AYM’den iki kritik iptal: Adalet Akademisi ve CİMER’in faaliyetlerinin Cumhurbaşkanı kararnamesiyle düzenlenemeyeceğine karar verildi

Anayasa Mahkemesi, hakim ve savcı adaylarının eğitimi için kurulan Türkiye Adalet Akademisi ile CİMER’in görev ve fliyetlerinin Cumhurbaşkanı kararnamesi ile belirlenebileceğine yönelik kararları iptal etti. Yüksek Mahkeme, her iki kurumun görev ve fliyetlerinin kanunla düzenlenmesi gerektiğine karar verdi.

Anayasa Mahkemesi (AYM), evvelki gün yayımlanan kararla, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin ilk düzenlemesi olan ve Cumhurbaşkanlığı ile bakanlıkların teşkilatlarını düzenleyen 1 Numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne ilişkin 37 düzenlemeyi iptal etmişti. AYM kararında, Cumhurbaşkanı’nın anayasada teminat altına alınan temel haklara ilişkin düzenleme yapma yetkisinin olmadığı ve bu bahiste kararname çıkarılamayacağı belirtilerek, düzenlemelerin lakin kanunla yapılabileceği vurgulanmıştı.

Yüksek Mahkeme, bugün Resmi Gazete’de yayımlanan kararında da bu defa Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne geçilmesinin akabinde Türkiye Adalet Akademisi’nin kuruluşuna ilişkin 2019 tarihli ve 34 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin iptaline karar verdi.

Türkiye Adalet Akademisi, Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’yle yargıda görev yapacak hâkim ve savcı adaylarına eğitim vermek üzere kurulmuştu. Kararnameye göre, akademide görevlendirilen hâkim ve savcıları atamasını da Adalet Bakanı yapıyordu.

“Yargının konusu her türlü müdahaleye açık hale getirilmiştir”

CHP, 137 milletvekiliyle ile birlikte, aynı yıl Türkiye Adalet Akademisi kuruluşu ve vazifeleri hakkındaki 34 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin iptali istemiyle AYM’ye başvurdu. İptal müracaatının münasebetinde, hâkim ve savcı adaylarının eğitimi ile hâkim ve savcıların meslek içi eğitimlerinin yürütme yetkisinin yargının niteliğine ilişkin bir mevzu olduğu lakin bu mevzularda Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile yapılan bir düzenlemeyle kurumun yürütmenin her türlü müdahalesine açık hale getirildiği belirtildi. Düzenlemenin yönetimin yasallığı unsuru ile kuvvetler ayrılığı prensibine aykırı olduğunu belirten CHP, ilgili kararnamenin tümünün iptalini istedi.

“Adaylık sürecinden başlayarak tüm süreç kanunla düzenlenir”

CHP’nin başvurusunu 4 yıl sonra karara bağlayan Yüksek Mahkeme, Türkiye Adalet Akademisi Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle kurulsa da hâkim ve savcı adaylarının eğitimi ile hâkim ve savcıların meslek içi eğitimlerinin kanunla düzenlenmesi gerektiğinin Anayasa’nın 140. unsurunda karara bağlandığını vurguladı.

Hâkim ve savcı adaylarına ilişkin düzenlemelere de dikkat çekilen kararda, mesleğe gireceklerin adaylığa alınış ve adaylık devrinden başlayarak tüm süreçlerinin mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı temellerine göre yeniden kanunla düzenlenmesi gerektiği belirtildi.

“Akademi takımlarında görev yapsalar da kararlara tabiler”

Akademi takımlarında görevlendirilebilecek ya da bu takımlara atansalar da Anayasa’nın 140. hususu uyarınca hâkim ve savcılar hakkındaki kararlara tabi olduklarının hatırlatıldığı AYM kararında, “Buna göre, idari görev yürüten adli ve idari yargı mensuplarının resmî ve özel görev almalarının, atanmalarının, hakları ve ödevlerinin, meslekte ilerlemelerinin, vazifelerinin ve görev yerlerinin süreksiz ya da daima olarak değiştirilmesi ile diğer özlük işlerinin de kanunla düzenlenmesi gerekir” denildi.

Bu nedenlerle kanunla düzenlenmesi gereken bahislerde düzenleme içer 34 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ni Anayasa’nın 104. unsuruna aykırı bulan Yüksek Mahkeme, kararnamenin tümünün iptaline karar verdi. Karar, oybirliğiyle alındı.

Meclis’e ‘doğacak boşluk için’ süre verildi

Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin tümünün iptal edilmesi nedeniyle doğacak hukukî boşluğun kamu faydasını ihlal edecek nitelikte görüldüğüne de dikkat çeken Yüksek Mahkeme, iptal kararının ortaya çıkardığı türel boşluğun doldurulabilmesi amacıyla TBMM tarafından gerekli düzenlemelerin yapılması için kararın 1 yıl sonra yürürlüğe girmesine hükmetti.

CİMER’e ilişkin düzenleme de iptal: ‘Yasak alanda’ vurgusu

Bugün Resmi Gazete’de yayınlanan bir öteki AYM kararı da Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi’ne (CİMER) ilişkin oldu. Yüksek Mahkeme, CHP’nin, 2018 tarihli ve 14 numaralı İletişim Başkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 3. unsuruna eklenen “CİMER’in çalışma yordam ve temelleri Cumhurbaşkanınca çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir” halindeki 3 numaralı fıkraya ilişkin iptal başvurusunu da karara bağladı.

 AYM kararında, şahısların talep, görüş ve teklif içeren müracaatlarını kamu kurum ve kuruluşlarına iletmesi ile kıymetlendirilerek yanıtlandırılmasını düzenleyen CİMER’in görev ve fliyetlerinin, Anayasa’nın 74. unsurunda garanti altına alınan dilekçe hakkının ve bilgi edinme hakkının kapsamında kaldığı vurgulandı.

 Yüksek Mahkeme kararında, dilekçe hakkına ve bilgi edinme hakkına ilişkin düzenleme içeren kuralın, Anayasa’nın 104. hususuna göre, Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle düzenlenemeyecek yasak alanda kaldığına dikkat çekilerek, şöyle denildi:

 “Kaldı ki bilgi edinme hakkı ile başta ifade özgürlüğü olmak üzere Anayasa’da garanti altına alınan ve CBK ile düzenlenemeyecek yasak alanda kalan diğer birçok temel hak ve özgürlük arasında da çok önemli bir ilgi ortaya çıkabilmektedir. Bu bağlamda, bilgi edinme hakkı ile ilgili yapılan düzenlemeler kapsamı itibarıyla kimi durumlarda bu hakla temaslı olarak yasak alanda kalan diğer temel hak ve özgürlükler istikametinden de tesir ve sonuç doğurabilecektir. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 104. unsurunun on yedinci fıkrasının ikinci cümlesine alışılmamıştır. İptali gerekir.”

 Bu kapsamda, söylediği söz edilen kuralı anayasaya aykırı bulan AYM, “CİMER’in çalışma yöntem ve asılları Cumhurbaşkanınca çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir” düzenlemesinin yetki istikametinden iptaline verildi. Kararın, 9 ay sonra yürürlüğe girmesine hükmedildi.