Emekli askeri hâkim Cengiz Demirtaş yanıtladı: Netanyahu hakkında tutuklama kararı verilirse ne olacak?

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve birtakım üst seviye yöneticiler için Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) tarafından tutuklama kararı verileceği yönünde dünya medyasında haberler yer alıyor. Lakin ABD yönetimi, söylediği söz edilen savla ilgili olarak UCM’nin “yetkisinin olmadığını” savunuyor. İsrail’in yaptığı soykırım/işlediği savaş suçlarına ilişkin uluslararası alandaki üç süreç/mekanizmayı anlatan emekli askeri hakim, avukat Cengiz Demirtaş, konuya ilişkin merak edilen soruları yanıtladı.

Sözcü yazarı Hürmet Öztürk’e konuşan Demirtaş, İsrail’in yaptığı soykırım/işlediği savaş suçlarına ilişkin uluslararası alandaki üç süreç/mekanizmayı şöyle açıkladı:

“-Birincisi: Güney Afrika, 13 Kasım 2023 tarihinde İsrail’i Lahey Uluslararası Ceza Mahkemesine şikayeti. Güney Afrika’nın yanında Bangladeş, Bolivya, Komoros ve Cibutii ülkeler de İsrail’i şikayet etmişti. Bu soruşturmada savaş suçu, insanlığa karşı suç işleyen İsrailli sivil- asker yetkililer inceleniyor. Soruşturma hala devam ediyor. Soruşturma sonunda suç işlediği saptananlar hakkında dava açılması ve yargılamanın başlaması bekleniyor. Tutuklama kararları bu müracaat kapsamında yapılabilir.

-İkincisi: Güney Afrika’nın, 29 Aralık 2023 tarihinde İsrail’i Lahey Uluslararası Adalet Divanına şikayeti. Bu dava soykırım mukavelesinin ihlal edilip edilmediğine yönelik olup Devlet aleyhindedir. Davada İsrail’in aleyhine ihtiyati önlem kararı verilmişti. Türkiye, bu kararı takdirle karşılamıştı. Bu davanın tamamen sonuçlanması ise 2-3 yılı bulabilir. Türkiye’nin bu davada müdahillik dilekçesi bulunuyor.

-Üçüncüsü: Birleşmiş Milletlerin, İsrail’in hareketlerinin mahiyeti ve hukuksal sonuçları konusunda Lahey Uluslararası Adalet Divanından görüş talep etmesi. Türkiye 26 Şubat 2024 tarihinde bu müracaat kapsamında görüşlerini mahkemeye sundu.”

Tutuklama kararı verilirse ne olur?

Demirtaş, Öztürk’ün bu süreçte tutuklama kararı verilirse neler olabileceği yolundaki sorularını şyöle yanıtladı:

“1-Tutuklama kararı hangi münasebetler ile verilebilir, prosedür nasıl işleyecek?

Tutuklamayı UCM Başsavcılığı talep eder, kararı ise ön soruşturma divanı verir. Tutuklama kararı çıkması için UCM’nin yargı yetkisindeki bir suçun işlendiğine dair makul kuşku bulunması gerekir. Tutuklama kararının verilmesi nedenleri ise soruşturmanın tehlikeye atılması, yargılamanın yapılabilmesi ve suç işlenmeye devam ediliyorsa (Netanyahu için muhtemelen bu münasebet kullanılacak) bunun durdurulmasıdır.

2-Tutuklama kararı verildikten sonra yordam nasıldır?

Tutuklama kararı ilgili tüm ülkelere gönderilir. Statünün 59’uncu hususuna göre Mahkemeye taraf devletler bu kararın gereğini yerine getirmek zorundadır. Aksi hareket 86’ncı hususta düzenlenen genel işbirliği yükümlülüğü ile de uyuşmaz. İşbirliği yapmayan, tutuklama kararının gereğini yerine getirmeyen devlet, üye devletler meclisline ve husus Birleşmiş Milletler Güvenlik Kurulu (BMGK) tarafından UCM önüne getirilmişse (Darfur ve Libya örneği böyleydi) BMGK’ya iletilir. Üye devletlerin iç hukukları bu kararların yerine getirilmemesine asla mazeret oluşturmaz.

3-UCM’ye taraf olmayan devletlerin tutuklama kararının icrası bakımından bir yükümlülüğü var mıdır?

Böyle bir yükümlülük yok. Lakin UCM, taraf olmayan devletlere de tutuklama kararının icrası için davet yapıyor.

4-UCM’nin verdiği tutuklama kararlarından infaz edilemeyen var mı?

Evet var. En değerlisi de Rusya Federasyonu Başkanı Putin hakkındadır.

5-Tutuklama kararı çıkma ihtimali nedir?

Bu ihtimalin hafife alınmayacak derecede yüksek olduğu düşünülmektedir. Lakin bu karar sırf İsrailli yetkililer hakkında olmayacak. 7 Ekim 2023 akınlarını gerçekleştiren HAMAS’ın ilgili yöneticileri hakkında da bu karar alınacak, dünya kamuoyuna her iki tarafın da yargılamasının yapılacağı mesajı verilecek.

6- Tutuklama kararının sonuçları neler olabilir?

Böyle bir karar her şeyden önce itibar kaybıdır. Ayrıyeten haklarında tutuklama kararı verilenlerin UCM’nin yargı yetkisini tanıyan ülkelere giriş çıkışı mümkün olmayacaktır.”