Buça’daki toplu sivil vefatları hakkında ne biliyoruz?

Ukrayna, Rus ordusu tarafından terk edilmesinin akabinde Buça’daki şüpheli savaş hatalarıyla ilgili soruşturma başlattı. Kiev’in kuzeyindeki kentte kimilerinin elleri arttan bağlı, sokaklarda yatar halde olan çok sayıda sivilin cesedi bulunmuştu. Pazar günü, Ukrayna Başsavcısı Irina Venediktova, Kiev civarında Rus güçlerinden geri alınan bölgelerde şimdiye kadar öldürülen 410 sivilin cesedini bulduklarını söyledi. Lakin bunun kesin sayı olmadığını, arama ve cesetleri teşhis etme sürecinin uzun süreceğini ekledi. Venediktova Pazartesi günü yaptığı açıklamada, yakın vakte kadar işgal altında olan diğer kentlerde şiddet mağdurlarının sayısının daha da yüksek olabileceğini, Kiev’in kuzeybatısındaki Borodyanka’dan da kötü haberler beklediğini belirtti. İnsan hakları örgütleri, Rusya kuvvetlerinden geri alınan topraklarda çok sayıda cinayet, tecavüz ve diğer önemli suç olayları kaydetti. Rusya, Buça’dan gelen fotoğraf ve görüntülerin düzmece ve mizansen olduğunu iddia ediyor. Lakin uzmanlar Rusya’nın bunu desteklemek için öne sürdüğü tüm argümanları çürüttü. New York Times gazetesi 4 Nisan’da, Moskova’nın da kabul ettiği benzeri kenti Rus birliklerinin denetim ettiği günlerde, 9 ve 21 Mart tarihleri arasında çekilen, uydu manzaralarını yayımladı. Bu imgelerle Nisan ayı başlarında aynı yerlerde bulunan cesede aynı siluetler eşleşiyor.

Buça’da ne oldu?
Buça’daki St Andrew Kilisesi’nde toplu mezar bulundu. Ukrayna’daki işgalin başlamasından birkaç gün sonra, Buça’ya gelen Rus tankları ve zırhlı araçlardan oluşan bir konvoy, Ukraynalılar tarafından taarruza uğradı ve ilerleyemedi. Daha sonra Rusya birlikleri, Ukrayna başşehrinin bu banliyösüne girdi ve en azından Mart ayı sonuna kadar orada kaldı. Birçok sivil bölgeden gitse de kimileri kalmıştı. Doğalgaz, elektrik ve su kesildiği için apartmanların avlularında ateş yakıp üzerlerinde yemek pişiriyorlardı. Görgü şahitleri, Rus askerlerin, onların insani koridorlardan il dışına çıkmalarına izin vermediğini ve kaçmaya çalışanlara ateş edildiğini söylüyor. Rus güçlerinin geri çekilmesinin akabinde kente gelen gazeteciler ve yetkililer, sokaklarda en az 20 erkek cesedi buldu. Birçoğunun bedeninde büyük yaralar vardı, kimilerinin şakağındaki izden çok yakın uzaklıktan vurulduğu belli oluyordu. Birkaç cesedin açık bir şekilde tanklar tarafından ezildiği görülebiliyordu. Pazartesi günü, BBC muhabiri Yogita Limaye, Buça’daki bir meskenin bodrum katında sivil giysili beş erkeğin daha cesedini gördü. Vücutlarında kurşun yaraları vardı ve elleri arttan bağlıydı. Maxar tarafından 31 Mart’ta çekilen uydu manzaralarında de, Buça’da St Andrew Kilisesi yakınında 14 metrelik bir toplu mezar görülüyor. Kent sakinleri, savaşın ilk günlerinde Rusların “gördüğü herkesi vurduğunu” ve çok sayıda insanı öldürdüğünü, onlarında da bu toplu mezara gömüldüğünü söyledi. Gömülenlerin sayısı 150 ila 300 arasında değişiyor.

Rusya suçlamalara nasıl karşılık veriyor?
Kremlin sözcüsü Dmitri Peskov, Rusya’nın Buça’daki sivillerin öldürülmesinde Rus ordusunun parmağı olduğu argümanlarını reddettiğini söyledi.

Peskov’a göre Kremlin, Buça’da öldürülenlerin görüldüğü “sahte videolara” güvenmiyor. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov da Buça’daki manzaraların geçersiz olduğunu iddia etti. Savunma Bakanlığı da Buça’da herhangi bir katliam yapılmadığı açıklamasında bulundu. Rus devlet haber ajansı RIA tarafından yayımlanan bildiride, “Kiev rejimi tarafından yayımlanan ve Rus askeri çalışanının Kiev bölgesindeki Buça kentinde bir cins ‘suç’ işlediğine dair delil olduğu iddia edilen tüm fotoğraf ve video gereçleri bir diğer provokasyondur” denildi. Tek bir il sakinin bile şiddet görmediği iddia edildi.

Anlatılanlar ne kadar doğru?
Kiev yakınındaki E-40 otoyolunda yanmış otomobiller ve cesetler bulundu. Rusya tarafı Buça’daki katliam argümanının ispatlarının Rus güçlerinin kenti terk etmesinden lakin dört gün sonra ortaya çıktığını söylüyor. 3 Nisan Pazar günü Rusya, ordusunun 30 Mart’ta Buça’dan tamamen ayrıldığını duyurdu.

Bununla birlikte, 1 Nisan’da Rusya Savunma Bakanlığı’nın TV kanalı, bir Donanma komutanı Aleksey Shabulin’e atıfta bulunarak “Rus denizcilerinin Hostomel, Buça ve Ozera etrafındaki yerleşim yerlerinde direnişi sildiğini” bildirdi. 1 Nisan akşamı, Buça Belediye Başkanı Anatoli Fedoruk, kentin kurtarılmış olduğunu duyurdu (bunun bir gün önce yani 31 Mart’ta olduğunu söyledi). BBC muhabirleri ise 1 Nisan’da kente girebildi. Hasebiyle Rus ordusunun 30 Mart’ta Buça’dan ayrılmış olduğu bağımsız kaynaklar tarafından doğrulanamıyor. Ayrıyeten, Rus ordusu, Buça sokaklarındaki cesetlerin ilk video imajlarının askerlerin ayrılmasının “ancak dördüncü gününde”, yani 3 Nisan’da ortaya çıktığını iddia ediyor. Buça’da kullanılmaz hale getirilen Rus zırhlı araçları. Lakin kentin sokaklarında cesetlerin olduğu ilk manzaralar 1 Nisan’da ortaya çıktı.

Gazeteciler, bilhassa yabancı medya, Ukrayna ordusu ve polisleriyle birlikte kente geldiğinde yollarda çok sayıda insan cesedi kaydettiler. BBC muhabirleri, kenti ilk ziyaret ettikleri 1 Nisan’da, Buça ve etrafında yaklaşık 20 sivilin cesedini şahsen gördü. 4 Nisan’da ise New York Times, Maxar’dan ticari olarak temin edilebilen uydu imgelerini yayımladı. Gazeteye göre 9, 11, 19, 20 ve 21 Mart’ta çekilmiş olan fotoğraflar, il geri alındıktan sonra, 2 Nisan’da caddede çekilen ve sosyal ağlarda yer alan görüntülerle karşılaştırıldı. Mart ayı başlarında ve ortalarında, Rus birliklerinin konuşlandığı sırada çekilen uydu fotoğrafları, Nisan ayı başlarında aynı yerlerde bulunan cesetlere benzeyen silüetlerle eşleşiyordu. Rus tarafı bu fotoğraflar hakkında şimdi yorum yapmadı. Fakat Rusya’nın Birleşmiş Milletler Daimi Temsilcisi Vasili Nebenzya bir basın toplantısı düzenleyerek olayların Rusya’nın sunduğu versiyonunu doğrulayan delilleri açıklayacağına söz verdi.