Demirtaş’ın çekilmesi Kürt siyasetini nasıl etkiler?

Cumhurbaşkanlığı ve parlamento seçimlerini geride bırakan Türkiye siyaseti, altı yıldan fazla müddettir Edirne Cezaevi’nde tutuklu bulunan HDP eski Eş Genel Başkanı Selahattin Demirtaş‘ı konuşuyor.

Çarşamba günü yayımlanan bir makalesinde HDP’yi sert bir lisanla eleştiren Demirtaş, gazeteci İrfan Aktan’a verdiği röportajda da aktif siyaseti bırakacağını açıkladı. Etkin politikayı “şu aşamada” bıraktığını ve ama HDP üyeliğinden istifa etmeyeceğini belirten Demirtaş, beş yıldır HDP’ye gönderdiği iletilere karşılık alamadığını ve Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde aday olma talebinin de reddedildiğini vurguladı. 

Demirtaş siyaseti hakikaten bıraktı mı?

Demirtaş’ın resmi Twitter hesabından paylaşılan mesajı ilk etapta siyaseti tamamen bırakacağı olarak değerlendirildi. Lakin röportajda Demirtaş’ın “şu aşamada” ifadesi açık bir kapı bıraktığı şeklinde yorumlandı. Siyaset bilimciler de bunun geçici bir çekilme olduğu ve Demirtaş aynıi bir figürün gelecekte Kürt siyasetini tamamen terk etmeyeceği görüşünde.

Demirtaş ve HDP yönetimi arasında birtakım meseleler olduğunun bilindiğine dikkat çeken Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Vazifelisi Doç. Dr. Vahap Coşkun‘a göre lakin iki taraf da bunu kamuoyu önünde tartışmaktan imtina ediyordu. Demirtaş’ın ilk kez 2023 seçimlerinden sonra HDP’yi ağır eleştiren bir yazı kaleme aldığını hatırlatan Coşkun, Demirtaş’ın sert bildirilerinden sonra çekilmesinin sürpriz olarak karşılanmadığını ifade ediyor:

“Tamamen siyaseti bırakmış değil. Muhtemelen AK Parti ve Erdoğan’ın seçimleri kazanmasından sonra mevcut halinde çok büyük değişiklik olmayacağını düşünmüştür. Biraz daha geriye çekilmek, tabir-i ciazse biraz inzivaya çekilmek ve gelecek devrin hazırlığını yapmak için biraz daha arka plana çekilme ihtiyacı hissetmiştir. Koşullar şayet ileride değişirse muhtemelen yeniden bir değerlendirme yapar ve siyasetin içerisinde tekrar etkin bir rol alır.”

Kürt seçmenden Demirtaş’a destek

Demirtaş’ın tenkitleri ve çekilme kararı Kürt siyasetinin merkezi pozisyonundaki Diyarbakır’da da geniş yankı buldu. Seçim öncesinde siyasete ısınan iki milyon nüfuslu kentte seçim sonuçları ile birlikte insanlar, kameralara konuşmakta yeniden tereddüt yaşamaya başladı.

Kentin sokaklarında Demirtaş’ın tenkitlerini haksız bulanlar olsa da çoğunluk HDP’nin eski eş genel liderine destek veriyor. Destekçileri Demirtaş’ın tutuklanmasından bu yana Kürt siyasetinin sahipsiz kaldığını düşünüyor. Diyarbakır’daki HDP’li seçmenler, TİP ile ittifak yapılmasına da kızgın. TİP’in Kürt siyasetinde 15 milletvekili kaybettirdiği savunuluyor. 

“Kürt siyasetiyle Türkiye toplumunun bağı kesildi”

Selahattin Demirtaş ile HDP yönetimi arasında problemler olduğu uzun vakittir biliniyordu. Lakin yaşanan ihtilafa karşın sık sık beraberlik mesajları veriliyor, tartışmalar kamuoyu önünde yapılmıyordu. Demirtaş’ın tenkitleri ile ilk defa kamuoyunun gündemine oturan tartışmalar ve çekilme kararının Kürt siyasetini nasıl etkileyeceği de merak konusu. Kürt siyasetini dikkatle takip eden Dicle Toplumsal Araştırmalar Merkezi Başkanı Mesut Azizoğlu‘na göre Demirtaş, farklı bir noktaya dikkat çekmeye çalıştı: 

“2015 yılında yüzde 13 oy alan ve Türkiye siyasetinde belirleyici olan bir Kürt siyaseti vardı. Bugün ise Kürtlerin belirleyici rolünden uzak durularak seçim kazanılacak hale getirildi Kürtler. Bugün izlenen siyasetler sonucu Kürt siyasetiyle Türkiye toplumunun bağı kesildi. Aslında Demirtaş’ın anlattığı bu tıkanmışlık haliyle ilgili yeni teknikler bulmak, yeni arayışlar bulmak. Şu anlaşılan izlenen yol doğru değil. Esasen o da onu eleştiriyor. Bunların değişimiyle ilgili bir serzenişte bulunuyor.”

Selahattin Demirtaş kimdir?

1973 yılında Elazığ’ın Palu ilçesinde doğan Demirtaş, siyaset öncesi Diyarbakır’da serbest avukatlık ve İnsan Hakları Derneği yöneticiliği yaptı. Sivil toplum tecrübesinin akabinde aslında içinde bulunduğu Kürt siyasetinde resmi olarak yer alan Demirtaş, Barış ve Demokrasi Partisi ile Halkların Demokratik Partisi (HDP) Eş Genel Başkanlığı yaptı. 4 Kasım 2016 günü tutuklanan Demirtaş 11 Şubat 2018’e kadar HDP’nin Eş Genel Başkanlığı sorumluluğunu yürüttü.

Üç dönem milletvekilliği yapan Demirtaş hala Edirne F Tipi Kapalı Cezaevi’nde tutuklu bulunuyor. 2014 ve 2018 Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde aday olan Demirtaş, tahlil sürecinde de etkin rol aldı. Hakkında Anayasa Mahkemesi ve AİHM tarafından verilen ihlal kararları bulunan Demirtaş hala Kobani dosyası ve birçok davadan yargılanıyor. 

“Demirtaş sonrası HDP’de liderlik sorunu kendini gösterdi”

Siyasi hayatı boyunca farklı bir görüntü çizen Demirtaş, Kürt siyaseti içinde Türkiye’deki seçmenlerin de üzerinde mutabık kaldığı bir isim oldu. 2015 seçimlerinden sonra Erdoğan’a yönelik söylediği “Seni başkan yaptırmayacağız” söylediği söz yıllarca konuşulan Demirtaş, yenilenen İstanbul seçimlerinde de Kürt seçmenler üzerinde belirleyici rol oynadı. 2019’da yapılan ve İstanbul’da tekrarlanan yerel seçimler öncesinde PKK lideri Abdullah Öcalan Kürt seçmenin tarafsız kalması daveti yapmıştı. Buna karşılık Demirtaş ve HDP yönetimi ise İmamoğlu’nun desteklenmesi gerektiğini açıklamış, Kürt seçmenin çoğunluğu İmamoğlu’na oy vermişti. 

Doç. Dr. Vahap Coşkun, Demirtaş ve HDP’nin genel başkanları arasında önemli bir fark olduğunu düşünüyor. Demirtaş’ın diğer genel liderlerden farklı olarak siyasal lider davrandığına dikkat çeken Coşkun, “Toplumda karşılığı olan, karizmatik bir aktördü. Cezaevine girmesinden sonra HDP içerisinde aslında bir liderlik sorunu kendini belli ediyordu. Demirtaş’ın geriye çekilmesinden sonra yani külliyen artık HDP siyasetine herhangi bir şekilde müdahil olmayacağını belirtmesinden sonra muhtemelen HDP içerisindeki liderlik sorunu kendini bir şekilde daha derinleştirerek gösterecektir” öngörüsünde bulunuyor.

“HDP içinde tartışmaları tetikleyecektir”

Demirtaş’ın tenkitleri ve çekilme kararı, bölgedeki siyaset bilimciler tarafından HDP’nin yeniden yapılanması için bir davet ve seçim başarısızlığında sorumluluğu olanların da siyasetten çekilmesi olarak da okunuyor. Fakat bu davetin yenilenme kararı alan HDP’de nasıl karşılık bulacağı şimdi bilinmiyor. Doç. Dr. Vahap Coşkun ise HDP’nin bir yenilenme muhtaçlığının seçimden sonra çok açık bir şekilde kendini gösterdiğini düşünüyor ve partide bu yönde önemli bir tartışmanın başlayacağını ifade ediyor:

“HDP 2015’ten beri herhangi bir siyaset üretmedi. HDP’nin daima Türk soluyla yaptığı ittifakın ne getirdiği, ne götürdüğü önemli bir şekilde sorgulanacak. Bundan Ötürü Demirtaş’ın geri çekilmesi. Geri çekilirken de bütün bu tenkitlerini açık, net ve epeyce sert bir lisanla kaleme alması HDP içerisindeki bu tartışmaları, bu dönüşümleri tetikleyecektir diye düşünüyorum.”

“HDP’de yapısal bir sorun var”

Demirtaş’ın açıklamalarında tartışılan noktalardan biri de Cumhurbaşkanlığı seçiminde aday olma teklifinin HDP idaresince reddedilmesi. HDP Sözcüsü Ebru Günay düzenlediği basın toplantısında Demirtaş’ın adaylığının hukuksal durumu nedeniyle değerlendirilmediğini, kendisinin de bir bayan aday önerisi olduğunu açıklamıştı. Pekala Demirtaş ilk tıpta aday olsaydı nitekim de muhalefet ismine farklı bir sonuç alınabilir miydi?

Vahap Coşkun da HDP’nin aday çıkarmaması siyasetinin yanlış olduğunu düşünüyor ve Demirtaş’ın da bunda sorumluluğu olduğunu belirtiyor. “Kuşkusuz Demirtaş’ın adaylığı kitledeki motivasyonu artırabilirdi. Lakin benim görebildiğim kadarıyla HDP’deki sorun şahsî meseleleri aşmış durumda” diyen Coşkun, HDP’de yaşanan yapısal problemlere işaret ediyor. Demirtaş’ın söylediği aynıi HDP’de açık bir parti içi demokrasi sorunu olduğunu savunan Coşkun, değerlendirmesini şöyle sürdürüyor:

“İttifak siyaseti, adayların belirlenmesi, merkezin yerelin hassasiyetlerine herhangi bir mana atfetmemesi farklı ayrı sorun alanları. Bundan Ötürü HDP yüzde 13’lerden yüzde 8 bandına düşmüşse bu yalnızca Demirtaş’ın aday olup olmamasıyla açıklayabileceğimiz bir durum değil. Burada çok daha derin, çok daha yapısal bir sorun var. HDP artık büyüyen, daha fazla umut vaat eden bir parti kimliğini kaybetti. Küçülen bir parti durumuna düştü ve bu çok önemli bir tehlike.”