Enerji krizinde kısa vadeli tahlil barıştan geçiyor

ÇAĞLAR KUZLUKLUOĞLU

Enerji Günlüğü Yazarı Hüseyin Ortak, Rusya’nın Ukrayna’ya saldırısı sonrası gündeme gelen yaptırımlarla Avrupa Birliği ülkelerinde yaşanmaya başlanan enerji krizine boyutu, tarihçesi ve tahliline ilişkin soruları yanıtladı.

– Dünya ve Avrupa ekseninde savaş öncesinde doğal gazın stratejik pozisyonu ve tarihçesi ne idi? Neye dönüştü?

19.Yüzyıl başlarının çok önemli askeri figürlerinden olan Carl von Clausewitz’in Savaş Üzerine isimli yapıtının en bilinen önermesini hafif bir değişiklikle ifade edersek: Savaş, siyasetin diğer araçlarla devamıdır. Pekala ya ekonomi? NATO ve Rusya arasındaki gerginlik, Almanya’nın Kuzey Akım 2 Boru sınırının onay sürecini askıya aldığını duyurmasıyla yeni bir boyut kazandı.

Gazprom’un sahibi olduğu büyük kısmı Baltık Denizinin altından geçen 1.200 km uzunluğundaki boru sınırı tam kapasite çalışması durumunda Avrupa’da yaşayan 26 milyon şahsa ısınma sağlayacaktı. Yaklaşık olarak 11 Milyar dolara mal olan Kuzey Akım 2 çizgisi projesinin yarısı Rus Gasprom diğer yarısı da iki Avrupa şirketi olan Shell ve ENGIE gibi Batılı enerji firmaları tarafından finanse edilmişti.

Bildiğiniz geçen yolun Haziran ayından itibaren Avrupa’da doğal gaz fiyatlarında büyük oranda bir artış görülmüş, Avrupa’daki hane halkları havaların soğumasıyla bu artıştan kaynaklanan yüksek faturalarla karşılaşmışlardı.

Doğalgazda tedarikçi hudutlu sayıda

– Gelinen noktada en iyi senaryoda barışın sağlanması enerji konusunda yaşanan krizi çözer mi? Eskiye dönüş ne kadar mümkün ?

Tam kapasiteyle çalışması durumunda Avrupa’daki yükselen enerji fiyatları ve azalan doğalgaz ölçüsüne tahlil mümkün beklenen projenin durdurulmasıyla birlikte Avrupa’da uzamasından korkulan enerji krizinin ve doğalgaz arz artışının gerçekleşmesi meçhul bir tarihe ertelenmiş oldu.

Avrupa Doğalgaz tedarikinde yalnızca Rusya’ya mı bağlı bunun yanıtını hem evet hem de hayır şeklinde verebiliriz.

Avrupa’nın Rusya dışında iki ana tedarikçisi var. Bunlardan birisi Norveç. Norveç Avrupa’ya ürettiği doğalgazın tamamını satıyor ve talebin yalnızca bir kısmını karşılayabiliyor. Bu istikametiyle bakıldığında Norveç’in mevcut kapasitesini kısa devirde artırması mümkün görünmüyor. Diğer tedarikçi ise ABD.

2018 yılında ABD (Donald Trump yönetimi ve Avrupa Birliği’nin en yüksek yürütme organı olan Avrupa Komitesi arasında enerji işbirliği mutabakatı imzalandı. Bu mutabakatla birlikte AB ülkeleri, doğalgaz tedarikini çeşitlendirmek maksadıyla ABD’den daha fazla LNG (sıvılaştırılmış doğal gaz) ithalatına yöneldi. Bu anlaşama dünya doğalgaz ticaretinde sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) ticaretinin hissesinin süratle büyüdüğü doğalgaz fiyatlarının da düştüğü bir konjonktürde yapılmıştı. Bu istikametiyle AB’nin Rusya’yla uzun vadeli fiyat mutabakatlarıyla yaptığı doğalgaz ithalatına göre daha düşük maliyetle doğalgaz tedarikine yönelik bir hareketti.

Dünyada LNG ticareti, boru çizgileriyle yapılan doğalgaz ticaretine kıyasla çok daha kısa vadeli, tabir yerindeyse spot fiyatlarla yapılıyor.

Bu maliyet avantajından olsa gerek AB, Kuzey Akım 1 boru sınırındaki alım kontratlarını yenilemedi ve spot alıma yöneldi. Dananın kuyruğu da Rusya’nın tansiyonlu olduğu Ukrayna üzerinden geçen Kuzey Akım 1 boru çizgisini bakıma aldığını yani Avrupa’ya servis ettiği doğalgaz ölçüsünü azalttığı açıklamasıyla bir arada koptu. Avrupa’da doğal gaz fiyatlarında üst taraflı bir ralli başladı.

Tahlil krizin çözülmesine bağlandı

– Güçte global arz krizi süreksiz mi? Mevcut çatışma ortamı buna nasıl bir parantez açıyor?

Tarihçesini kısaca özetlemeye çalıştığım ve arzın yetersizliğinden kaynaklanan krizin tahlil anahtarı olarak görülen Kuzey Akım 2 boru sınırından doğalgaz alımı, Almanya’nın bu günkü açıklamasıyla, akıbetini Rusya ve NATO arasındaki krizin çözülmesine bağlanmış oldu.

Boyutu büyüyen tansiyon, AB’nin yaşadığı enerji krizini derinleştirecek bir tesir üreteceği görülüyor.

– Enerji ihracatçısı ve ithalatçısı ülke/bölgeler gözüyle son durumun en besbelli stratejik sonuçları nelerdir?

Enerji krizinin müzmin bir probleme dönmesi ise AB ekonomisi ile AB ülkelerinin sanayi üretimini direkt etkileyen bir mevzudur.

Prusyalı General Clausewitz’in yazdığı Savaş Üzerine isimli kitap askerlerden çok siyasalların okuduğu kitaplardandır.

Clausewitz zafer olgusunu iki başlık altında inceler: Taktik zafer ve stratejik zafer. Taktik zaferler için fiziki olgulardır derken, “stratejik zafer manevi bir olgudur” der.

Zafer hakkındaki bu sınıflamayı bir istikametiyle de savaşların taktiksel kazananının olabileceğifakat stratejik kazanan olmasının çok güç olduğunu bir cümle olarak da anlayabiliriz.

Tıpkı Rusya ve NATO arasındaki bu tansiyonun taktik sonuçlarının kesin görünmesine karşın stratejik sonuçlarının belirsizliğini koruduğu gerçeği.