BM raporu: Uluslararası şirketler yaptırımlara karşın Myanmar ordusuna silah üretimi için gereç tedarik ediyor

Eski üst seviye Birleşmiş Milletler (BM) yetkililerine göre, Myanmar ordusu en az 13 ülkedeki şirketlerden aldığı gereçlerle pek çok silah üretiyor ve bunları kendi halkına karşı kullanıyor. Batı’nın önderliğinde Myanmar’a uygulanan yaptırımlara karşın, buraya tedarikte bulunan ülkeler arasında ABD, Fransa, Hindistan ve Japonya da bulunuyor. BM raporuna göre, yerli üretim silahlar, orduya karşı çıkanlara baskı uygulamak için kullanılıyor. Şubat 2021’deki askeri darbeden bu yana Myanmar’da şiddet olayları devam ediyor. Darbe zıtları, askeri idareye direnen etnik isyancı kümelerle birlikte hareket ediyor. Myanmar raporunda, BM üyesi kimi ülkelerin orduya silah satmaya devam ettiğine dikkat çekiliyor ve “Ancak derecede çok önemli bir faktör de Myanmar ordusunun sivilleri hedef almak için kullanılan çeşitli silahları ülke içinde üretebilmesidir” deniyor. Raporda, ismi geçen firmaların Myanmar ordusuna hammadde, eğitim ve makine tedarik ettiği ve üretilen silahların ülke sonlarını savunmak için kullanılmadığı belirtiliyor. BM’nin eski İnsan Hakları Özel Raportörü ve raporun müelliflerinden Yanghee Lee’ye göre, “Myanmar hiçbir zaman yabancı bir ülke tarafından hücuma uğramadı. Ve Myanmar hiç silah ihraç etmiyor. Kendi halkına karşı kullanmak üzere 1950’den beri kendi silahlarını üretiyor.”     Resmi verilere göre son darbeden bu yana 2 bin 600’den fazla kişi askerlerce öldürüldü. Lakin gerçek can kaybı sayısının 10 kat daha fazla olduğu düşünülüyor. BBC Birmanya Servisi’nden Soe Win Tan, “Olaylar başladığında… ordunun yeni yeni gelişen muhalif hareketleri alt edebileceği görülüyordu, fakat son vakitlerde durum biraz değişti. Muhalefet Myanmar cuntasının elindeki hava gücüne sahip değil” diyor. Darbenin akabinde uygulanan yaptırımlar Myanmar idaresinin silah üretmesini engellemedi.

Raporda, sızdırılan askeri evrakların yanı sıra eski askerlerle yapılan mülakatlar ve fabrikaların uydu görüntüleri ve fotoğraflar kullanıldı. 2017’de çekilen görüntüler, ülke içinde üretilen silahların darbeden önce de kullanıldığını kanıtlıyor. Myanmar askerlerinin Arakan eyaletinde silahsız 10 Müslüman erkeği öldürdüğü Inn Din katliamında askerler Myanmar imali tüfekler taşırken görülüyordu. BM Uluslararası Bağımsız Myanmar Araştırma Kurulu’ndan Chris Sidoti, yakın vakitte Sagaing bölgesinde katliamlar yaşandığını ve bir okulun bombalanması sonucu aralarında çocukların da olduğu birçok kişinin öldürüldüğünü söylüyor ve ekliyor: “Bulunan silahların ya da… bu olayda bulunan askeri top mermisi kovanlarının bu üretim tesislerinden geldiği açıkça tespit edilebilmiştir.” Silah üretiminde kullanılan birtakım ekipmanların Avusturya merkezli GFM Steyr şirketinden geldiğine inanılıyor. Makineler, bakıma ihtiyaç olduğunda Tayvan’a gönderiliyor ve GFM Steyr teknisyenleri bunları onarıyor. Raporda, teknisyenlerin bu ekipmanın Myanmar’da kullanıldığından haberdar olup olmadıklarının belgisiz olduğu belirtiliyor. GFM Steyr, raporun bulgularına ilişkin BBC’nin yorum talebine cevap vermedi.

Hangi ülkelerin izi sürülebildi?
2021’de Myanmar’da protestoculara yönelik mevtle sonuçlanan taarruzda kullanılan ve Savunma Sanayii Müdürlüğü damgası taşıyan bir mermi kovanı   Raporun yazarları silah üretim ağının yalnızca bir kısmını ortaya çıkardıklarını kabul ediyor ve Myanmar’a tedarik sağlamada izi sürülebilen ülkeler arasında şunlar sıralanıyor: Myanmar ordusuna on yıllardır uygulanan uluslararası yaptırımlar silah üretimini durdurmadı. Silah fabrikalarının sayısı giderek artıyor; 1988’de altı civarında olan fabrika sayısı bugün 25’e ulaşmış durumda. Chris Sidoti, uluslararası yaptırımların fonksiyonsuz kaldığını belirtiyor ve ekliyor: “BM Güvenlik Kurulu tarafından yaptırım uygulanmadı, yalnızca tek tek devletler yahut devlet grupları tarafından yaptırım uygulandı. Münasebetiyle, pek çok şirket için yaptırım uygulamayan ülkelerdeki diğer şirketler üzerinden yahut yerel Myanmarlı aracılarla iş yaparak yaptırımlardan kaçınmak nispeten kolay oldu.” Londra Loughborough Üniversitesi’nde öğretim üyesi Ronan Lee, “Myanmar’da sıradan insanlar için hayat inanılmaz derecede zor” diyor ve ekliyor: “Myanmar yaşayabilir bir ülke olarak fonksiyon görmüyor ve devlet içten çöküşe çok yakın. Myanmar halkını önemseyen uluslararası toplum, orduya sivillere karşı kullanacağı silahları üretmeye devam edemeyeceğini söylemeli.”