‘Gönüllü arama kurtarmacı’nın çarpıcı tanıklıkları: Eğitimlerde saniyelerle yarıştırılırken gerçek bir afet anında ‘uyuyun’ komutu aldık; herkes birbirine boş boş bakıyordu, devlet takviyeli bir afet kurumunun iş yapamamazlığıydı karşımdaki…

Kahramanmaraş merkezli sarsıntılarda bölgeye ilk intikal eden kurtarma ekibi gönüllülerinden biri olan Merve Özkorkmaz, sosyal medya hesabından yaşadıklarını anlattı. Sarsıntının merkezine sarsıntıdan 14 saat sonra lakin ulaşabildiklerini söyleyen Özkorkmaz, komut almaya hazır beklediklerini söylediklerini lakin kendilerine ‘Otobüste uyuyun, sabah çıkarsınız’ dendiğini aktardı. “AFAD’ın devlet bürokrasisinin içinde nasıl fonksiyonsuz kaldığını o an anladım” diye yazan Özkorkmaz gördüklerini, “Yıkılan binaların tespiti ve gelen grupların dağıtımı yapılamamıştı, bürokratik yazılar ve imzalar bekleniyordu, acil durumda bile harekete geçilemiyordu.” sözleriyle anlattı.

Merve Özkorkamaz (@cobanodeccaltes) sarsıntı bölgesinde yaşadıklarını Twitter’dan şu tabirlerle paylaştı:

“-İsmim Merve Özkorkmaz.

6 şubat Pazartesi sabahı zelzele bölgesine ilk intikal eden gruptaki arama kurtarmacılardan biriyim. Bölgeden paylaştığım bir takım fotoğraf ve görüntülerden sonra yerli ve yabancı gazete ve kanallar günlerdir devamlı röportaj vermem istiyor lakin medyanın en ufak bir çarpıtmasını kaldıracak bir ortam olmadığı için süreci size kendim anlatacağım.

-Benim arama kurtarma teşebbüsüm 2021 Temmuz’unda başlayan orman yangınlarını, sonrasında Ağustos’ta Kastamonu’da olan sel felaketini ekran başından görüp de çaresiz kalmam, tahammül edememem ile başladı. Eğitim alabileceğim pek çok STK olduğunu gördüm, fakat yaşanılan yere dışarıdan yardım gelmesini beklerken mahallede örgütlenme fikrini savunan bir kümeden eğitim almaya karar verdim.

-Yaşadığım yer olan Sakarya’da bu türlü bir eğitimi bize vermeleri için en az 30 kişilik bir ekip olmamızı istediler ve gerekli duyuruları yaptım, kurumlarla görüştüm, sayıyı tamamladık ve eğitimlere başladık. Gerilim yönetimi, kriz planlaması, mahalle afet merkezi kurulması, iple kurtarma, yatay dikey yaralı taşıma sistemlerinin kurulması, enkazda hilti, elektrikli testere, jeneratör kullanımı, enkazda inançlı geçit inşa etme, afet lojistiği, sel ve su baskınında arama kurtarma, yangın ve ev kazaları, geniş kapsamlı ilk yardım eğitimlerini saha pratikleri ile birlikte 6 ayda tamamladık.

“7 üstü bir sarsıntısı 99 yılında yaşamış bir depremzedeyim”

-Deprem sabahı Sapanca takımından 5 kişi merkez gruplarla koordine bir şekilde yola çıktık. 7 üstü bir zelzelesi 99 yılında yaşamış ve binamızın çatısının yıkılması nedeni ile karanlıkta kısmi bir yıkıntıdan çıkmış bir depremzedeyim. Yarım gün içinde askerlerin çadır kurulumlarını tamamladıklarını, çadırlardaki sobayla ısındığımızı, karnımızın sıcak yemek ile doyduğunu, daha sonraki sabah kızılayın battaniyesi ile uyuduğumu hatırlıyorum.

-Kafamda bu senaryoyla ve yeni öğrendiğim arama kurtarma bilgileri ile yola çıktım. Plan uçak ile en süratli şekilde bölgeye intikal edilmesi idi. Aracımız ile kar yağışlı İstanbul yolunda bir kaza atlatarak inanılmaz süratli şekilde havalimanına vardık. Havalimanındaki tüm güvenliklerden saniyeler içinde geçtik fakat uçağa sevkimiz ve kalkış 2 saat sürdü. Seyahat ve iniş 2 saat daha.

“Hem gidiş hem geliş çift taraflı kilitlenmişti”

-Gaziantep Havalimanı bölgede tek sağlam kalan iniş alanı olduğundan buraya iniş yaptık, otobüslere sevk edilip Gaziantep afet merkezine yönlendirildik. Afet merkezini bulmamız 2,5 saat sürdü zira boşaltılan ve taşınan 2 farklı lokasyona yanlış gittik ve kimse aktif AFAD binasının nerede olduğunu bilmiyordu. Bu saatler sonunda üçüncü lokasyonda binaya vardık ve 1 saat otobüste sevk edileceğimiz yeri bekledik.

-Gaziantep’in İslahiye ilçesine yönlendirildik. Yolda trafik vardı, yakınlarına ulaşmaya çalışanlar ve kentten kaçmaya çalışanlar yolu tıkamıştı ve yoldaki yarıklardan pek çok araç geçemiyordu. Birbiri ile ilişkili birkaç sarsıntı olduğu için bölge yolları hem gidiş hem geliş çift taraflı kilitlenmişti. Ambulanslar ve arama kurtarmacılar maalesef hareket edemiyorlardı.

“Kriz merkezine zelzeleden 14 saat sonra vardık”

-1 saatlik ana yolu 4 saatte geçtik ve İslahiye’ye saptık, bu sefer de yola köprünün yıkılmış olduğunu gördük. Otobüs Offroad bir araç olmamasına karşın yan tarafından risk alarak geçtik ve kriz merkezine zelzeleden 14 saat sonra vardık.

“Otobüste uyuyun, sabah çıkarsınız”

-Yol boyunca bir şey yapamamanın verdiği azap ile gözümüzü kırpamadık. Afet merkezine vardığımızda 1 polis arabası, bir tank, 1 taşınabilir tır kapalı bir şekilde bekliyordu. Tuvaletler taşmıştı. İçecek su, yatacak yer, sarılacak battaniye yoktu. Polis benden, ben askerden, kriz merkezi jandarmadan su istiyordu, kimsede içecek su yoktu. Elektik vardı bir tek jeneratör sayesinde. Biz komut almaya hazır beklerken bize şöyle dendi: ‘Otobüste uyuyun, sabah çıkarsınız.’

“AFAD’ın devlet bürokrasisinin içinde nasıl fonksiyonsuz kaldığını o an anladım”

-Eğitimlerde saniyelerle yarıştırılırken gerçek bir afet anında uyuyun komutu aldık. Yıkılan binaların tespiti ve gelen grupların dağıtımı yapılamamıştı, bürokratik yazılar ve imzalar bekleniyordu, acil durumda bile harekete geçilemiyordu.

-AFAD’ın devlet bürokrasisinin içinde nasıl fonksiyonsuz kaldığını o an anladım. İlk takımın helikopter ve materyal ile direk alana, kriz merkezine bile değil mahallelere sevkiyatı sağlanabilir, AFAD’ın içinden çıkamadığı envanteri biz bu süreçte çok kısa vakitte oluşturabilir, ihtiyaç duyulan makine ve teçhizat konusunda bilgilendirme yapabilirdik. Yetkilendirme yapılmadı, sorumluluk alınmadı.

“Sabah aç, susuz, uykusuz, tuvaletini yapamamış bir şekilde alana sevk edildik”

-Kar soğuğunda enkaza müdahale edemediğimiz dakikalarda uyuyamadım. Otobüsten inip alandaki ekip başlarından bilgi almaya çalıştım. Neden sorularımın karşılığı yoktu, kötü bir niyet de yoktu, herkes birbirinin hızına boş boş bakıyordu, devlet dayanaklı bir afet kurumunun iş yapamamazlığıydı karşımdaki; fakat aslında bu kurumu bu yıla kadar bu halde var etmek, buna göz yummak kötü niyetin ta kendisi idi. Sabah aç, susuz, uykusuz, tuvaletini yapamamış bir şekilde alana sevk edildik.

“Siz uçakla gidin, arttan göndereceğiz denilen ekipmanlar karayollarının kilitlenmiş, yıkılmış durumundan bize ulaşamadı”

-Atandığımız enkazda bir inşaat ustası ve birlikte çalıştığı inşaat emekçileri 5 kişiyi kazma kürekle çıkarmışlardı, geriye insan gücünün yetmediği çatı ve katları denetimli kaldırarak altındaki 20 kişiyi çıkarmak kalmıştı. 30. saatteydik, alandaydık lakin ekipmanımız yoktu. Siz uçakla gidin, geriden göndereceğiz denilen ekipmanlar karayollarının kilitlenmiş, yıkılmış durumundan bize ulaşamadı.

-İkinci günümüz yalnızca alan tahlili, enkazda sesle denetim, enkaz yakınlarını sakinleştirme, onlardan bilgi alma, mahalleden sağ kalanların bulduğu ekipmanlarla ufak tefek teşebbüsler yaparak geçti. Çok üşüdük, su içemedik, sıcak herhangi bir besin yiyemedik ekip ve mahalledekiler olarak.

“Enkazdan hafif ceset kokuları gelmeye başladı”

-Üçüncü gün kriz merkezi kalabalıklaştı, koordinasyon hızlandı lakin kalabalığa yetişemedi, ufak vinç ve ufak ekskavatörlerle çatıyı kaldırma denendi, başarısız olundu. İkinci gün enkaz altından gelen sesler artık gelmemeye başladı. Köpekle denetim yapıldı, fakat canlılık belirtisine ulaşılamadı. Enkazdan hafif ceset kokuları gelmeye başladı.

-Rüzgar çok olduğundan koku alamamış olabilir diyerek enkaz alanımızın değiştirilmemesine karar verildi. Akşamında kriz merkezine döndüğümüzde temiz taşınabilir tuvalet vardı, taşınabilir tır işlevlendirilmiş, 2 adet çadır kurulmuş, sıcak yemek pişirilmişti. İlk sefer elimizi yıkadık, ilk sefer uyuduk.

“Tüm süreci aynı inşaat ustası yönetti”

-Dördüncü gün neredeyse bütün çeşitteki ve büyüklükteki makineler alandaydı, yabancı ekipler gelip gidiyordu, helikopter sesleri ilk defa duyuluyordu. Tüm süreci aynı inşaat ustası yönetti, biz yalnızca güvenlik zaiyatı olan noktalarda ona müdahale ettik. Bize zaman zaman küstü, her seferinde ikna edip döndürdük.

“İlk saatler ortamı sakinleştirmek ve kolluk kuvveti dayanağı istemekle geçti”

-Kendisinin de aynı enkazın altında akrabaları vardı. Yakınlarını bekleyenlerin sabrı taşmıştı, önce bize, sonra birbirlerine girdiler. İlk saatler ortamı sakinleştirmek ve kolluk kuvveti dayanağı istemekle geçti. Eksiksiz olunmasını takiben olabildiğinde harikulade bir süratle çatı kaldırıldı, katların blokları bölünerek alındı. Bu süreçler inançlı şekilde altındaki mümkün canlı bireylere zarar vermemek için titiz ilerliyordu.

-Enkazımızdan devamlı cansız bireylerin vücutları ve uzuvları ambulansla denetim sonrası cenaze nakil araçlarına sevk ediliyordu. Beşinci gün hem arama kurtarmacı, hem de yardım etmek isteyen kişisel kitleler İslahiye’ye akmıştı. Yeni gelen yerli ve yabancı takımların sismik dinleme aygıtları, termal kameraları, köpekleri, envai çeşit gereçleri ve bizden kat ve kat iyi uzmanlıkları ve deneyimleri vardı.

“Duygu durumumuz denetim edilemez haldeydi”

-Bizim enkaz lokasyonumuz değiştirilmişti. Artık yattığımız ve işgal ettiğimiz yer, yediğimiz yemek bizi utandırır hale gelmişti, yorgunluk, harcanmışlıktan his durumumuz denetim edilemez haldeydi. Sapanca ekibi olarak alandan ayrılmaya, yerimizi taze arama kurtarmacılara bırakmaya karar verdik.

-Aracımızdaki ekipman ile dönüş yolunda İskenderun’da Bursa Yıldırım Belediyesi Park Bahçeler ekibinin pişirdiği çorbayı içtik ve biraz konuştuktan sonra birlikte hareket etmeye karar verdik. Birkaç enkaz gezdik ve bir adedine teknik yardım sağladık.

“Depremin altıncı gününde Sakarya’ya döndük”

-Ertesi sabah üniversitenin bahçesinde ve merkezde yüzlerce binlerce ekip vardı. Yardımların lojistiği sağlanıyordu, çadırlar ve tuvaletler kuruluyordu, yemekler pişiyordu. Diğer bir mahallede hasar görmüş 6 katlı apartmanın girişinde oturan ve konutundan otizmli çocuklarının aidiyet krizine girmesi nedeni ile ayrılamayan bir ailenin meskeninin riskli olmayacak kadar yakınına çadırı heyetimi yaparak sarsıntının altıncı gününde Sakarya’ya döndük.

-Bu yaşadıklarımdan kendime çıkarımım, benim bir arama kurtarmacı olamayacağımdır. Küçüklüğüm anne babamın işi bundan ötürü hastanede geçti, yaralılara, kan görmeye dirayetliyim. Üniversitede mağaracılık yaptım, klostrofobim de yok.

“Tüm arama kurtarmacılardan özür dilerim”

-Tüm eğitimleri eksiksiz tamamladım, lakin enkaz altına girerek sesli arama yaptığım ilk gün yerden girmiş olduğum delikten baş lambası ile yaptığım taramada görmüş olduğum insan uzuvları ve nükleer saldırı olmuş donan insan sahneleri karşısında metanetimi koruyamadım. Çok geç kaldığımız için kendimi suçladım. Dışarıda bekleyen yakınların gözü önünde bağıra bağıra ağladım. Yapmamam gerekirdi, tüm arama kurtarmacılardan özür dilerim.

-Mahalledekilerin beni teselli edişlerini unutamıyorum. Arama kurtarma vazifemi ve Sakarya ekibi liderliğini bırakıyorum. Bu işleri benden çok daha iyi yapabilecek arkadaşlarım var burada. Bundan sonra lojistik, besin, organizasyoni işlere devam edeceğim şekilde takımda olacağım.

“En tabandan en zirveye her bir kişinin ülke insanlarından özür dileyerek acil şekilde istifa etmeleri gerekiyor”

-Acil durumda bağımsız aksiyon alması beklenen AFAD kurumunu saatlerce imza, karar, yazı bekleyen bürokrasiye mecbur bırakacak kadar vasıfsız hale getiren, bu durumda hissesi olan, imzası olan en tabandan en zirveye her bir kişinin ülke insanlarından özür dileyerek acil şekilde istifa etmeleri gerekiyor.

-Bu işleri bu şahıslardan çok daha iyi yapabilecek uzman, deneyimli bireyler var. Bu işler sorumluluk gerektiren işler ve bu sorumluluklardan bir tanesi de yanılgıyı önlemek kadar yanlış yaptığını kabul etmek ve istifa edebilmektir.

Yetkilileri bu son vazifelerini yapmaya çağırarak yazımı bitiriyorum.

Dipnot: Bu yazıda geçen her iddiayı fotoğraf ve görüntülerle, yer, saat ve lokasyon ile belgelendirdim. Bu yazı sadece benim görevlendirildiğim noktalarda gerçekleşen olayları anlatmaktadır, diğer bölgeler

ile ilgili, yaralı ve yardım lojistiği ile ilgili bu süreçte hiçbir istihbaratım olamamıştır.”