişkinlik vakitlerinde kimlik değiştirmek zorunda kalan çocuklar var. Zira o periyotlarda yaşanılan mağduriyetler nedeniyle ilerleyen ömürde hayatlarına devam etmekte zorlanabilmektedirler.

“Çocuğun teşhiri, sonraki ömrünü yürütürken çeşitli kasvetlere neden olacak sonuçlar ortaya çıkarabiliyor”
Kanunlarda da çocukluk periyodundaki suç mağduru ve suç faili olmasına ilişkin korunmasına dair düzenlemeler söz konusu. İşte basın kanunundaki düzenleme, RTÜK yasasında da bir karar var. Keza adli sicil kayıtları saklıdır. Örneğin 18 yaşın altındaki çocukların çocuk yargılamaları saklıdır.toplumda infial uyandıran, suç mağduru ya da suç faili olan çocuklarla ilgili haber lisanında mlesef biraz kamuoyunun ilgisini çekecek şekilde acı tabirlerle sorun dile getirilmektedir.çok az haber lisanında olaydaki bireylerin sorgulamasına, gerçek sorumluluğun düşünülmesine neden olacak sözler kullanılmakta. 10 yaşındaki bir çocuğun 300 tane suç kaydı varsa, “suç makinesi” , “bu çocuk iflah” olmaz bir haber başlığıyla sunmak yerine, “10 yaşındaki bir çocuğun nasıl 300 tane suç kaydı var” sorusunu sordurmaktır çok önemli olan. Zira evet 12 yaşın altındaki çocukların ceza kovuşturması yoktur. Yani bir yargılamanın öznesi olamazlar.fakat bu çocuklarla ilgili müdafaa sistemleri var. Sorunu yalnızca ailelerin üzerine atmak ya da çocuğun bunu alışkanlık haline getirmesi genel yargılarla pahalandırmak son derece zarar verici sonuçlar doğuracaktır. Keza mağdur çocuklarla ilgili olarak da çocuğun korunmasına dönük bir haber yapıldığı ifade edilirken dahi aslında o çocuğun teşhiri, sonraki ömrünü yürütmesi noktasında çeşitli sorunlara neden olacak sonuçlar ortaya çıkabilmekte.  

“Bu süreci izleyen, dinleyen, duyan ve tanıklık eden tüm çocuklarmağduriyetleri yaşıyor”
Habercilik lisanı kıymetlidir. Sosyal medya paylaşımlarında da bu bahiste son derece ihtimamlı olmak gerekir. Aslolan çoğu zaman çocuğun kimlik bilgilerinin korunması olmalıdır. Son vaka ile birlikte kıymetlendirecek olursak, ölen bir çocukla ilgili habercilik yapılırken ya da o bu husus ile ilgili tartışmalar yürütülürken -ki bir ceza soruşturmasına dair çok az kişinin bilgisi olduğunu düşünerek- o tartışmaların hep soru işareti ile izlenmesi gerektiğini düşünüyorum. Bir kısmının da palavra yanlış bilgilerle yapıldığı gibi bir kante kavuşuyoruz sonrasındaki açıklamalarla birlikte değerlendirildiğinde. ama mlesef örneğin o mezarı ziyaret eden çocuklarla ilgili görüntüler televizyonda ve basında yayınlanabiliyor. Bu süreci izleyen, dinleyen, duyan ve tanıklık eden tüm çocukların damağduriyetleri yaşadığını kabul etmemiz gerekir. Zımnilik temel kuraldır.  

– Sosyal medyadan bahsettiniz. Ben oradan devam etmek istiyorum. Dijital ortamda türel açıdan çocukların maruz kaldığı istismar çeşitleri neler?
TÜİK verilerine göre Türkiye’de bireylerin internet kullanımı yüzde 87 gibi bir sayıya ulaştığından, hane halkında da yüzde 95 internet kullanımı olduğundan bahsediliyor. İnternet kullanımının bu kadar yaygın olması evet bir yanıyla olumluluktur.

Eğitime katkı sağlar, maharet gelişimine neden olur vesaire…bunun yanında aşırı zaman harcamak ya da oradaki dünyanın içerisinde yaşamak, yaşına uygun olmayan içeriklerle muhatap olmak, dolandırıcılığa maruz kalmaki istismara açık tehlikeleri de içerisinde barındırmakta.

“Çocukların reklam materyali olarak kullanılması engellenmeli ve müdahale edilmelidir”
Çocuğun şahsen kullanımından kaynaklı tehlikelerin yanında, ebeveynlerin çocuklarına risk oluşturabilecek ya da çocukların ziyanına neden olabilecek sosyal medya paylaşımlarının olduğunu ve bunların da denetlenmesi gerektiğini ifade etmek yanlış olmayacaktır. Çocuklarının çok fazla fotoğraflarının, görüntülerinin paylaşılması, reklam materyali olarak kullanılması hareketlilikler de kesinlikle engellenmeli ve müdahale edilmelidir.

“Sanal alemdeki cinsel şiddet, bu alanda özel bir çalışmayı gerektiriyor”
Bunun yanında akran şiddetinin en ağır yaşandığı alanlardan birisidir sosyal medya. Çocukların hukuk okuryazarlığının yanında dijital okuryazarlığı da bilmesi gerekiyor. Çocuk oyunları, çocukların girmiş oldukları eğitim siteleri vesairenin düzenli olarak denetim edilmesi gerekiyor. Bunun yanında dijital ortamda işlenen şiddet tipleri de farklılaşıyor ve ceza kanunları da bunlara yetişme noktasında çok sınırlı sonuçlara ulaşabiliyor. Özel bir çalışma gerektiriyor. Mlesef sanal alemdeki cinsel şiddet en azından bu alanda özel bir çalışmayı gerektiriyor. Örneğin oyun karakterinin çalınması nitelikli dolandırıcılık olarak ifade edilebilir.temas içermeyen cinsel davranış cinsel taciz olarak ifade ediliyor. Bunun yanında cinsel emeller için çocukların teşvik edilmesine dair bir düzenleme ceza kanunlarında karşılık bulmuyor. Burada herhalde esas üzerinde durulması gereken hususlardan birisi, tahminen de tüm dünyanın temel sorunu şu: Teknoloji, toplumsal gelişmeden süratli ilerliyor ve buna yetişme noktasında da son derece muhafazakâr bir alan olan hukukun daha eksik ve yetersiz kalıyor. Bu alanda çok daha ağır bir çalışma yapmak ehemmiyet taşımakta.

“Çocuk Hakları Mukavelesi en fazla üye ülkenin imzaladığı ama en çok ihlal edilen sözleşme”
– Çocuk istismarı hadiselerinde toplumsal bir sessizlik var ve bunu kırmak için hangi türel düzenlemeler olmalı? Çocuk istismarı tüm dünyada çok önemli bir sorun. Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Mukavelesi en fazla üye ülkenin imzaladığı sözleşmeen çok ihlal edilen de bir kontrat aynı vakitte. Çeşitli sebepleri var elbette: yoksulluk, savaş, göç, iklim meseleleri… Bunlar çocuk istismarını artıran nedenler.bu problemlerin en az seviyede hissedildiği bölgelerde, ülkelerde de çocuk istismarı söz konusu.

“Eğitilmesi, değiştirilmesi, öğretilmesi gereken kişi yetişkinlerdir”
İstismarın büyük oranda gücün kullanılmasıyla alakalı olduğunu kabul etmek gerekir. Ve temel kural: Çocuk istismarında sorumluluk çoğu zaman yetişkindedir.

Eğitilmesi, değiştirilmesi, öğretilmesi gereken kişi yetişkinlerdir. Elbette çocuklar da birtakım korunma tedbirlerini bilmeli, en azından bedenini tanımalı, kendisinin herhangi bir şekilde rahatsız olduğu bir davranışa maruz kaldığında yardım isteyebileceği bir yetişkin olduğu konusunda bilgi sahibi olmalı.

“Fail herkes olabilir”
Yardım destek sınırlarının son derece yaygın bir biçimde çocukların ulaşılabilir alanlarında olması gerekir. Örneğin, yardım destek çizgilerinin çocuk oyunlarının kesinlikle bir kenarında köşesinde yer alması gerekir. Bugün itibarıyla, örneğin Alo 183 ya da 155 112 yardım destek sınırlarının çocukların bilgisi ve görgüsüne hitap edecek şekilde bulundukları her alanda ulaşılabilir olmasını son derece çok önemli olduğunu belirtmek isterim.fakat bunun yanında çocukların korunmasında dikkat edilmesi gereken en çok önemli mevzulardan bir tanesi, dokunulmaz alanların çocuk muhafazasında olmaması gerektiğidir. Yani nedir burada kastedilen? Fail herkes olabilir. Her sosyal statüden, yakın bireyden, anne, baba, kardeş, komşu, öğretmen ya da buna aynı aklınıza gelebilecek herkes fail olabilir. Bu doğrultuda baktığımız zaman çocukların korunmasında daha süratli ve daha geniş bir çerçevede sürece müdahale etme şansımız olacak. Bir diğer bahis, bilhassa kamusal alanda ya da kamu gücünün kullanıldığı alanlardaki istismarlarda refleks olarak birden kamunun korunmasına dair açıklamalar, telaffuzlar ve davranışlar ortaya çıkabiliyor. aynı kararlılıkla müdahalenin o alanlara dönük olarak da yürütülmesi son derece önemli.

“Mevcut kanunların uygulanması dahi bu alanda çok daha önemli adımlar atılmasını sağlayacaktır”
Hukuksal bahislere ilişkin gelecek olursak… Türkiye’deki var olan mevcut kanunların uygulanması dahi bu alanda çok daha önemli adımlar atılmasını sağlayacaktır. Evet, eksiklikler söz konusu, birtakım yasal mevzuat değişikliklerine ihtiyaç varvar olan yasal mevzuatın uygulanması bile biraz önce söylediğim aynıi uluslararası kontratlar dikkate alındığında son derece kıymet taşımakta.