Erdoğan’ın adaylık açıklaması, iktidar ve muhalefet kulislerinde nasıl yorumlandı?

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Cumhur İttifakı’nın adayının kendisi olduğunu dün ilk defa İzmir’de resmen ilan etti. Erdoğan, CHP lideri Kemal Kılıçdaroğlu’na seslenerek, “Cesaretin varsa, yüreğin yetiyorsa bugünden tezi yok, adaylığını yahut adayını açıkla” dedi. Gözlerin çevrildiği muhalefet cephesinde, Erdoğan’ın adaylık açıklamasına ilk tepki, “Sandığı çabucak getir, adayımızı açıklayalım” oldu. AKP’de adaylık açıklaması “malumun ilanı” olarak görülüyor ve “muhalefeti sıkıştırmaya dönük iyi bir hamle” yorumu yapılıyor. Muhalefet kulislerinde ise Erdoğan’ın kurallarını koyduğu bir oyunun aktörü olunmayacağı vurgulanıyor. MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin uzun süre önce Cumhur İttifakı adayı olarak ilan ettiği Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, ilk defa ismini anarak cumhurbaşkanlığı seçiminde aday olduğunu açıkladı. Sık sık adaylığını açıklaması için davet yaptığı CHP lideri Kemal Kılıçdaroğlu’na bu sefer, “Şimdi buradan, milletvekili seçildiğin İzmir’den aynı davetimi bir sefer daha yapıyorum. Adaylık sıkıntısını daha fazla geçiştiremezsin. Seçim tarihi belli olsun diyorsun. İşte söylüyorum, seçim önümüzdeki yıl Haziran ayının ortasında yapılacak…Cumhur İttifakı’nın adayı belli olsun diyorsun. İşte söylüyorum. Cumhur İttifakı’nın adayı Tayyip Erdoğan” sözleriyle davetini yineledi.

CHP: Erdoğan, Kılıçdaroğlu’nun adaylığını istemiyor
Bu açıklamanın çabucak akabinde Meclis kulisleri de hareketlendi. CHP kulislerinde gündem, Erdoğan’ın adaylık açıklamasıydı. Kalabalık bir grup CHP milletvekili ile yaptığımız sohbette ilk reaksiyonlar, “Cesareti varsasandığı getirsin” oldu. CHP başkanının de davete, bu cevabı vereceği kestirimleri dile getirilirken “Genel Başkan’ın diyeceği, azıcık cüretin varsa, çık A Haber’e karşılıklı tartışalım. O denli ben adayım sen de ol’ demekle kaçamazsın” karşılığını vermesini önerenler de oldu. Bir CHP milletvekili, “Aslında Erdoğan, Kılıçdaroğlu’nun adaylığını istemiyor. Onu zayıfmışi göstererek 6’lı masanın kafasını karıştırmak istiyor, sabote etmek istiyor. Zira 6’lı masa toplanıyor, gündem oluyor. Masanın varlığı bile kendisini rahatsız ediyor” görüşünü dile getirdi. Bir öteki milletvekili ise “Endişe edecek bir şey yok, seçimi biz alıyoruz. Genel Başkan olsun olmasın, Erdoğan’ın karşısına kim aday olursa kazacak” dedi, Erdoğan’ın oylarının 2018’den bu yana düştüğü savunuldu. Referandumun mühürsüz oylarla kazanıldığını savunan CHP’liler, 2019 yerel seçimlerindeki düşüşün son ekonomik krizle daha da hızlandığı görüşünde. Bu görüşü bir diğer milletvekili, Ali Babacan ile Ahmet Davutoğlu’nun AKP’den kopup farklı parti kurması nedeniyle siyasi dengelerin değiştiği ve “Geçmişte devlet çalındı,vatandaşın umurunda olmadı, bize ‘Siz çalmayacak mısınız, hiç olmazsa onlar doydu’ diye tepki gösterenlerin şu anda cebinden çalındı” sözleriyle destekledi. Erdoğan’ın son cumhurbaşkanlığı seçimini yüzde 52 ile kazandığına işaret eden CHP’liler, önümüzdeki seçimde ise bu oyların yüzde 40’ı bile bulamayacağı görüşünde.

’30 Ağustos yahut 29 Ekim’de açıklansın’ önerisi
CHP’de genel görüş, “6’lı masanın adayını seçim sürecine girildiğinde ya da kendince en uygun gördüğü yer ve zamanda” açıklanacağı yönünde. Erdoğan’ın Kılıçdaroğlu’nun seçim etrafında adaylık ilanı çok önemsenmedi fakat muhalefetin “30 Ağustos yahut 29 Ekim” sembolik tarihlerde açıklamasının “şık olacağı” yorumları yapıldı. Seçimlerin vaktinde yapılması halinde adayın erken ilan edilmesinin, ülkenin bütün problemlerinin bir kenara bırakılıp “aday yıpratma” stratejisine dönüşebileceği yorumları da yapıldı. Lakin, “Erdoğan’ın bir kış daha dayanamayacağını” düşünen kimi milletvekilleri, “Ağustos sonundan itibaren elektrik, doğalgaz fiyat artışlarını arka geriye gelecek. O zaman halk, iktidarı mı dinleyecek, muhalefeti mi dinleyecek. Muhalefetin adayını açıklaması ve toplumun da bu süreçte sindirmesi daha doğru olur” görüşünü dile getirdi. CHP’lilere göre, “Seçmen artık değişime hazır, kim aday olursa olsun, muhalefetin adayı kazanacak. Bu nedenle de Kılıçdaroğlu, Erdoğan karşısında zorlanmadan kazanacak”.

İYİ Parti: Aday değil, sistem seçimi olacak
İYİ Partililer de muhalefetin adayını, kendi takvimine göre belirleyeceğini ifade ediyor. 6’lı masada aday isminin hiç konuşulmadığına ve seçim takvimi ilan edilene kadar da bu yönde bir kararlılık olduğuna dikkat çekilirken, Erdoğan’ın atılımı, “Seçimde oyunun kurallarını da kendisinin koymak istemesi” olarak yorumlanıyor: “Erdoğan bize ‘Sahama gel, hakemi, teknik yöneticisi ben belirleyeceğim, seyirci benden olacak, gel maç yapalım’ diyor. Millet İttifakı bu oyuna gelmez”. İYİ Parti, önümüzdeki seçimi “adaylar” üzerinden tartışmayı doğru bulmuyor. Aslında seçimin “hangi adayın kazanacağı, kaybedeceği” oylaması değil, bir “sistem oylaması” olacağı düşünülüyor. İYİ Parti’ye göre Türkiye bir manada, 20 yıllık statükonun devamı ile “demokrasiyi daha ileriye taşıma” vaadini ortaya koyan “Güçlendirilmiş Parlamenter Sistem’e geçişi” oylayacağı ifade ediliyor. İYİ Partili bir yönetici, Erdoğan’ın “Adayım” demesinin kendileri için “sevindirici” olduğunu belirtirken nedenini şöyle açıkladı: “Tam da sistem üzerinden milletin irade ortaya koyma imkanı var. Zira diğer bir adayla daha farklı argümanlar devreye girerdi. Tartışmalar daha farklı bir yere giderdi, adeta onlar bu değişimi sunuyor havasına girerdi. Erdoğan’ın adaylığı sürpriz değildir. Otoriter rejimlerde bu böyledir esasen. O nedenle Türkiye, otoriter rejime devam etmeyi mi, yoksa güçlü bir demokratik hukuk devletine geçmeyi mi seçecek buna karar verecek.

Türkiye’de değişim isteği kazanacak.” Ekonomik göstergelere dikkat çeken aynı parti yöneticisi, Erdoğan’ın İzmir’de adaylığını açıklamasının bir manası olmadığını belirtirken “Merkez Bankası’nda kaybettiğini adaylıkta kazanamaz” yorumu yaptı. İYİ Partililer, iktidarın kanadında seslendirilen “Akşener adaylık denkleminden çıkmadı” görüşüne ise katılmıyor. Akşener’in “aktif siyaset” anlayışını benimsediği ve bu nedenle “icra makamında” olmak istediği belirtilerek cumhurbaşkanı adaylığının gündemde olmadığı belirtiliyor. Başbakanlık iddiası da, “henüz köşeye çekilme niyetinin olmadığı mesajı” olarak yorumlanıyor.

AKP: Malumun ilanı
Meclis’te görüştüğümüz AKP milletvekilleri için Erdoğan’ın adaylık açıklaması sürpriz değildi. Aksine, birçok milletvekiline göre “malumun ilanı”ydı. “Zaten bizim bilmediğimiz bir şey değildi. Aksini düşünmek zati abesti” yorumları daberaberinde geldi. Erdoğan’ın son atağının CHP lideri ve bilhassa 6’lı masayı bir manada “köşeye sıkıştırmak” için yapıldığını düşünen AKP milletvekillerine göre, muhalefetin “Erdoğan aday olmayacak” tezi de çökertilmiş oldu. Erdoğan’ı tanımayanların lakin bu türlü bir tezi ortaya atabileceği savunularak “Cumhurbaşkanımız inanç insanı.

Kendisi inandığı bahiste sonuna kadar çalışır, ‘Allah verirse verir’ diye bakar” görüşü dile getiriliyor. AKP’de 2017’deki başkanlık sistemine ilişkin anayasa değişikliği referandumu öncesinde sistem değişikliğine takviyenin yüzde 35’lerde olduğuna dikkat çekiliyor, bu inançla hem referandumun hem de sonrasında 2018’de cumhurbaşkanlığı seçiminin kazanıldığı hatırlatılıyor.

‘Kılıçdaroğlu’nun adaylığı işimize gelirfakat Akşener hala denklemde’
AKP yönetimi, Erdoğan’ın en rahat Kılıçdaroğlu’nun adaylığı halinde seçimi kazanacağını düşünüyor. Zati Kılıçdaroğlu’na dönük şahsen davet yapması da bunun işareti olarak görülüyor. İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu ve Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş’ın da dezavantajları sayılırken, muhalefetin bir manada “solu gösterip, sağdan vurabileceği” mümkünlük dahilinde görülüyor. Ayrıyeten İYİ Parti Genel Başkanı Meral Akşener’in adaylık denkleminden çıkmadığı savunuluyor. Ancak kesin noktada AKP’de, Erdoğan’ın cumhurbaşkanlığını kazanacağından kuşku edilmiyor. Parlamento seçimini kazanmak için 2019 seçimlerinde yapılan kusurların tekrarlanmaması, parlamentoda çoğunluğu sağlamak için de artık “aday tercihinin doğru yapılması, vatandaşın söylediğiyle ile iktidar siyasetleri örtüştürecek adımların atılması, ceketimi koysam kazanır” mantığından vazgeçilmesi gerektiği ifade ediliyor. AKP’de bir erken seçimin artık gündemde olmadığı net olarak ifade edilirken, Ramazan ayı ve bayram takvimi de dikkate alınarak 2023’te Mayıs ayı sonu ya da Haziran’ın ilk haftaları mümkün seçim tarihi olarak konuşuluyor.