Erdoğan, NATO zirvesi öncesi Kazakistan’da Putin’le görüşecek: Gündemde hangi konular var?

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, ağır diplomasi gündemine bugün ve yarın Astana’da yapılacak Şangay İşbirliği Örgütü liderler zirvesine katılarak başlayacak.

NATO’nun kritik değerdeki zirvesinden yalnızca bir hafta önce yapılan toplantıya katılan Erdoğan’ın Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile bugün yapması öngörülen ikili görüşmesi, başta müttefikler olmak üzere tüm Batı tarafından dikkatle takip edilecek.

Rusya ve Çin liderliğindeki ŞİÖ toplantısında, dünyada değişen şartlar çerçevesinde Batı ile yeni bir güvenlik paradigması kurulması konusunun ele alınması ve Belarus’un örgüte tam üyeliğinin ilan edilmesi öngörülüyor.

Erdoğan, Türkiye’nin diyalog ortağı statüsünde katılacağı ŞİÖ doruğunun akabinde Azerbaycan’da 6 Temmuz’da yapılacak olan Türk Devletleri Zirvesi’ne geçecek.

Bu toplantıların akabinde ABD’ye gidecek olan Erdoğan, 9-11 Temmuz günlerinde gerçekleştirilecek NATO’nun 75. Yıl Zirvesi’nde Türkiye’yi temsil edecek.

Bu sene başında Türkiye’de gerçekleşmesi beklenen lakin Moskova tarafında ertelenen Erdoğan-Putin görüşmesi bugün gerçekleşiyor.

Böylece Cumhurbaşkanı Erdoğan, Putin’le yüz yüze görüşmüş bir NATO müttefiki lideri olarak 32 ülkeli ittifakın Washington’daki kritik ehemmiyetteki zirvesine katılmış olacak.

Zirvenin gündeminde neler var?

1996 yılında Şangay Beşlisi ismiyle Çin, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan tarafından kurulan, 2001 yılında Şangay İşbirliği Örgütü olarak kurumsallaşan yapıya bugün 9 ülke tam üye, 3 ülke gözlemci üye ve aralarında Türkiye’nin de olduğu 14 ülke de diyalog ortağı olarak katılıyor.

Astana zirvesinde Belarus’un 10. üye olarak ŞİÖ’ye iştirakinin ilan edilmesi öngörülüyor.

Zirveye ev sahipliği yapacak Kazakistan’ın Devlet Başkanı Kasım Cömert Tokayev, toplantının içeriğine ilişkin olarak Çin basınına bir açıklama yaptı.

Tokayev, “ŞİÖ’nün daha da geliştirilmesi için stratejik kıymette kararların alınması bekliyoruz” dedi ve “tehditlere vaktinde ve kâfi seviyede cevap verebilecek teşebbüsler geliştirilecek” mesajını verdi.

Kazakistan Devlet Başkanı, zirve katılımcılarının uluslararası topluma yeni ve dürüst global bir diyalog başlatma; yeni güvenlik paradigmasını kabul etme, adil bir ekonomik düzen yaratma ve çevreyi korumak için gerekli adımları atma davetinde bulunacaklarını da kaydetti.

Tokayev’in yeni güvenlik paradigmasından neyi kastettiği ise bilinmiyor.

“Çok taraflı diyaloğu güçlendirmek – sürdürülebilir barış ve ahenk arayışı” mottosuyla gerçekleştirilecek doruğun diğer gündem hususları arasında ekonomik ve ticari bağlantıların geliştirilmesi, Çin’in Nesil ve Yol Girişimi’nin uygulanması, global ve bölgesel güvenlik mevzuları ile terörle ve uyuşturucuyla mücadele başlıkları da yer alıyor.

Zirvede alınan kararların ortak bildiriyle duyurulması öngörülüyor.

Putin: ‘Avrasya Güvenlik Sistemi kurulmalı’

2022 Şubat ayında Ukrayna işgalini başlatan ve böylelikle NATO dahil Batı’yı karşısına alan Rusya Devlet Başkanı Putin’in Astana’da gündeme getireceği bahislerden birisi Avrasya Güvenlik Sistemi’nin kurulması olacak.

ŞİÖ’nün dışişleri bakanları seviyesinde Haziran ayında Moskova’da yaptığı bir toplantıda konuşan Putin, “Avrasya güvenlik sistemi” sayesinde Avrasya kıtasının işbirliği ve kalkınmasını sağlayacak herkese fayda getirecek eşit ve ayrılamaz bir güvenlik ortamı yaratmayı kastettiğini kaydetmişti.

Ukrayna işgaline devam eden Moskova, NATO’nun artan etkinliği ve en son Finlandiya ve İsveç’i de içine katarak genişlemesi karşısında başta Çin ve Orta Asya ülkeleri olmak üzere yeni ittifaklar kurma arayışında.

Putin’in muhataplarıyla ŞİÖ kapsamında yapacağı temaslarda, Batı merkezli uluslararası düzene karşı çok kutuplu yeni bir sistemin yaratılması davetinde bulunması bekleniyor.

ŞİÖ ile münasebetlere değer veren, geçmişte Türkiye’nin adaylığı konusunu gündeme getiren Erdoğan açısından Astana zirvesine katılım, hem bu ülkelerle mevcut bağlarının derinleştirilmesi hem de bir hafta sonra katılacağı NATO Zirvesine mesaj verme hedefli olarak bedellendiriliyor.

Değişen dünya sisteminde Doğu ülkelerinin daha da kıymet kazandığını, Türk dış siyasetinin çok kutuplu yeni bir dünya sistemine hazırlanması gerektiğini değerlendiren Ankara, son devirde bu bölgedeki ülkeler ve uluslararası kuruluşlarla temasını artırdı.

Bu kapsamda, liderliğini tekrar Çin ve Rusya’nın yaptığı ve dünyanın önde gelen gelişmekte olan ekonomilerini kapsayan BRICS’e katılım da Türkiye’de tartışmaya açıldı.

Erdoğan’ın Putin ile Astana’da yapacağı görüşmeye de bu kapsamda ehemmiyet atfediliyor. İki önderin gündeminde Ukrayna-Rusya savaşının yanı sıra İsrail-Hamas çatışmaları, diğer bölgesel hususlar ve ikili ilişkiler de yer alacak.

Bölgesel mevzular arasında Suriye ile Türkiye arasında olağanlaşma sürecinin canlandırılmasının da yer alması öngörülüyor.

Batılı diplomatik kaynakların dikkatle takip edeceği Erdoğan-Putin görüşmesinin NATO Zirvesi’nden yalnızca bir hafta önce gerçekleşmesi Astana buluşmasını daha da çok önemli kılıyor.

Batılı kaynaklar, Erdoğan’ın Washington’a Putin ile yüz yüze görüşebilen tek NATO lideri sıfatıyla gideceğini, böylece ittifak içindeki stratejik tartı ve farklılığını ortaya koymayı planladığını kaydediyorlar. Erdoğan’ın Doğu-Batı istikrarını müdafaaya ihtimam gösterdiğini, geçmişte de bu türlü programlar uyguladığını kaydeden kaynaklar, Türkiye’nin NATO içinde üzerinde uzlaşılan bahislere ahenk gösterdiğini ve bu açıdan herhangi bir sorun olmadığını kaydediyorlar.

Buna rağmen Erdoğan’ın ABD Başkanı Joe Biden ile ikili bir görüşme gerçekleştirip gerçekleştirmeyeceği şimdi bilinmiyor.

NATO’nun Washington Zirvesi’nin en çok önemli gündem unsuru, Rusya tehdidine karşı ittifakın ortak savunma ve caydırıcılık düzeyini artırmak ve Ukrayna’ya dayanağın uzun vadeli ve sürdürülebilir şekilde yeni sistemlerle sağlanması.