EYT’de maaş krizi: Bir milyondan fazla kişi ödeme bekliyor

Ancak hükümet yetkilileri Mart ayında müracaat yapan EYT’lilerin Nisan ayında ilk maaşlarını alacağını açıklasa da bu gerçekleşmedi. Prim gününü doldurmasına karşın yaş haddi nedeniyle emekli olamayan vatandaşlar çıkarılan kanunla emekliliğe hak kazansa da bu sefer de Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) takıldı. Müracaatların yaklaşık dörtte biri onaylanırken maaşı, fark ödemesi yahut ikramiyesi yatanların oranı yüzde 15’te kaldı.

DW Türkçe’ye konuşan Sosyal Güvenlik Uzmanı Özgür Erdursun, “Yasanın çıktığı gün müracaatta bulunup da hâlâ sonucunu alamayanlar var” diyerek sürecin Eylül ayına kadar uzayacağını öngörüyor.

Düzenleme 3 Mart’ta yürürlüğe girdi

EYT’lilerin 23 yıldır süren mağduriyetlerinin giderilmesi için yapılan yasal düzenleme 3 Mart 2023 itibariyle Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Bu tarihten itibaren müracaatlar da başlamış oldu. Bugüne kadar yaklaşık 1 milyon 600 bin kişi emeklilik için müracaatta bulundu. 

Ancak müracaat yapanların yalnızca 400 bin civarının emeklilik süreçleri onaylanırken; ilk emekli aylığı, bayram ikramiyesi yahut fark aylıklarını alanların sayısı yaklaşık 200-250 bin civarında kaldı.

Özgür Erdursun, “Biz Mart ayında ilk müracaatlar başladığında dedik ki bu işler Eylül-Ekim ayını bulur. Fakat Çalışma Bakanı Sayın Vedat Alım derhal gerisinden açıklamalar yapıp Nisan ayında herkes aylıklarını alacak gibi açıklamalar yaptılar. Aslında bu mümkün değil. Matematiksel olarak da mümkün değil. Zira Sosyal Güvenlik Kurumu’nun bir kapasitesi var” diyor.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Bilgin, 31 Mart’ta bir televizyon kanalında yaptığı açıklama, “Mart ayında EYT için başvuran herkes Nisan ayında maaşlarını alacak. Hangi gün bağlanırsa o ay içerisinde alacak. Mayıs ayında bütün müracaat edenlerin maaşları ödenmiş olacak” demişti. Alım, SGK çalışanının fazla mesaisi ile çalışmayı hızlandırdıklarını da söylemişti.

“Günde 8-10 defa denetim ediyorlar”

Bu sözlerin vatandaşta bir beklenti yarattığına işaret eden Erdursun, “Gün içinde sekiz sefer, on defa sanki aylığını yatmış mıdır diye merak edip sisteme girenler var. ama bu süreç biraz uzun sürecek. Bence Eylül ayına kadar uzayacak” diye konuşuyor.

Mart ayında müracaatta bulunan bireylerin yaşadığı kentin çok çok önemli olduğuna değinen Erdursun, bilhassa İstanbul, Ankara, Bursa, Kocaeli, Antalya gibi büyük kentlerde ağır müracaat nedeniyle sürecin uzayacağına, küçük kentlerde ise daha süratli bir sonuç alınabileceğine işaret ediyor.

Emekli aylıkları geç yatanların hesaplarına geçen müddete göre toplu para yatacağını, hiç kimsenin hak kaybı yaşamayacağını hatırlatan Erdursun, hükümet yetkililerinin sürecin uzamasıyla ilgili vatandaşı rahatlatacak açıklamalar yapması gerektiği görüşünde.

Emeklilikte yaşa takılanların problemleri için 2014’ten bu yana faaliyet gösteren EYT Federasyonu da Sosyal Güvenlik Kurumu’nun hem işçi hem de sistem olarak yetersiz kaldığına işaret ediyor.

DW Türkçe’ye konuşan EYT Federasyonu Genel Başkanı Arzu Lastikçi‘ye göre SGK tedbir almadığı için sistemde arızalar da görülüyor: “Yasanın bir yıldır çıkacağı söyleniyordu. Lakin e-devletten müracaat yapıp süreçleri onaylanmayan arkadaşlarımız bu sefer kuruma sorgulamaya gidiyorlar ve neden onaylanmadığını sorduklarında da aşırı bir yığılma olduğunu görüyorlar. Bu manada kurumun daha öncesinde tedbir alması gerekiyordu.”

“Bu sefer SGK’ya takıldık”

Maaşları yatmayan EYT’lilerin bayramda da mağdur olduğunu ifade eden Lastikçi’ye göre bayram öncesinde tahlil odaklı bir yaklaşımla EYT’ye müracaat yapan herkesin hesabına en düşük emekli maaşı kadar bir meblağ yatırılabilir, süreçler tamamlandığında ise bu sayı mahsup edilerek geri kalan ödemeler yapılabilirdi. 

“23 yıl bekledik yeniden hala beklemedeyiz. Bu sefer de SGK’ya takıldık” diyen Lastikçi, ekliyor: “Evet, bir hak kaybı olmayacağı söyleniyorfakat ekonomik kuralları müsait olmayan, hiçbir geliri olmayan bir insanın bir günü geçirmesi dahi eziyet ve zulüm haline geliyor. Tekrar bir mağduriyet yaratılıyor.”

“300-400 bin kişinin başvurusu bu vakte kadar çözümlendi ise geri kalan müracaat süreçlerinin de birkaç ay daha uzayacağını öngörüyoruz” diyen Lastikçi, sorunun çözülmesi için SGK’ya işçi dayanağı olması gerektiğini dile getiriyor.

Depremzede EYT’liler de mağdur

Deprem bölgesindeki EYT’lilere öncelik veren bir düzenleme de yapılmadı. Arzu Lastikçi, 6 Şubat sarsıntılarından etkilenen vilayetlerdeki EYT’lilerin başka bir mağduriyet yaşadığını dile getiriyor. Bölgede maaşlarını alamayan EYT’liler olduğuna işaret eden Lastikçi, Bakanlığın depremzede EYT’lilerle ilgili bir sayı vermediğine de dikkat çekiyor.

Deprem vilayetlerindeki EYT müracaatları için bu vilayetlere yakın vilayetler belli oldu.  Depremzede EYT’liler belirlenen vilayetlerde müracaatta bulunabiliyor. Lakin her ilde müracaat olduğu için zelzele vilayetlerindeki EYT’lilerle birlikte yoğunluk daha da artıyor.

Özgür Erdursun da depremzede EYT’lilere yönelik bir kolaylaşma olması gerektiğini düşünüyor: “Öncelik zelzele bölgesindeki şahıslara olmalıydı.bununla ilgili bir açıklama yapılmadı.”

Maaşlar ayın 18-26’sı arasında alınıyor

Emekli aylıkları, emekli tahsis numarasının son sayısına göre ayın 18 ile 26’sı arasında alınıyor. Maaş almaya hak kazananlar, ilk aylığını ayın kaçında alması gerekiyorsa o tarihe kadar bir fark aylığı alıyor. Mart ayında emekliliğe başvuranlar iki bayram ikramiyesi alabilecekken nisan-haziran arasında başvuranların tek ikramiye hakkı var.

Özgür Erdursun, doğru şekilde başvurmanın değerine dikkat çekiyor: “Kendi şirketinde sigortalı ise ortağı olduğu şirkette sigortalılığı varsa Bağ-Kur günleri SSK günleriyle çakışmış, emekli olacağını zannedip emekli olmayanlar var. Prim gün sayısını tamamlamışbaşkasının günleri o şahsa dahil olmuş olanlar var. Ya da bir ay içerisinde üç tane farklı işletmede çalıştığı için prim günlerini 90 gün diye hesaplayıp tamamladığını zannedenler var. Halbuki sistem bir ayda 30 günü esas alır.”

Bağ-Kur yahut Genel Sağlık Sigortası borcu olanların da EYT’den faydalanmak için borçlarını ödemesi gerektiğini ifade eden Erdursun yurtdışında yaşayan Türklerin de diğer bir ülkede çalışıyorsa, sosyal yardım yahut işsizlik maaş alıyorsa, kendi isimlerine işletmeleri-şirketleri varsa Türkiye’den emekli aylığı alamayacağını vurguluyor.

“Yasa yeni mağduriyetler yarattı”

EYT düzenlemesine göre 8 Eylül 1999 öncesinde sigortalı çalışmaya başlayanlar için yaş koşulu kaldırılsa da yalnızca gerekli prim gün koşulunu sağlayanlar düzenlemeden faydalanıyor. Buna göre Sosyal Güvenlik Kurumu’na bağlı EYT’liler 5 bin-5 bin 975 gün arasında değişen kademeli prim günleriyle emekli olabiliyor. Kısmi emekli olmak isteyen EYT’liler ise yaş şartına takılmaya devam ediyor.

“Zaten EYT Yasası yarım çıktı Yeniden yeni mağduriyetler yaratılarak çıkarıldı” diyen Arzu Lastikçi, yaş haddi kısmının çözülse de kademeli primin kaldırılmadığını, 3600 kısmi emekliliğin 99 öncesi haklarına göre iade edilmediği ifade ederek bu manada EYT gayretinin sürdüğünü vurguluyor.

EYT nasıl ortaya çıktı?

17 Ağustos 1999 depremininardından yapılan sosyal güvenlik ıslahatı, Emeklilikte Yaşa Takılanlar denilen binlerce çalışanın mağduriyetine yol açtı. IMF ile stand-by muahedesi yapan DSP-MHP-ANAP hükümeti tarafından 8 Eylül 1999’da çıkarılan 4447 no’lu yasa, geriye dönük olarak işletildi ve bu tarihten önce sigortalı olanlara da uygulandı. Binlerce kişi, işe başladığı tarihe göre tüm koşulları yerine getirse de yaşı beklediği için emekli olamadı.

Sorun 1999’dan bu yana aralıklarla gündeme geldi ama bir tahlile kavuşmadı. EYT ilgili son periyotta adım atılsa da AKP 1999’da getirilen düzenlemeyi 2008’de onaylayarak emeklilik yaşını uzatmıştı.

SGK sistemine işçi dayanağıyla müracaatların onaylanma sürecinin hızlandırılması gerektiğini vurgulayan EYT’liler maaş mağduriyetinin bir an önce giderilmesini talep ediyor.