G7’den Çin’e karşı ‘ekonomik zorlama’ eleştirisi ve ‘riskten arındırma’ hamlesi

Çin’e atfedilen ‘ekonomik zorlama’nın “üyelerinin yanı sıra dünyanın dört bir yanındaki ortaklarının dış ve iç siyasetlerini ve konumlarını zayıflatmayı” amaçladığını belirtiyor.

Bu G7 için zor bir dengeleme adımı denebilir. Ticaret yoluyla ekonomileri Çin’e bağımlı hale geldi, lakin Pekin ile rekabet arttı ve insan hakları da dahil olmak üzere pek çok hususta uyuşmazlık çıktı.

Şimdi ise rehin alındıklarından tasa ediyorlar.

Son yıllarda Pekin, kendisini rahatsız eden ülkelere ticari yaptırımlar uygulamaktan çekinmiyor. ABD füze savunma sistemini kuran Güney Kore ile son periyotta münasebetlerin soğuk olduğu Avustralya da buna dahil.

Litvanya’nın Tayvan’ın burada fiili bir büyükelçilik açmasına izin vermesinin akabinde Çin’in bu Baltık ülkesine ihracatını engellemesiyle Avrupa Birliği alarma geçti.

‘Riskten arındırma’ çağrısı

G7’nin de “ekonomik kırılganlıkların silah olarak kullanılmasında rahatsız edici bir artış” olarak gördükleri bu durumu kınamaları şaşırtan değil.

G7 başkanları, doruğa katılan Avrupa Komitesi Başkanı Ursula von der Leyen’in de savunduğu bir siyaset olan “riskten arındırma” davetinde bulundular.

Bu, ABD’nin Çin’den “ayrılma” fikrinin daha ölçülü bir versiyonu; diplomaside daha sert bir lisanı, ticaret kaynaklarını çeşitlendirmeyi ve ticaret ve teknolojiyi müdafaayı içeriyor.

Ayrıca baskılara karşı koymak ve gelişmekte olan ekonomilerle birlikte çalışmak için bir “koordinasyon platformu” oluşturuldu. Bunun tam olarak nasıl işleyeceği hala belgisiz olsa da, ülkelerin Çin’in koyduğu mahzurları aşmak için ticareti yahut finansmanı arttırarak birbirlerine yardım ettiklerine şahit olabiliriz.

G7 ayrıyeten mineraller ve yarı iletkenler gibi çok önemli mallar için tedarik zincirlerini güçlendirmeyi ve teknolojinin hacklenmesini ve çalınmasını önlemek için dijital altyapıyı güçlendirmeyi planlıyor.

Ancak kullanmayı planladıkları en büyük sopa çok taraflı ihracat denetimleri. Bu, bilhassa askeri ve istihbarat alanında kullanılan teknolojilerin “kötü niyetli aktörlerin” eline geçmemesini önlemek için birlikte çalışmak manasına geliyor.

ABD, Japonya ve Hollanda’nın da iştirakiyle Çin’e çip ve çip teknolojisi ihracatı yasağıyla bunu esasen yapıyor. G7, Pekin’in itirazlarına karşın buna aynı uğraşların artarak devam edeceğini açıkça ortaya koyuyor.

Ayrıca araştırma faaliyetleri yoluyla paylaşılan teknolojinin “uygunsuz transferlerini” engellemeye devam edeceklerini söylediler. ABD ve diğer pek çok ülke endüstriyel casusluk konusunda kaygılı ve teknoloji sırlarını Çin için çalmakla suçlanan bireyleri mahpusa attılar.

Çin’le ipler koparılmak istenmiyor

G7 başkanları vakitte ipleri koparmak istemediklerini de açıkça ortaya koydular.

Ekonomik baskı konusunda direkt Pekin’i işaret etmediler.

Çin hakkında konuşurken de titiz bir lisan kullandılar.

Politikalarının “Çin’e zarar vermek için tasarlanmadığını yahut Çin’in ekonomik ilerleme ve kalkınmasını engellemeye çalışmadıklarını” söyleyerek Pekin’i yatıştırmaya çalıştılar. “Ayrışmıyor yahut içe dönmüyorlardı”.

Aynı vakitte “uluslararası kurallara göre hareket ederek büyüyen bir Çin’in global çıkarlara hizmet edeceğini” ifade ederek Çin’e işbirliği için baskı yapan bir ifade de kullanıldı.

Ayrıca tasalarını direkt Çin’e ifade edebilecekleri “samimi” bir angajman davetinde bulunarak gergin bir atmosferde iletişim sınırlarını açık tutmaya istekli olduklarının sinyalini verdiler.

Çin’in tepkisi

Çinli başkanların ve diplomatların G7’nin mesajını nasıl algılayacaklarını şimdi bilmesek de, geçmişte devlet medyası, bir yandan ekonomik iştiraklerinin tadını çıkarırken diğer yandan Çin’i eleştiren Batı’ya tepki göstermişti.

Pekin şimdilik kamuoyu önünde vereceği cevap için çoğu zaman ki öfkeli telaffuzunu tercih etti.

Ayrıca diğer G7 ülkelerine, ABD’nin “ekonomik zorlamadaki suç ortağı” olmama ve “özel bloklar oluşturmak için gruplaşmayı” ve “diğer ülkeleri denetim altına almayı ve sopalamayı” bırakma daveti yaptılar.

Çin de diğer ülkelerle kendi ittifaklarını kurma gayretini sürdürerek geçen hafta G7 zirvesi başlarken Orta Asya ülkeleriyle paralel bir toplantıya ev sahipliği yapmıştı.

Hint-Pasifik ve Çin uzmanı Andrew Small G7 açıklamasını “gerçek bir uzlaşma hissi” verdiği için övdü ve G7’nin “orta yol” görüşünü ifade ettiğini belirtti.

Alman Marshall Fund niyet kuruluşunda transatlantik uzmanı olarak görev yapan Small, “‘Riskten arındırma’nın gerçekte ne manaya geldiği, kimi hassas teknoloji ihracat kısıtlamalarının ne kadar ileri gitmesi gerektiği ve ekonomik baskılara karşı ne çeşit kolektif tedbirler alınması gerektiği hususlarında hala büyük tartışmalar yaşanıyor” dedi.

“Ancak artık gelişmiş sanayi ekonomileri arasında Çin ile ekonomik münasebetlerin nasıl yeniden dengelenmesi gerektiğine dair açık ve net bir çerçeve var.”