HDP’nin kendi adayını çıkarması seçimi nasıl tesirler?

Cumhurbaşkanı ve AKP Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan seçim tarihi olarak 14 Mayıs’a işaret ederken, kilit parti pozisyonundaki HDP’nin kendi adayını çıkartması durumunda seçimin ikinci çeşide kalmasına kesin gözle bakılıyor.

2019 yılındaki yerel seçimlerde birtakım büyükşehirlerde kendi adayını çıkarmayarak Millet İttifakı’nın adaylarının kazanmasında çok önemli rol üstlenen HDP, Eylül 2021’de açıkladığı 11 maddelik Tavır Dokümanı ile muhalefetle ortak aday belirlemeye açık olduğunu duyurmuştu.

Ancak altılı masanın HDP ile bağ konusunda geçen sürede tutuk davranması ve zaman zaman dile getirilen kimi aykırı telaffuzlar partide memnuniyetsizlik yaratırken, HDP’ye yönelik açılan kapatma davası ve Hazine yardımlarının bloke edilmesine karşı masadan güçlü bir açıklama gelmemesi bu hoşnutsuzluğu artırmıştı.

HDP Eş Başkanı Pervin Buldan‘ın kendi adaylarını çıkaracakları tarafındaki açıklaması bu periyotta geldi. Buldan, partisinin 7 Ocak’taki Kars 4. Olağan Kent Kongresi’nde, “HDP olarak en kısa vakitte kendi cumhurbaşkanı adayımızı Türkiye halklarıyla paylaşacağız. HDP kendi adayını çıkaracak, kendi adayını gösterecek ve seçimlere kendi adayıyla gidecek” tabirlerini kullandı.

Partinin diğer Eş Başkanı Mithat Sancar da bu açıklamanın sonraki günü, Altılı Masa’nın adaylar çıktıktan sonra ‘gelin açık konuşalım müzakere yönetelim’ demesi halinde reddetmeyeceklerini söylerken, “Seçimlere giderken ‘HDP adayını çıkararak yanlış yapıyor’ diyenler, biz seçimlere kadar müzakerelere açığız. Yeni formüller bulunabilir” dedi.

Bu açıklamalarla birlikte yeni yılın ilk günlerinden beri Ankara’da siyaset kulislerinde HDP’nin içinde yer aldığı Emek ve Özgürlük İttifakı’nın kendi adayını çıkarması durumunda seçimdeki dengelerin nasıl etkileneceği konuşuluyor.

CHP’lilere göre hangi muhalefet ittifakında yer alırsa alsın muhalif seçmen iktidardan çok rahatsız ve buna HDP’liler de dahil. Seçim gerçeklerinin ittifakların önüne geçtiğini ve ittifakların geride kaldığını söyleyen üst seviye bir CHP’li şu yorumu yapıyor:

“Türkiye’de demokrasiyi, cumhuriyetin geleceğini, ekonomiyi tartışıyoruz. Bu seçim demokrasiden, insan haklarından, hakça paylaşımdan yana olanlar ile tek adam rejiminden yana olanlar arasında bir seçim olacak. O nedenle biz istesek de bu ayrımı kaldıramayız. Hiçbir partinin gücü bu ayrımı ortadan kaldırmaya yetmiyor.”

Seçim ikinci tipe kalır mı?

Peki HDP Türkiye için bir nevi “kader oylaması” olarak görülen bu seçimde kendi adayını çıkarma kararından geri adım atar mı?

Siyaset Bilimci Vahap Coşkun, çok büyük ihtimalle HDP’nin kendi adayını çıkaracağını zira artık bu telaffuzdan geri dönüşün çok zor olduğunu ifade ederek, lakin bundan sonraki gidişatı biraz da muhalefetin halinin belirleyeceğini söylüyor.

HDP’nin hareket içerisinde sembolik pahası olan bir ismi aday olarak çıkarabileceğini, lakin izlenecek stratejinin de aday kadar çok önemli olduğunu belirten Coşkun, “Seçimde izleyeceği stratejiyi kendi tabanına ‘bizim siyasal yükümüzün tartılacağı seçim olacak’ bir temayla anlatırsa seçmenini çok daha fazla kendi etrafında kenetler. Bu durumda da seçim kesinlikle ikinci cinse kalır” diyor.

Coşkun’a göre ikinci tur HDP’ye siyaseten yeni bir alan açar ve ayrıyeten var olan alanın daha genişletilmesi imkanını da getirebilir.

İkinci çeşitte her iki ittifakla da pazarlık yapılabileceğini belirten Coşkun, “Yüzde 12-13 oyu olan bir siyasal yapıyla görüşmemezlik edemezsiniz. Bundan Ötürü her iki siyasal yapı da HDP ile görüşebilir ve HDP’nin bu manada siyasal pazarlık şansı artar” yorumu yapıyor.

Seçimin ikinci çeşide kalması halinde hangi riskler var?

TBMM’nin üçüncü büyük partisi olan ve anketlere göre oyları yüzde 10’lara kadar yaklaşan HDP’nin kendi adayını çıkarıp çıkarmayacağı yahut adayı için sonuna kadar tesirli çalışma yürütüp yürütmeyeceği seçim sonuçlarını direkt etkileyecek bir değişken olarak görülüyor.

Kamuoyu araştırmaları HDP’nin kendi adayını çıkarması durumunda seçimin ikinci çeşide kalmasınınhemen kesin olduğunu gösteriyor. Yapılan çeşitli anketlerin ortalamasına göre Cumhur İttifakı ve altılı masanın oyları yüzde 40’larda seyrederken, bu durumda Emek ve Özgürlük İttifakı’nın en az yüzde 10’luk oy dilimi kritik oluyor.

Yöneylem Sosyal Araştırmalar Merkezi’nin Aralık araştırmasına göre kararsızlar ve oy kullanmayacaklar dağıtıldıktan sonra kimi partilerin oy oranları; AKP 32,1; CHP 25,5; İYİ Parti 13,5; HDP 9,7 ve MHP 8,1 şeklinde sıralanıyor.

Anket sonuçlarını ve HDP’nin aday çıkarma kararının ehemmiyetini DW Türkçe’ye değerlendiren Yöneylem Araştırma Genel Koordinatörü Derya Kömürcü, üç adaylı bir yarışa girildiği durumda seçmenin oylarının dağılacağını ve seçimin ikinci çeşide kalacağını ifade ederek, ikinci çeşidin risklerini şöyle aktarıyor:

“Birincisi iki tur arasındaki zaman dilimi içinde Türkiye’de istikrarı bozacak çok farklı şeyler olabilir. İkincisi ise yalnızca cumhurbaşkanlığı seçimi değil vakitte parlamento seçimi de yapılacak. Altılı masa Meclis’te anayasada değişiklik için en azından referanduma götürebilecek bir çoğunluk elde edemezse, seçmen altılı masanın cumhurbaşkanı adayına oy vermesi durumunda istikrarsızlık olabileceğini düşünüp tercihini değiştirebilir.”

Kömürcü kendi anketlerine göre parlamento seçiminde Cumhur ile Millet İttifaklarının sandalye sayısının birbirine çok yakın, 260-275 aralığında görüldüğünü belirtiyor.

Coşkun’a göre HDP yönetimi hiçbir zaman tabanına “Erdoğan’a oy verin” şeklinde bir telkinde bulunmaz. Coşkun, Erdoğan için çok önemli olanın HDP seçmeninin Cumhur İttifakı’na oy vermesinden fazla karşı tarafa oy vermemesi olduğunu anımsatarak, şöyle konuşuyor:

“AK Parti de HDP de Erdoğan’ın kendisi de HDP seçmenlerinin çok büyük bir kısmının artık Erdoğan’a oy vermeyecek bir noktaya geldiğini biliyorlardır.fakat çok küçük farklarla seçimin kazanılabileceği bir durumda yalnızca kime oy vereceğiniz değil, aynı vakitte kime oy vermeyeceğiniz de kıymet taşır. Bundan Ötürü HDP seçmeninin bir kısmının sandıktan uzak tutulması ya da muhalefet adayına destek vermekten uzaklaştırılması da Erdoğan için seçim kazanma yolunda çok önemli bir imkân sağlayabilir.”

HDP adayını geri çekebilir mi?

Peki ikinci cinsin riskleri düşünüldüğünde ve altılı masanın da HDP’nin itiraz etmeyeceği bir ismi aday göstermesi durumunda aday geri çekilebilir mi?

Bu bahiste Sancar 10 Ocak’ta Habertürk’te yaptığı açıklamada altılı masa ile diyaloğa açık olduklarını söylerken “Adayımızı çekeriz demiyoruz. Bu söylediği söz hiçbir yerde söylem etmedik. Bu türlü bir arayışa girerlerse hayır demeyiz, bunun sonucunda çeşitli formüller bulunabilir” sözlerini kullanmıştı.

Ancak bu evrede nasıl bir formül bulunabileceğine dair net bir karşılık parti tarafından verilmiş değil. Uzmanlara göre ise HDP’nin adayını son anda geri çekmesi hâlâ mümkün.

Kömürcü, altılı masanın adayının CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu gösterilmesi durumunda HDP’nin adayını yarıştan çekebileceğini düşünüyor ve “Yeter ki kırmadan, ihtimamlı bir iletişim kurulabilsin” diyor.

Coşkun da muhalefet ile doğru bir diyalog ve müzakere yerinin oluşturulması ve ortak adayın HDP’nin de oy verebileceği bir isim olması durumunda adayın geri çekilmesinin mümkün olabileceğini şu sözlerle anlatıyor:

“HDP seçmenine ‘Adayımızı gösterdik. Muhalefet bizimle müzakere ederek gereksinimlerimizi kabul etti. Bundan Ötürü bizim bu seçimden elde edebileceğimizin çok önemli bir kısmını muhalefetin kazanmasıyla elde edebileceğiz. O nedenle biz muhalefetin adayını destekliyoruz’ deyip bunu kendi seçmenine anlatabilir.”

HDP son yerel seçimlerde kimi vilayetlerde aday göstermezken, birtakım vilayetlerde de adaylarını geri çekmişti.

Ancak Kömürcü yerel seçimler ile genel seçimin dinamiklerinin çok farklı olduğuna dikkat çekerek, şöyle konuşuyor:

“Ülkeyi kimin yöneteceğiyle ilgili şayet sizin elinizde yüzde 10-12’lik bir koz varsa bu kozu oynarsınız. Bu türlü bir siyaset imkânı olması bile aday çıkarmak için kafidir. Seçime son bir-iki hafta kalana kadar Emek ve Özgürlük İttifakı ismine bir adayın sahada olması, mitingler yapması, televizyonlara çıkıp demeçler veriyor olması bile sizin için bir siyaset imkanıdır ve bunu kullanmalarını da doğal karşılamak gerekir.”

Kömürcü, HDP’nin adayını son anda altılı masanın ortak adayı lehine geri çekmesi durumunda birtakım muhalif seçmenler için “Öcü bir parti olmaktan çıkıp, seçimi kazandıran bir parti haline de gelebilir” yorumu yapıyor.