Fehmi Koru: Nedense bizde ‘kalantor’ görünmeyi iyi bir şeymiş sananlar çıkabiliyor

Fehmi Koru*

Kimi sözcüklerin unutulmaki bir yazgısı var. Vaktinde sıkça kullanıldığı halde bir bakmışsınız bir süre sonra o sözcük tedavülden kalkmış oluyor.

‘Kalantor’ o denli sözcüklerden biri.

Türk Lisan Kurumu ‘gösterişi seven, varlıklı kimse’ olarak tanımlıyor sözcüğü. Kullanımına verdiği örnek de şu: ‘‘Şimdi herkes bizi harp, zafer ganimetlerine boğulmuş kalantorlar sanıyor.’’

Daha kestirme karşılık olarak benim dilimin ucuna ‘ensesi kalın’ kalıbı geliyor…

Sözcüğü hatırlamamın sebebi, ‘kalantor’ ile kafiyeli bir öbür sözcük: ‘Garantör’…

Rusya’nın Ukrayna’yı işgale kalkışması sonrasında iki ülkeyle de iyi olmasına uğraş gösterilen ilişkileri bulunan Türkiye, savaşan taraflardan birinin yanında yer almak yerine, ihtilafın sona erdirilmesi için çaba gösteren ülkelerden biri oldu.

İyi de yaptı.

O sayede Rusya ve Ukrayna idarelerinin barışı müzakere etsinler diye görevlendirdiği heyetlerin buluşma adresi Türkiye.

Heyetler önce Antalya’da buluştu, dün de İstanbul’da…

Ortada bir öteki ülkeyi de -Belarus’u- denediler, lakin oradaki buluşmada sıkıntılar yaşandı. Dışarıya iki tarafın da istemediği manzaralar ve haberler ulaştı.

Savaşan ülkelerin sonunda barışa ulaşma umuduyla sürdürdükleri müzakerelere adres olmak Türkiye’yi ne yapar?

İşte bu soruya yanıt olarak, kimi çevreler, o sözcüğü kullanıyor ve ‘‘Türkiye garantör oluyor’’ diyorlar…

Ülkemiz ismine siyaset belirleyenler ve onlara destek verenler bu tespitten hoşlandıklarını ziyadesiyle belli ediyorlar. Onların hoşlandığı anlaşılınca, müzakere yürüten tarafların ağzından da işitilmeye başlandı sözcük. Ukrayna tarafı, öbür birkaç ülkeyle birlikte Türkiye’nin de ismini anarak, varılacak uzlaşmada hepsinin ‘garantör’ olmalarını teklif etti.

Sevinelim mi?

Ben ‘‘Sevinmesek iyi olur’’ görüşündeyim.

Uluslararası bağlarda şimdikineortamlar kimi ülkelerin ek sorumluluklar üstlenmelerini gerektirebilir.

Her savaşın bir gün biteceği ve tarafların ortalarındaki ihtilafı anlaşarak sona erdireceği varsayıldığı için, çoklukla ateşkes eşliğinde, müzakereler yürütülmesi beklenir. Bazen de, bir yandan savaş sürer, beşerler ölür, kentler tahrip olur, bir yandan da müzakereler sürdürülür.

Zımnî de olabilir müzakereler, şu anda olduğu gibi aleni de…

Anlaşırlarsa, mutabakatın sonunda vilayetle birilerinin muahedeye garantör olarak müdahil olması gerekmez.

İki ülkenin ihtilafına öteki ülkelerin de karıştığı durumlar olmaz mı, olur elbette. Savaşan taraflardan birini ya da savaşma sebebini kendisine yakın gören üçüncü -bazen dördüncü, beşinci- ülke de karşı tarafa savaş ilan eder. Karşısında birleşilen ülkenin yenilmesini kendi çıkarlarına aykırı gören oburlarının da, bu kez o tarafın yanında yer aldığı ve bununla savaşın mahiyetinin değiştiği durumlarla da karşılaşılır.

Geçen yüzyılın milyonlarca insanın hayatına mal olan iki savaşı gibi…

Lisanımızda ‘cihan savaşı’ sıfatı da uygun görülmüş o iki savaş, her ikisine de ABD’nin sona doğru katıldığı Avrupa ülkeleri arası savaşlardı. Birincisinde Osmanlı Almanya yanında yer aldı, kaybetti, imparatorluk çöktü. İkincisinden Türkiye Cumhuriyeti uzak durdu, son anda kazanan taraftan yana tutum aldı, savaşın yıkımından az ziyanla kurtuldu.

NATO genel sekreterinin, Rusya’nın Ukrayna’ya askerlerini göndererek işgali başlatmasınınertesinde yaptığı, ‘‘Bu bir Avrupa savaşı’’ tespiti, işte bu arka-plan yüzünden, tarih şuuru olanların aklına ‘Üçüncü Dünya Savaşı’ ihtimalini getirdi.

Aslına bakılırsa, sahada Rus ve Ukrayna askerleri savaşır görünseler de, şimdi tanıklık edilen savaş ‘Üçüncü Dünya Savaşı’ denilmeyi hak eden özelliklere de sahip. Evvelkilerden farklı olarak, bu sefer, iki ülkenin yanında yer alan diğer ülkeler askerleriyle sahada değiller, fakat bir tarafın başkasına üstün gelmesi için ne yapmaları gerekiyorsa onu yerine getiriyorlar.

Rusya ile Ukrayna’nın bu savaş sonunda ulaşmayı umdukları amaçlar çok dar, lakin onları destekleyen başkaları bu ihtilafın sonunda çok daha fazlasını beklediklerini belli ediyorlar.

[Ukrayna’yı her bakımdan destekleyen ABD’nin başkanı Joe Biden, evvelki gün, savaşın sonunda Rusya’nın başında Vladimir Putin’in kalmaması gerektiği yolunda bir cümle sarf etti. derhal akabinde ABD’li ağızlar o söylediği söz tevile kalktılar. Meğer Biden’ın ağzından kaçırdığı, ülkesinin bu savaştan en son beklentisinden öbür bir şey değildi.]

Müzakereler sürdüğüne ve taraflardan güya ihtilaf bir biçimde sona erebilecekmiş manasına çekilebilecek açıklamalar geldiğine göre, savaşın sonunun göründüğü niyetine kapılmak doğru değil.

Keşke o denli olabilse.

Hatta savaş sahada bitse, iki taraf ateşkes ilan etse ve kan dökülmesine son verilse bile, bu savaşın geniş taraflarının mevzilerine çekilmesi ve her şeyin ilk Rus askerinin Ukrayna hududu içerisine girmesinden önceye dönmesi çok müşkül görünüyor.

İhtilaf kesinlikle Ukrayna’yı aşan boyutlara çoktan ulaştı.

Türkiye açısından bugüne kadar sürdürülen savaşın bitirilmesine yardımcı olma eforu onurlu bir görev. Bunun isminin ne olduğunun o kadar kıymeti yok. Hatta, dediğim benzeri, bunun ‘garantör’ sıfatını haklı gösterecek bir pozisyon olmaması ülkemizin faydasınadır da. Türkiye’nin eforları ‘arabulma’ eforu da değildir.

Bu türlü de kalmalı.

Nedense bizde ‘kalantor’ görünmeyi iyi bir şeymiş sananlar çıkabiliyor.

*Bu yazı fehmikoru.com adresinden motamot alınmıştır.