Cilt sağlığı ve yaşlanmaya bağlı hastalıklar arasında nasıl bir ilişki var?

Zaria Gorvett Temmuz ayında öğlenden sonra Fransa’nın güneyindeki Ardèche geçidinde kano yaparken ve meraklı bakışları üzerime çekerken, tüm gücüyle parlayan bir güneş de bize eşlik ediyor. 300 metre uzunluğundaki kireçtaşı yamaçlardan seken …

Dünya

27.08.2023 13:00

A⁺

A^-

Zaria Gorvett

Temmuz ayında öğlenden sonra Fransa’nın güneyindeki Ardèche geçidinde kano yaparken ve meraklı bakışları üzerime çekerken, tüm gücüyle parlayan bir güneş de bize eşlik ediyor.

300 metre uzunluğundaki kireçtaşı yamaçlardan seken güneşin yakıcı ışınlarını hiç bu türlü hissetmemiştim. Su yüzeyinden seken ışınlar öylesine parlak ki, kısacık bir süre bakmanız halinde bile gözünüzden bir ışık katmanı bırakıyor.

Hiçbir şeyi talihe bırakmaya niyetim yok. Bu nedenle kıyafetlerimi Sahra Çölü’nde keşfe çıkan bir kaşiften esinlenerek seçiyorum.

Yanımdaki erkek arkadaşımın kıyafetime yorumu, ‘”inanılmaz” oluyor ve bu bir iltifat değil.

Kollarımı, ellerimi ve vücudumu SPF korumalı bir kıyafetle tamamen kapattım. Başıma ise gözlerimi açıkta bırakacak bir balıkçı şapkası geçirdim.

Son rötuşları ise yüksek korumalı güneş kremi ile yapıyorum ki bu da dışarıda kalan derime diş macunu beyazı bir görüntü veriyor. Bu kombini bir güneş gözlüğü ile de tamamlıyorum.

Sevgilim her 10 dakikada bir bana, genişçe bir bebeği andırdığımı hatırlatmaktan büyük keyif alıyor.

Gösteriş merakım her ne kadar sınır tanımasa da, güneş kaynaklı yaşlanmayı hayatıma sokmama konusunda kararlıyım. Pekala aldığım bu aşırı tedbirlerin kapalı birtakım faydaları da olabilir mi? Sağlıklı bir cilde sahip olma konusundaki saplantımla, bilmeden bir deha benzeri düşünmüş olabilir miyim? Anlaşılan o ki, bu iki sorunun da yanıtı evet.

Son yapılan araştırmalar, cildimizin sırf hayat biçimimizin bir yansımasını göstermediğinizamanda sağlık durumumuz hakkında da ipuçları verdiğini gösteriyor.

Cildimiz yani bedenimizdeki en büyük organımız, fiziki sıhhatimizin bir modülü.

Bu yeni bir gerçeği gözümüzün önüne koyuyor; cildimizdeki kırışıklıklar, kuruluk ve güneş lekeleri, yaşlanma belirtisi olabildiği, yaşlanma nedeni de olabiliyor.

1958 yılında başlayan araştırma

1958 yılında ABD’de hayata geçirilen bir proje, kadavralar üzerinde yapılan fizyolojik araştırmaların üzerine şahısların hala hayattayken incelenmesi fikri ile hayata geçirildi.

Araştırma önce binlerce erkeği ve sonrasında da bayanı, on yıllarca takip etti ve sıhhatlerinin nasıl değiştiğini gözlemledi. Bunun genleri ve etrafları üzerine tesiri incelendi.

Araştırmanın 20’nci yılında bilim insanları çok önemli keşifler yapmaya başladı. Duygusal manada daha istikrarsız olan erkeklerin, kalp hastalıkları yaşama riskinin fazla olduğu anlaşıldı. Sorun çözme becerilerimizin de yaşla birlikte azalımının çok sınırlı olduğu keşfedildi.

En çok önemli bulgulardan biri ise, fizikî imgenin, fizikî sıhhatle büyük bir benzerlik gösterdiğinin doğrulanması oldu. 1982 yılına gelindiğinde, araştırmanın 20 yıl evvelki başlangıç tarihinde yaşlarından daha büyük görünen erkeklerin, daha büyük oranda hayatını kaybettiği keşfedildi. Yakın vakitte yapılan bu savı destekleyen araştırmalar, olduğundan 10 yaş fazla gösteren şahısların yüzde 99’unun sağlık sorunları olduğunu ortaya koyuyor.

Anlaşıldı ki, bir kişinin cilt sağlığı, kemik yoğunluğundan, nörodejeneratif hastalıklara ve kardiyovasküler hastalıklara kadar ilişkisiz olduğu intibası veren faktörleri öngörmeyi mümkün kılıyor.

Ancak ispatlar üst üste dizildikçe bu kıssa beklenmedik bir yere evriliyor. Cildimiz yıllar içinde aldığımız hasarların yaşayan bir göstergesi mi yoksa her şey bundan daha mı karmaşık? Bu sonuçlar, sağlıklı olanları daha sağlıklı olmaya teşvik ederken, sıhhatsiz olanları daha berbata mi çeker?

Yeni bir doğum günü mü?

Kişinin yaşını ölçmenin iki temel yolu var; biri kişinin dünyanın dönüşü ile kontaklı olan gerçek yaşı. Oburu ise biyolojik yaşı.

Kronolojik yaşımızın, yıllar ilerledikçe görünüşümüze tesir edeceği kabul edilmiş bir gerçek. Yaş ilerledikçe deri incelir, ton farkları oluşur, elastikliği azalır, pigment ve kolajen üretiminden sorumlu hücreler ölmeye başlar.

Ancak cildimize asıl hasarı veren yaşadığımız çevre. Kısa dalga mor ötesi ışık (UVB) DNA’ya zarar verebiliyor ve güneş yanması, mutasyonlar ve deri kanserine yol açabiliyor. Lakin Dünya yüzeyine ulaşan güneş ışınlarının yüzde 95’i uzun dalga uzunluğuna sahip UVA’dır ve bu ışınlar deri altına nüfus edebilir ve kolajen proteinlerini parçalayarak, hücrelerin melanin üretmesine yol açabilir.

Yapılan incelemeler, güneş tesiri ile yaşlanan cildin, birbirine geçmiş elastin ve kolajen liflerle daha kalın göründüğünü gösterdi. Bu gözle görünür şekilde sistemsiz tonlar ve derin kırışıklıklar manasına geliyor. Bu durum açık derilerde de geçerli.

UV ışınların, gözle görünür cilt değişimlerinin yüzde 80’inin sebebi olarak görülüyor. Şayet hayatınızın tamamını perdeleri kapalı bir yerde geçirirseniz, cildinizdeki değişimi 80 yaşına kadar görmeyebilirsiniz.

Kritik olan şey, derinin bu değişikliklerin yanında vakitte kimyasal dönüşüm de yaşıyor olması. Genel sıhhatimize bu derece tesir eden şey bu kimyasal dönüşüm olabilir.

Toksik bir kimyasal kokteyl

2000 yılında İtalya Bologna Üniversitesi’nden bilim insanları organizmaların büyük kısmının gerilime karşı verdikleri yansıyı inceledi ve yaşlanma hakkında yeni bir fikir hali önerdi.

Genç ve sağlıklı bir şahısta, bağışıklık sistemi rutin olarak harekete geçiyor ve sistemi koruyacak atakları yapıyor. Enfeksiyonları bastırıyor, hasarı kapatıyor. Lakin yaşlandıkça ve sıhhatimiz bozuldukça bedenin verdiği iltihap benzeri yansılar kritik bir seviyeyi aşabilir. Bağışıklık sistemi buna karşı aşırı çalışmak suretiyle güçlü kimyasalları bedene salarken sağlıklı hücreleri de yok edebilir ve DNA’mızın mutasyon geçirmesine yol açabilir. Bundan sonra yaşanana ciltte meydana gelen iltihaplanmanın yaşlandırıcı tesiri (inflammaging) evresi deniyor.

Deri işte burada devreye giriyor. Son araştırmalar, kırışıklıklar ve deri hastalıklarının bu iltihap sisteminin bir kesimi olduğunu gösteriyor. Bu da bir kimyasal kokteylin, iltihaba karşı bedene yayılarak hasarın artması ile sonuçlanıyor. San Fransisco Üniversitesi’nden araştırmacı Mao-Qiang Man, güneş ışınlarıyla yaşlanan derinin de tıpkı zamanla yaşlanan deride olduğu yüksek seviyede iltihaplanma belirtileri gösterdiği karşılaştırmasını yapıyor.

Japonya’daki Jichi Tıp Fakültesi’nden Tuba Musarrat Ansary de bedene mücadele gayeli salınan kimyasalların kolajen ve elastin proteinini azalttığını, bunun da daha fazla deri incelmesi, kırışıklık ve elastikiyet sonucu doğurduğunu anlatıyor. Ansary, “Bu kimyasallar derinin koruyuculuğunu azaltıyor, su kaybını artırıyor ve gerilim etkeni olan hususlara karşı hassasiyet yaratıyor” diyor.

Yaşlanmış hücreler de, ister doğal ister güneş ışınları ile olsun, kendi kimyasallarını yayarak bu döngüye katılıyor.

Ancak bu daha başlangı. Bedendeki en büyük organ olan derinin bu adeta hastalıklı durumunun tesiri öteki bölgelere yayılıyor. Bu kimyasallar kana karışıyor ve öbür dokulara da zarar veriyor. Bu iltihaplanma dalgası, hiç ilgili olmadığı düşünülen kalp ve hatta beyne kadar hasar verebiliyor.

Sonuç ise yaşlanmanın hızlanması ve ilgili bozuklukların bir kısmının ya da hepsinin görülmesi oluyor. Yapılan araştırmalar, derinin hastalıklı ve yaşlanmış olması ile kalp, Tip 2 diyabet, Alzheimer, Parkinson’s gibi hastalıkları ilişkilendiriyor.

Sigara, fazla alkol, aşırı yemek ve hareket eksikliğinin yarattığı riskleri biliyorduk. Fakat cildin durumu, bu manada üzerinde durulmayan bir bahisti. Neyseki deriyi daha canlı hale getirebilmek için yapabilecekleriniz var.

Nemlendirme meselesi

İlk olarak yapılacak olan şey, deriyi korumak. Bu yeni teoriye göre, fiziki sağlık için güneşten uzak durmak gerekiyor. Giy, sür ve tak olarak bilinen ve Avustralya’da 1981’de kamu sağlığı için sunulan protokole yakın zaman önce iki ekleme daha yapıldı. Son protokol, tişört giyilmesi, güneş kremi sürülmesi, şapka takılması, güneş gözlüğü ve gölgede kalmaktan oluşuyor.

Eğer hastalık ihtimalinin artması kâfi bir sebep olarak görülmüyorsa iki sebep daha söyleyebiliriz. Cildin güneş ışınlarından korunmasıyla, derideki yaşlılık belirtilerinin ortaya çıkması da geciktiriliyor. 4,5 yıl boyunca her gün, geniş hedefli SPF15 güneş kremi kullanan bireylerde bu süre içinde, araştırma başladığı tarihtekinden daha ileri bir deri yaşlanması görülmedi.

Dermatologlar tekrar de güneş kremlerindeki UVA muhafaza düzeyi ölçüsüne bakılması tavsiyesini veriyor. Bunlar kutularda UV-PF ya da PPD olarak belirtiliyor.

Her ne kadar güneş kremi zor bir yol olmasa da derinin korunmasını sağlayacak çok daha kolay bir yol var. Bu da derinin nemli tutulması. Bunun derideki iltihaplanmayı azalttığı konusunda direkt ispatlar bulunuyor.

İnsan derisindeki nemlilik oranı 40’ncı yaşta zirve yapıyor ve sonrasında düşüşe geçiyor. Bu bir sorun zira susuz kalan deri, dış dünyaya karşı daha savunmasız hale geliyor.

Kozmetik reklamları ne söylerse söylesin, deriyi nemli tutmak zor değil. Üstelik bu yerel nemlendiricilerle sağlanabiliyor.

Birçok nemlendiricide olan hyaluronik asit, petrolatum ve gliserin cildin nem kaybını ve varsa iltihaplarını azaltıyor.

Su içmenin de deriyi nemlendirmeyi tesiri olabilirbu noktadaki deliller şimdi kâfi değil.

Tüm bunları söyledikten sonra, hiç kusura bakmayın50 müdafaa güneş kremimi, güneş gözlüklerimi, şemsiyemi ve beni şapşal gösteren şapkamı takacağım. Zira bahçeyle uğraşmam gerekiyor.