Eski Dışişleri Müsteşarı Özden Sanberk: İlter Türkmen ve diplomasi

Eski Dışişleri Müsteşarı Özden Sanberk, hayatını kaybeden Türkiye’nin diploması tarihine geçen büyükelçilerden İlter Türkmen‘in genç meslektaşları için çok değerli bir hoca ve çok önemli bir devlet adamı olduğunu ifade ederek, “Bu vesileyle gençlik yıllarımda yanlarında görevli olduğum Adnan Kural, Kamuran Gürün, Mustafa Akşin, Necdet Tezel ve Vahit Halefoğlu büyük ustaları rahmet ve minnetle, üretken ömrünü daha uzun yıllar sürdürmesini dilediğim Şükrü Elekdağ’ı da şükranla andığımı belirtmek isterim.

İlter Beyin dış siyasetini izleyen ve hareketlerine ve fikirlerine benim gibi şahit olan meslektaşları, onun diplomatik hareket biçimine birtakım unsur ve davranışların hâkim olduğunu fark eder.

Bu unsurların başında vizyon gelir. İlter Bey’e göre diplomasinin temeli vizyondur. Bu vizyon, erişilebilir bir ufku işaret eder. İniş çıkışlara tabi olmayan ve hep barışın aydınlattığı geniş ufuktur. İlter Beyin vizyonu yaratıcıdır; vakitte barışçı ve optimisttir. Kararlılığı ve bundan ötürü istikrarı, olumluluğu, yapıcılığı, velhasıl devlet adamlığını ima eder. Atatürk’ün “Yurtta Sulh, Cihanda Sulh” sözleriyle ölümsüzleştirdiği vizyon İlter Türkmen’in ve selefleri olan derhal tüm cumhuriyet devlet adamlarının adımlarını, kurallar temelinde idareleri benimsemeye çalışan Batı dünyasına yönlendirdi. XX. yüzyılın derhal tamamında etrafımızı çevreleyen bölgelere hâkim olan iç ve dış istikrarsızlık ve güvensizliklerin temelinde bugün hala süregelen yoksulluk, siyasi ve sosyal eşitsizliklerin yanı sıra dini ve mezhepsel ayırımcılık, ırkçı ve etnik milliyetçilik ve dini ve mezhepsel arbedeler ve kanlı çatışmalar Türk devlet adamlarının bu tercihinin isabetini kanıtlıyor.” diye yazdı.

İlter Türkmen’e göre, dış siyaset kararlarının oluşturulması ve uygulanmasını devletler arası güç istikrarlarının tayin ettiğine işaret eden Sanberk, “Bu istikrar gözetilmeden atılacak diplomatik adımlar başarısızlığa mahkumdur. Bir dış siyaset hareketinin başarılı olabilmesi, o eylemi gerçekleştiren devletin emellerinin kendi kapasitesiyle ile orantılı olmasıyla kabildir. Bir diplomatın bu oranı yakalayabilmesiyse, lakin uluslararası güç istikrarlarını derinliğini kavrayabilmesi ve bu istikrarları vaktinde ve sağlıklı bir şekilde tartmasıyla mümkün olur. ama güç istikrarlarını yalnızca anlamak ve tartmak kâfi değildir. Mesele bu istikrarları basiret ve ferasetle bir dış siyaset atağına tahvil edebilmektir.

İlter Türkmen bu hassas değerlendirmeyi isabetle yapabilen ve bunu bir eyleme, yürekle tahvil eden ender devlet adamlarımızdan biridir. Örneğin, 1981’de KKTC’nin bağımsızlığının ilanı, dünyada ne kadar tartışmalı olursa olsun, bu isabetli ve yürekli diplomasi atılımlarından biridir. Bu çapta devasa bir diplomatik atılımın gerçekleştirilebilmesi lakin sağ duyuya dayalı bir cüretle mümkündür. KKTC’nin ilanından sonra Türk tarafına büyük bir siyasi avantaj sağlayan bu çok önemli stratejik atağın, Türk diplomasisin daha sonraki karar alıcıları tarafından, Kıbrıs sorununun en son tahliline ve Doğu Akdeniz’de esaslı ve daimi bir barışa, vaktinde, yani demir tavında dövülür prensibine uygun şekilde bir sonuca dönüştürülmemesinin nedenleri, hiç elbet, bu yazımızın sonlarının dışında kalır.” tabirlerini kullandı.

Bu yazı yetkinreport.com sitesinde yayınlanmıştır…